Η Ρωσία έχει το μεγαλύτερο πυρηνικό οπλοστάσιο στον κόσμο και θέλει να το θυμόμαστε αυτό. Σε έγγραφο που έστειλε στο ΝΑΤΟ, η ρωσική κυβέρνηση δήλωσε ξερά πως θα είναι «έτοιμη να χρησιμοποιήσει ολόκληρο το οπλοστάσιο δυνάμεων και δυνατοτήτων που έχει στη διάθεσή της, συμπεριλαμβανομένων των πυρηνικών όπλων» για να υπερασπιστεί τα εδάφη της.Το Κρεμλίνο ισχυρίζεται πως αντιδρά σε απειλές στο Καλίνινγκραντ, έναν ρωσικό θύλακα που συνορεύει με την Πολωνία και τη Λιθουανία. Την 1η Οκτωβρίου ο Βλαντίμιρ Πούτιν επενέβη προσωπικά, δηλώνοντας πως αν δεχθεί επίθεση το Καλίνινγκραντ, η Ρωσία θα χρησιμοποιήσει «όλα τα όπλα» που έχει. Ο Ρώσος ηγέτης αναγνώρισε πως η Γαλλία και η Βρετανία επίσης έχουν πυρηνικά όπλα, αλλά καυχήθηκε ότι «σε όρους των όπλων που διαθέτουμε, είμαστε ασυναγώνιστοι».
Υπήρξε μια περίοδος που τέτοιου είδους απειλές θα γίνονταν παγκοσμίως πρωτοσέλιδο. Αλλά στη Βρετανία, οι κακοτοπιές του ποδοσφαιρικού ομίλου Manchester City είναι μεγαλύτερη είδηση, ενώ η Γαλλία είναι απασχολημένη με τους μαθητές που έχουν εξεγερθεί.
Ορισμένοι ειδήμονες σε θέματα ασφάλειας ανησυχούν πως η Ρωσία μπορεί να προετοιμάζει το έδαφος να αναλάβει στρατιωτική δράση εντός νατοϊκών εδαφών –επικαλούμενη την υποτιθέμενη απειλή στο Καλίνινγκραντ. Αλλά οι προειδοποιήσεις του Πούτιν αναφορικά με τα πυρηνικά όπλα απαξιώνονται ολοένα και περισσότερο.
Ο λόγος για αυτή τη σχετική αδιαφορία είναι πως έχει προσπαθήσει να χρησιμοποιήσει το πυρηνικό του οπλοστάσιο για να τρομοκρατήσει τη Δύση από τότε που εξαπέλυσε την ολοκληρωτική του εισβολή στην Ουκρανία, τον Φεβρουάριο του 2022.
Αυτές οι απειλές ήταν αποτελεσματικές για κάποιο χρονικό διάστημα. Στα πρώτα στάδια του πολέμου, οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους ήταν πολύ προσεκτικοί ως προς τη στρατιωτική βοήθεια που πρόσφεραν στην Ουκρανία –εν μέρει επειδή φοβούνταν πως ο πόλεμος θα μπορούσε να κλιμακωθεί σε μια πυρηνική αντιπαράθεση.
Αλλά με το πέρασμα του χρόνου, έχει γίνει προφανές πως το ταμπού κατά της χρήσης πυρηνικών όπλων είναι πολύ ισχυρό. Η Ρωσία προειδοποιήθηκε τόσο από την Κίνα, όσο και από την Ινδία να μην καταφύγει στα πυρηνικά -και οι ΗΠΑ επίσης εκτιμάται πως απείλησαν να παρέμβουν άμεσα στον πόλεμο αν η Ρωσία χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα στην Ουκρανία.
Η εξασθένηση της αποτρεπτικής ισχύος του ρωσικού πυρηνικού οπλοστασίου έχει, με την πάροδο του χρόνου, καταστήσει τους δυτικούς συμμάχους της Ουκρανίας πολύ λιγότερο προσεκτικούς όσον αφορά τα είδη των όπλων που είναι διατεθειμένοι να παράσχουν στο Κίεβο.
Άρματα μάχης, μαχητικά αεροσκάφη και πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς για πλήγματα κατά στόχων εντός της Ρωσίας -όπλα που κάποτε ήταν εκτός συζήτησης- έχουν πλέον όλα παραδοθεί.
Το 2025, η Ουκρανία πραγματοποίησε επίσης μια επιτυχημένη επίθεση με drone -την Επιχείρηση «Ιστός της Αράχνης»- εναντίον του ρωσικού στόλου στρατηγικών πυρηνικών βομβαρδιστικών. Σύμφωνα με το ρωσικό στρατιωτικό δόγμα, αυτού του είδους η επίθεση δικαιολογούσε μια πυρηνική απάντηση. Ωστόσο, για άλλη μια φορά, η Ρωσία δεν υλοποίησε τις πυρηνικές της απειλές.
Παρατηρώντας αυτές τις εξελίξεις, η Ρόουζ Γκοτεμέλερ, πρώην αναπληρώτρια γενική γραμματέας του ΝΑΤΟ, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «η πυρηνική αποτροπή δεν λειτουργεί». Τα κράτη που διαθέτουν πυρηνικά όπλα, όπως η Ρωσία, πίστευαν ότι και μόνο η κατοχή τους θα τα προστάτευε από την απειλή μιας συμβατικής επίθεσης. Όμως δεν συνέβη αυτό.
Όπως επισημαίνει η Γκοτεμέλερ, η αποτυχία της ρωσικής πυρηνικής αποτροπής δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Το Ιράν εμφανίστηκε πρόθυμο να εκτοξεύσει βαλλιστικούς πυραύλους και drones κατά του Ισραήλ, παρ’ ότι γνωρίζει ότι το Ισραήλ διαθέτει πυρηνικά όπλα. Η Ινδία και το Πακιστάν έχουν επίσης πλήξει η μία το έδαφος της άλλης, παρά το γεγονός ότι και οι δύο είναι πυρηνικές δυνάμεις.
Ωστόσο, η αποτυχία της πυρηνικής αποτροπής αποτελεί ιδιαίτερο πλήγμα για τη Ρωσία. Η κατοχή του μεγαλύτερου πυρηνικού οπλοστασίου στον κόσμο είναι ένας από τους ελάχιστους εναπομείναντες ισχυρισμούς της χώρας για το καθεστώς της υπερδύναμης. Επιπλέον, η δημιουργία και η συντήρηση αυτού του αποθέματος είναι εξαιρετικά δαπανηρή.
Ρώσοι σχολιαστές συνεχίζουν να ξεσπούν και να φαντασιώνονται πυρηνικά πλήγματα στην Ευρώπη -προφανώς με την ενθάρρυνση του Κρεμλίνου. Όμως αυτά τα ξεσπάσματα δεν αποτελούν πλέον είδηση στην Ευρώπη. Όταν οι απειλές προέρχονται από τον ίδιο τον Πούτιν, όπως συνέβη την περασμένη εβδομάδα, συγκεντρώνουν περισσότερη προσοχή. Παρ' όλα αυτά, η στάση του ΝΑΤΟ απέναντι στον πόλεμο στην Ουκρανία παραμένει αμετάβλητη.
Η φθίνουσα ισχύς των ρωσικών πυρηνικών απειλών είναι κατά βάση μια καλή είδηση. Δημιουργεί όμως και μια νέα σειρά προβλημάτων. Το πρώτο είναι ότι η Ρωσία θα αναζητήσει άλλους τρόπους για να αποκαταστήσει την αποτροπή.
Η κλιμάκωση του ρωσικού υβριδικού πολέμου στην Ευρώπη -συμπεριλαμβανομένων σαμποτάζ, δολοφονιών και παραβιάσεων από drones- αντικατοπτρίζει την επιθυμία του Κρεμλίνου να βρει μη πυρηνικές επιλογές για να εκφοβίσει τους Ευρωπαίους συμμάχους της Ουκρανίας. Ωστόσο, ο υβριδικός πόλεμος εγκυμονεί τους δικούς του κινδύνους για ατυχήματα και κλιμάκωση.
Η αυξανόμενη προθυμία της Ρωσίας να επιτίθεται σε πολιτικούς στόχους εντός της Ουκρανίας -και η κλιμακούμενη σφοδρότητα των βομβαρδισμών της στο Κίεβο- αντικατοπτρίζει την αναζήτησή της για μη πυρηνικές μορφές κλιμάκωσης.
Ο δεύτερος μεγάλος κίνδυνος είναι ότι η αποτυχία της πυρηνικής αποτροπής καθιστά τον συμβατικό πόλεμο πιο εφικτό στη σκέψη, τόσο στην Ευρώπη, όσο και αλλού. Με εξαίρεση το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία, τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ προστατεύονται όλα κάτω από την πυρηνική ομπρέλα των ΗΠΑ. Το ίδιο ισχύει για την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα στην ανατολική Ασία.
Εάν οι δυνητικοί αντίπαλοι αυτών των συμμάχων των ΗΠΑ συμπεράνουν ότι η αμερικανική απειλή για χρήση πυρηνικών όπλων προς υπεράσπισή τους δεν είναι αξιόπιστη, ενδέχεται να είναι πιο έτοιμοι να ξεκινήσουν έναν συμβατικό πόλεμο. Μάλιστα, η ίδια η Ρωσία μπορεί τώρα να είναι λιγότερο επιφυλακτική στο να ξεκινήσει μια σύγκρουση με το ΝΑΤΟ.
Ο τελικός κίνδυνος είναι ότι όλοι «μαθαίνουν στην πράξη». Από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος στην Ουκρανία, τόσο η Ρωσία όσο και το ΝΑΤΟ αναγκάστηκαν να προσαρμόσουν τις ιδέες τους για το πώς λειτουργεί η πυρηνική αποτροπή.
Το ταμπού ενάντια στη χρήση πυρηνικών όπλων είναι σαφώς πολύ ισχυρό. Είναι όμως απόλυτο; Κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος. Και αυτού του είδους η αβεβαιότητα είναι επικίνδυνη.
© The Financial Times Limited 2026. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation