Στη δημοσιότητα δόθηκε σήμερα η πρόταση σχεδίου νόμου που κατάρτισε η Επιτροπή Αναμόρφωσης του Κ. Ν. 2190/90 όπως αυτή υποβλήθηκε στην πολιτική ηγεσία του ΥΠ. ΑΝ., προκειμένου να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση.

Πρόκειται για ένα κείμενο που περιλαμβάνει τομές σε σειρά θεμάτων σύστασης και λειτουργίας των ΑΕ, ενω ιδιαίτερη μέριμνα έχει δοθεί στην προστασία των μετόχων μειοψηφίας.

Συγκεκριμένα, με το προτεινόμενο κείμενο, μειώνονται μεταξύ άλλων τα ποσοστά για την άσκηση των δικαιωμάτων μειοψηφίας από το 1/3 στο 1/5, (δηλαδή στο 20%), ενώ τα δικαιώματα του 1/20 θα δοθούν και σε μετόχους, που έχουν μετοχές ονομαστικής αξίας τουλάχιστον 300.000 ευρώ.

Που σημαίνει ότι αυτή η κατηγορία μετόχων έχει πλέον τα δικαιώματα που είχαν ως τώρα οι κάτοχοι του 5% ενώ το δικαίωμα πληροφοριών που ανήκε στο 5% του κεφαλαίου έγινε ατομικό και ανήκει πλέον σε κάθε μέτοχο. Η άσκηση των δικαιωμάτων διευκολύνεται επίσης με το να μην είναι πλέον υποχρεωτική η κατάθεση των μετοχών.

Οι δε αποφάσεις των γ.σ. μπορούν να ακυρωθούν με αγωγές μετόχων που κατέχουν μόλις το 0,1% των μετοχών, αν πρόκειται για εισηγμένη και το 1% , προκειμένου για μη εισηγμένη εταιρεία.

Ακόμη, υπάρχει η νεοεισαγόμενη δυνατότητα εκλογής του διοικητικού συμβουλίου με ψηφοδέλτιο, καθώς και οι δυνατότητες της μειοψηφίας να ζητεί τη λύση της εταιρίας ( προβλέπονται δικαστικές αποφάσεις με αγωγές από τους κατέχοντες μόλις το 5% των μετόχων) ή την εξαγορά των μετοχών της μειοψηφίας κατά περίπτωση, είτε από την ίδια εταιρία είτε από τον πλειοψηφικό μέτοχο.

Η δημόσια διαβούλευση θα λήξει στις 15 Σεπτεμβρίου 2006.

Η αναμόρφωση που επιχειρείται με το προτεινόμενο νομοσχέδιο κινείται στους εξής γενικούς άξονες:

Πρώτον, μειώνεται δραστικά η διοικητική παρέμβαση στη σύσταση και τη λειτουργία της α.ε.

Δεύτερον, καταβάλλεται μέριμνα για την ενίσχυση της θέσης των μετόχων.

Τρίτον, διευρύνονται τα περιθώρια καταστατικών διαμορφώσεων.

Τέταρτον, εισάγονται ρυθμίσεις που διευκολύνουν τις επιχειρηματικές επιλογές των ενδιαφερομένων ή απλοποιούν τη σύσταση και τη λειτουργία της εταιρίας (η απομείωση της διοικητικής παρέμβασης συντελεί ήδη σ’ αυτό).

Πέμπτον, αναθεωρούνται ορισμένα μείζονα ζητήματα του δικαίου της α.ε. και ρυθμίζονται επιμέρους ζητήματα.

Πιο αναλυτικά στο κείμενο του Υπουργείου για το νέο σχέδιο νόμου αναφέρονται τα εξής:

Ι. Βαθμιαίος ”απογαλακτισμός” της ελληνικής ανώνυμης εταιρίας από τη Διοίκηση

Η Ελλάδα είναι από τις ελάχιστες χώρες (αν όχι η μοναδική) του ευρωπαϊκού χώρου, που διατηρεί τη διοικητική κηδεμονία και εποπτεία της ανώνυμης εταιρίας. Τούτο δεν ανταποκρίνεται πια στις σημερινές ανάγκες και μάλλον αποτελεί αιτία γραφειοκρατικών εμποδίων στη λειτουργία της. Η πείρα έχει δείξει ότι, παρά την κατάρτιση και καλή θέληση των διοικητικών στελεχών, η διοικητική παρέμβαση (π.χ. κατά τον έλεγχο των καταστατικών ή των τροποποιήσεών τους) δεν προσφέρει σε συνολικό επίπεδο κάποιο χειροπιαστό κοινωνικό όφελος, που να αντισταθμίζει το διοικητικό κόστος και τις καθυστερήσεις, και μάλλον απομειώνει τη σημασία του αυτοελέγχου και τις ευθύνες εκείνων (δηλ. των ίδιων των ενδιαφερομένων), που θα έπρεπε να έχουν την κύρια μέριμνα για την τήρηση της νομιμότητας. Μάλιστα, ο διοικητικός έλεγχος μπορεί να προκαλέσει στρεβλώσεις και δυσλειτουργίες και τελικά να αποβεί αντιπαραγωγικός. Παρομοίως: Η δυνατότητα της διοίκησης να παρέμβει δραστικά μέσω ανάκλησης της άδειας σύστασης της εταιρίας είναι και αυτό ελληνική πρωτοτυπία, ενώ παντού αλλού οι περιπτώσεις της ανάκλησης αντιμετωπίζονται είτε με μέτρα εταιρικού δικαίου, λαμβανόμενα από τους μετόχους ή τρίτους, δηλ. με τις δυνάμεις της αγοράς, είτε με δικαστική παρέμβαση, είτε τέλος με μέτρα πτωχευτικού δικαίου. Συγκρίνοντας τα οφέλη της εποπτείας με τις δυσλειτουργίες που προκαλεί, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα να προτείνει το δραστικό περιορισμό της (όχι όμως και την ολοσχερή κατάργησή της). Άλλωστε η εισαγωγή του Γενικού Εμπορικού Μητρώου, όπου εγγράφονται όλοι οι ασκούντες εμπορία στην Ελλάδα, συνάδει με την ενιαία μεταχείριση όλων των εταιρικών μορφών σε ζητήματα καταχωρίσεων είτε της ιδρυτικής πράξης, είτε των τροποποιήσεων του καταστατικού, είτε της διαγραφής.

Οι κύριες εκδηλώσεις του περιορισμού της εποπτείας είναι οι ακόλουθες:

1. Πρώτον, η εξαίρεση από το διοικητικό έλεγχο της σύστασης ή της τροποποίησης του καταστατικού ενός μεγάλου αριθμού μη εισηγμένων εταιριών, εκείνων δηλ. με κεφάλαιο μέχρι 3 εκ. ευρώ, και η καταχώριση στο Μητρώο ΑΕ του καταστατικού ή της τροποποίησής του χωρίς διοικητική έγκριση, ως δηλ. εάν επρόκειτο για μια εταιρία περιορισμένης ευθύνης (άρθρο 4 § 2α και συνεπώς άρθρα 7α § 1 και 7β §§ 1, 10 και 11 του νόμου). Διατηρείται όμως ο έλεγχος κατά τη μετατροπή και τη συγχώνευση (άρθρο 4 § 2β). Η απομείωση της εποπτείας πρέπει να συνδυάζεται με ευθύνη των ιδρυτών, γι’ αυτό και προτείνονται σχετική διάταξη στο άρθρο 2 § 3. Την ευθύνη των ιδρυτών προβλέπουν και άλλα δίκαια, π.χ. το γαλλικό δίκαιο (code de commerce, άρθρο 210-8), το γερμανικό (AktG § 46), και το ιταλικό δίκαιο (άρθρο 2339 ιταλΑΚ).

2. Δεύτερον, η κατάργηση της δυνατότητας ανάκλησης της άδειας σύστασης για τους λόγους που προβλέπουν τα άρθρα 48 και 48α του ισχύοντος νόμου και η αναγωγή των λόγων αυτών σε ενδεχόμενους λόγους δικαστικής λύσεως της εταιρίας. Αντίστοιχα καταργείται η δυνατότητα ανάκλησης της έγκρισης αύξησης κεφαλαίου σε περίπτωση μη καταβολής του (άρθρο 11 § 5) και εισάγεται υποχρέωση του δ.σ. να αναπροσαρμόζει αυτό το κεφάλαιο.

3. Τρίτον, η παροχή εναλλακτικών λύσεων σε σχέση με τη διοικητική παρέμβαση ή και η κατάργηση διαφόρων ”αδειών”. Π.χ. σύμφωνα με το άρθρο 9 θα μπορεί η εκτίμηση των εισφορών σε είδος να γίνεται και από ορκωτούς ελεγκτές, που θα βασίζονται σε εκθέσεις ειδικών πραγματογνωμόνων εκτιμητών (νέα § 3α). Στη γ.σ. με ένα μόνο μέτοχο θα αρκεί η παρουσία συμβολαιογράφου, χωρίς δυνατότητα παρουσίας εκπροσώπου της Διοίκησης (άρθρο 32 § 2). Επίσης καταργούνται οι άδειες της Διοίκησης π.χ. στα άρθρα 10 § 2, 20 § 2.

Όπως ελέχθη όμως, η διοικητική εποπτεία των εταιριών αυτών δεν εξαφανίζεται. Εξακολουθεί να υφίσταται, αν και μειωμένη, ασκείται δε πλέον όπως ορίζουν τα άρθρα 51 και 53. Επίσης εξακολουθεί η δυνατότητα της διοικητικής αρχής να ζητεί έκτακτο έλεγχο από το δικαστήριο (άρθρο 40 § 1).

ΙΙ. Ενίσχυση των δικαιωμάτων των μετόχων

Όπως έχει αποδειχθεί, η ενίσχυση του μετόχου αποτελεί κίνητρο επενδύσεων και δημιουργία εμπιστοσύνης στην αγορά. Ο ν. 2190/1920 δεν ήταν ποτέ ιδιαίτερα φιλικός προς τους μετόχους και τη μειοψηφία. Ήταν επιβεβλημένο να υπάρξει κάποια βελτίωση στη θέση των μετόχων. Από την άλλη μεριά, η βελτίωση αυτή δεν μπορεί να είναι απότομη και έντονη, διότι διαφορετικά ελλοχεύει ο κίνδυνος ανατροπής ισορροπιών και προσδοκιών στις επιχειρήσεις, με δυσμενή αποτελέσματα.

Έτσι, η αναμόρφωση των δικαιωμάτων μειοψηφίας δεν είναι ριζική. Ενδεικτικό είναι ότι ο κατάλογος των δικαιωμάτων των άρθρων 39 και 40 δεν διευρύνθηκε, αν και προστέθηκε το δικαίωμα προσθήκης θέματος στην ημερήσια διάταξη ήδη συγκληθείσας γ.σ. (δικαίωμα όμως που γινόταν ήδη ερμηνευτικά δεκτό). Θεωρήθηκε όμως απαραίτητο να μειωθούν τα ποσοστά για την άσκηση των δικαιωμάτων μειοψηφίας από 1/3 σε 1/5, τα δικαιώματα του 1/20 να δοθούν και σε μετόχους, που έχουν μετοχές ονομαστικής αξίας τουλάχιστον 300.000 ευρώ, ενώ το δικαίωμα πληροφοριών που ανήκε στο 1/20 του κεφαλαίου έγινε ατομικό και ανήκει σε κάθε μέτοχο. Η άσκηση των δικαιωμάτων διευκολύνεται με το να μην είναι πλέον υποχρεωτική η κατάθεση των μετοχών. Από την άλλη μεριά, προτείνεται η μείωση των ποσοστών για λήψη κάποιας πρωτοβουλίας ή για να καταστεί αδύνατη η λήψη κάποιας απόφασης ή για να αντιταχθούν οι μέτοχοι σε κάποια ενέργεια (π.χ. άρθρα 22α § 4, 22β § 1, 23α §§ 1 και 4). Εξαιρετικά μικρά ποσοστά προβλέπονται για να ζητηθεί η ακύρωση απόφασης γ.σ. (άρθρο 35α § 3). Στην προστασία της μειοψηφίας εντάσσονται η νεοεισαγόμενη δυνατότητα εκλογής του δ.σ. με ψηφοδέλτιο (άρθρο 18, νέα § 6), καθώς και οι δυνατότητες της μειοψηφίας να ζητεί τη λύση της εταιρίας (άρθρο 48 και 48α) ή την εξαγορά των μετοχών της σε ορισμένες περιπτώσεις είτε από την εταιρία είτε από τον πλειοψηφούντα μέτοχο (νέα άρθρα 49α και 49β).

ΙΙΙ. Μεγαλύτερη ευχέρεια των καταστατικών διαμορφώσεων

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του προτεινόμενου σχεδίου νόμου είναι η παρεχόμενη μεγαλύτερη ευελιξία στη διαμόρφωση των εταιρικών σχέσεων. Και άλλοτε μεν ορισμένα ζητήματα επαφίενται στη βούληση των ενδιαφερομένων να τα ρυθμίσουν στην επιθυμητή έκταση (σύστημα ”επιλογής”). Άλλοτε δε ορισμένες ρυθμίσεις του νόμου θα πρέπει να υιοθετούνται, αν είναι επιθυμητές, από το καταστατικό (σύστημα ”υπαγωγής” ή opt-in), ενώ άλλες θα ισχύουν, εκτός αν το καταστατικό τις αποκλείσει (σύστημα ”εξαίρεσης” ή opt-out).

1. Παραδείγματα ”επιλογής”:

• Διευρύνονται οι δυνατότητες έκδοσης, διαμόρφωσης και όρων μετατροπής των προνομιούχων μετοχών (άρθρο 3 §§ 1 επ.) καθώς και της έκδοσης ”δεσμευμένων” μετοχών και όρων εξαγοράς τους κλπ. (άρθρο 3 §§ 7-9).

• Για την ειδοποίηση των μετόχων προς άσκηση του δικαιώματος προτίμησης το καταστατικό μπορεί να διαγράφει μεγαλύτερη δημοσιότητα (άρθρο 13, νέα § 9).

• Δυνατότητα μείωσης των ποσοστών μειοψηφίας σε ορισμένα ζητήματα (π.χ. άρθρα 22β § 1, 39, 40).

• Δυνατότητα διεύρυνσης των λόγων εξαγοράς της μειοψηφίας από την εταιρία μετά από αίτηση της πρώτης (νέο άρθρο 49α § 2).

• Το καταστατικό μπορεί να παρεκκλίνει από τις διατάξεις για τη σύγκληση του δ.σ. (άρθρο 20, νέα § 5α).

2. Παραδείγματα ”υπαγωγής”

• Επιτρέπεται να προβλέπεται από το καταστατικό η εκλογή του δ.σ. μέσω διαδικασίας ψηφοδελτίου, ώστε να εκπροσωπείται και η μειοψηφία (άρθρο 18, νέα § 6).

• Επιτρέπεται να εκλέγονται αναπληρωματικά μέλη του δ.σ., αν το προβλέπει το καταστατικό (άρθρο 18, νέα § 7).

• Το καταστατικό μπορεί να προβλέπει συνεδρίαση του δ.σ. και της γ.σ. με τηλεδιάσκεψη (άρθρα 20, νέα § 3α, και § 28 § 7).

• Επιτρέπεται να προβλέπεται από το καταστατικό η παράσταση και η άσκηση του δικαιώματος ψήφου εξ αποστάσεως (άρθρο 28, νέα § 8).

• Αναμορφώνεται και διευρύνεται το καθεστώς υποκατάστασης του δ.σ. από εκπροσώπους, τους οποίους διορίζει το ίδιο ή οι ήδη διορισμένοι εκπρόσωποι (άρθρο 22 § 3). Οι σχετικές ρυθμίσεις πρέπει να περιέχονται στο καταστατικό. Η παράλληλη ρύθμιση του άρθρου 18 § 2 καταργείται, διότι σε μεγάλο βαθμό επικαλύπτεται από το άρθρο 22 § 3. Στη θέση της προβλέπεται η δυνατότητα εκλογής νομικού προσώπου ως μέλους του δ.σ., κάτι που και κατά το ισχύον δίκαιο γίνεται δεκτό.

• Για μη εισηγμένες εταιρίες επιτρέπεται να προβλέπεται από το καταστατικό τόπος συνεδρίασης της γ.σ. οπουδήποτε στην ημεδαπή ή την αλλοδαπή (άρθρο 25).

• Για μη εισηγμένες εταιρίες επιτρέπεται να προβλέπονται από το καταστατικό ορισμένοι εναλλακτικοί τρόποι σύγκλησης της γ.σ., που μπορούν να αντικαταστήσουν, εν όλω ή εν μέρει τη δημοσίευση διά του τύπου (άρθρο 26, νέα § 2α).

• Το καταστατικό μπορεί να προβλέπει ότι για τη συμμετοχή στη γ.σ. επιβάλλεται κατάθεση των μετοχών ή των εγγράφων αντιπροσώπευσης ή εκπροσώπησης των μετόχων, καθώς και ότι το δ.σ. οφείλει να συντάσσει πίνακα μετόχων (άρθρο 28). Οι διατυπώσεις αυτές είναι σήμερα υποχρεωτικές.

3. Παράδειγμα ”εξαίρεσης”:

• Το καταστατικό μπορεί να απαλλάσσει τις μη εισηγμένες από την υποχρέωση έκδοσης μετοχικών τίτλων, οπότε και πρέπει να ορίζει πώς θα αποδεικνύεται η μετοχική ιδιότητα (άρθρο 8β § 4).

Η παροχή, διαμέσου διάσπαρτων στο σχέδιο νόμου διατάξεων, μεγαλύτερης ευχέρειας καταστατικών διαμορφώσεων επιτρέπει την προσαρμογή της εταιρίας στο μικρότερο ή μεγαλύτερο μέγεθός της ή στον πιο ”κλειστό” ή πιο ”ανοιχτό” χαρακτήρα, που οι ιδρυτές ή στη συνέχεια οι μέτοχοι επιθυμούν να της προσδώσουν. Την ίδια δυνατότητα προσαρμογής υπαινίσσονται και ορισμένοι νέοι θεσμοί που εισάγονται για τη διεύρυνση των δυνατοτήτων λειτουργίας ή την απλούστευση της καθημερινής εταιρικής ζωής (παρακάτω υπό IV). Είναι όμως κατανοητό, ότι πολλές από τις εναλλακτικές ρυθμίσεις ή δυνατότητες δεν παρέχονται σε εταιρίες με εισηγμένες σε χρηματιστήριο μετοχές.

Μετά τη θέση σε ισχύ του νέου νόμου σκόπιμο θα είναι οι εταιρίες να μελετήσουν το ενδεχόμενο τροποποίησης των καταστατικών τους, προκειμένου να υιοθετήσουν τις ρυθμίσεις που θέλουν ή να αποκλείσουν την εφαρμογή διατάξεων του νόμου που θεωρούν ακατάλληλες κατά περίπτωση.

IV. Εισαγωγή ορισμένων νέων θεσμών, που μπορούν να συντελέσουν στη διεύρυνση των επιχειρηματικών δυνατοτήτων ή στη διευκόλυνση ή απλούστευση της εταιρικής ζωής

Με σειρά διατάξεων εισάγονται νέες δυνατότητες, που μπορούν να διευκολύνουν την επιχειρηματική πρωτοβουλία και τις επιχειρηματικές επιλογές ή απλουστεύουν τη λειτουργία της εταιρίας. Τους σκοπούς αυτούς υπηρετούν π.χ. οι ακόλουθες ρυθμίσεις:

1. Η ίδρυση εξαρχής μονοπρόσωπης α.ε. (άρθρο 1, νέα § 3, και συνεπώς άρθρα 4α § 1 και 8 § 1). Πρέπει να σημειωθεί ότι κατά την ”δωδέκατη” εταιρική οδηγία (89/667/ΕΟΚ), που αφορά τη μονοπρόσωπη επε, στην περίπτωση που κράτος μέλος επιτρέψει την ίδρυση μονοπρόσωπη α.ε., ισχύουν οι διατάξεις της οδηγίας. Αυτό επέβαλλε τις διατάξεις των άρθρων 1 § 3 και 23α § 7.

2. Το καταστατικό της α.ε. μπορεί να έχει μορφή απλούστερη εκείνης που απαντάται συνήθως, χωρίς δηλ. επανάληψη των διατάξεων του νόμου. Αυτό έχει ήδη νομολογηθεί από το ΣτΕ (1861/1993), θεωρήθηκε όμως σκόπιμο να ορισθεί ειδικά (άρθρο 1, νέα § 1α).

3. Αυξάνονται οι δυνατότητες έκδοσης προνομιούχων μετοχών (με ή χωρίς ψήφο) και διευκρινίζονται ζητήματα μετατροπής τους σε κοινές με δήλωση του μετόχου ή με απόφαση της γ.σ. (άρθρο 3). Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η εισαγωγή προνομιούχων μετοχών με προτεραιότητα συμμετοχής σε κέρδη ”από ορισμένη εταιρική δραστηριότητα” (tracking shares) (άρθρο 3 § 2). Επίσης αυξάνονται οι δυνατότητες περιορισμών στη μεταβίβαση των μετοχών (άρθρο 3 §§ 7-9).

4. Αναμορφώνεται η διαδικασία μείωσης του κεφαλαίου (άρθρο 4 § 3 επ.). Καταργείται η έκθεση ορκωτού ελεγκτή, που δεν προβλέπεται από τη ”δεύτερη” οδηγία και που, ως έχει, δεν εξυπηρετεί κάποιο αυτοτελή σκοπό, εφόσον η απαγόρευση καταβολών στους μετόχους υποβάλλεται σε αυστηρές προϋποθέσεις και ενδεχομένως (με την προτεινόμενη τροποποίηση) εξαρτάται πλέον από δικαστική απόφαση.

5. Η εκτίμηση των εταιρικών εισφορών σε είδος θα μπορεί να γίνεται χωρίς την προβλεπόμενη σήμερα διαδικασία και από ορκωτούς ελεγκτές, που θα βασίζονται σε εκθέσεις ειδικών πραγματογνωμόνων εκτιμητών (νέα § 3α του άρθρου 9). Όμοια ρύθμιση για τις συγχωνεύσεις (άρθρο 71 § 1).

6. Για την καταβολή του κεφαλαίου μετά από αύξηση κεφαλαίου με τροποποίηση του καταστατικού, το δ.σ. μπορεί να παρατείνει τη σχετική προθεσμία καταβολής. Όμως (και αυτό προβλέπεται με τη νέα § 4 του άρθρου 11) η κατά παράταση προθεσμία δεν αρχίζει πριν από την καταχώριση της αύξησης στο Μητρώο. Τούτο δε για να μην καλείται ο μέτοχος να καταβάλει κεφάλαιο, αν η αύξηση κεφαλαίου δεν έχει ακόμη λάβει υπόσταση με καταχώριση της σχετικής τροποποίησης του καταστατικού στο μητρώο.

7. Επιτρέπεται να εξουσιοδοτεί η γ.σ., που αποφασίζει αύξηση κεφαλαίου, το δ.σ. να προσδιορίσει αυτό την τιμή έκδοσης των νέων μετοχών (άρθρο 13, νέα § 6), πράγμα που διευκολύνει τη διαδικασία book building (βιβλίου προσφορών).

8. Σε περιπτώσεις αύξησης κεφαλαίου εν μέρει σε μετρητά και εν μέρει με εισφορές σε είδος, μπορεί να ορισθεί (υπό προϋποθέσεις) ότι ο καταβάλλων είδος δεν έχει δικαίωμα προτίμησης στο τμήμα που καταβάλλεται σε μετρητά (άρθρο 13, νέα § 11).

9. Αναμορφώνεται σε σημαντικό βαθμό το άρθρο 13 § 13 για το δικαίωμα προαίρεσης απόκτησης μετοχών που μπορεί να χορηγηθεί σε εργαζομένους.

10. Αναμορφώνεται το καθεστώς του ”κολοβού” δ.σ., με δυνατότητα ποικίλων καταστατικών δυνατοτήτων (άρθρο 18, νέες §§ 7-9).

11. Επαναπροσδιορίζεται ο χρόνος λήξεως της θητείας του δ.σ., ιδίως προς αντιμετώπιση δυσκολιών που ανέκυψαν μετά την απόφαση της ΟλομΑΠ 5/2004 (άρθρο 19 § 1).

12. Εισάγεται η δυνατότητα εκλογής αναπληρωματικών μελών του δ.σ. (άρθρο 18, νέα § 7).

13. Εισάγεται η δυνατότητα τηλεδιάσκεψης τόσο για το δ.σ. (άρθρο 20, νέα § 3α), όσο και για τη γ.σ. (άρθρο 28, νέα § 7). Η έκδοση υπουργικής απόφασης που προβλέπεται είναι δυνητική, δηλ. η τηλεδιάσκεψη θα είναι δυνατή και πριν από την έκδοση μια τέτοιας απόφασης, που ωστόσο θα έχει αναμφισβήτητη χρησιμότητα.

14. Εισάγεται η δυνατότητα πρακτικών ”δια περιφοράς” τόσο για το δ.σ. (άρθρο 21, νέα § 5), όσο και για τη γ.σ. (για εισηγμένες – βλ. άρθρο 32, νέα § 3).

15. Ρυθμίζονται με ελαστικότερο τρόπο τα του τόπου συνεδρίασης της γ.σ. (άρθρο 25).

16. Επιτρέπεται η συμμετοχή στη γ.σ. και στην ψηφοφορία εξ αποστάσεως (άρθρο 28, νέα § 8). Και εδώ η προβλεπόμενη υπουργική απόφαση είναι δυνητική

17. Επιτρέπεται στην πρόσκληση της γ.σ. να καθορίζεται απευθείας ο τόπος και ο χρόνος της επαναληπτικής, για την περίπτωση μη επίτευξης απαρτίας (αντίστοιχα και για την δεύτερη επαναληπτική, επί καταστατικών γ.σ.). Έτσι αποφεύγονται νεότερες δημοσιεύσεις. Εννοείται ότι ο μέτοχος θα φέρει το βάρος να πληροφορηθεί αν έλαβε ή όχι χώρα η πρώτη γ.σ., έτσι όμως ενθαρρύνεται να παραστεί ήδη στην πρώτη γ.σ. (άρθρο 29 § 2). Επίσης, για τις καταστατικές γ.σ. εισηγμένων εταιριών, η απαρτία στη δεύτερη επαναληπτική μειώνεται σε 1/5, διότι έχει αποδειχθεί ότι με το υπάρχον ποσοστό του 1/3 η γ.σ. αποβαίνει εξαιρετικά δυσχερής.

18. Αναδιατυπώνονται οι εξαιρέσεις της αποκλειστικής αρμοδιότητας της γ.σ. Προστίθεται η δυνατότητα διανομής με απόφαση του δ.σ. κερδών ή προαιρετικών αποθεματικών μέσα στην τρέχουσα χρήση (άρθρο 34, νέα § 2).

19. Παρέχεται ρυθμιστικό πλαίσιο για τη μετατροπή ανώνυμης εταιρίας σε ομόρρυθμη ή ετερόρρυθμη εταιρία (νέο άρθρο 66α).

V. Αναθεώρηση των ρυθμίσεων του νόμου 2190/1920 σε ορισμένα κρίσιμα θέματα

Προτείνεται η υιοθέτηση νέων ρυθμίσεων σε ορισμένα σημαντικά θέματα του δικαίου της α.ε. Έτσι π.χ.:

1. Με το άρθρο 8β επανακαθορίζεται ο τρόπος έκδοσης μετοχικών τίτλων και μεταβίβασης των μετοχών, καθώς και της απόδειξης τη μετοχικής ιδιότητας.

2. Αναμορφώνεται σε σημαντικό βαθμό το άρθρο 16 για τις ίδιες μετοχές. Οι κύριες μεταβολές είναι οι ακόλουθες: Πρώτον, χορηγείται γενική δυνατότητα (υπό όρους) απόκτησης μέχρι του 1/10 του κεφαλαίου. Η δυνατότητα αυτή προβλέπεται από την ”δεύτερη” οδηγία, δεν είχε όμως εισαχθεί στο ελληνικό δίκαιο. Δεύτερον, καταργείται η ειδική περίπτωση απόκτησης μετοχών για στήριξη της χρηματιστηριακής αξίας, που μπορεί να συνιστά χειραγώγηση της αγοράς (σχετικά ισχύει και ο Κανονισμός 2273/2003 της Επιτροπής, ΕΕ L 336/33 της 23.12.2003). Τρίτον, διευκρινίζεται το νομικό καθεστώς των ίδιων μετοχών. Σημειώνεται ότι από το άρθρο 23α αποσπάται η ρύθμιση της παροχής δανείων κλπ. από την εταιρία για απόκτηση μετοχών της (financial assistance) και μεταφέρεται ως άρθρο 16α, αμέσως δηλ. μετά τη ρύθμιση των ιδίων μετοχών, όπου κανονικά είναι η θέση της. Ταυτόχρονα εισάγονται οι επιτρεπόμενες από τη ”δεύτερη” οδηγία εξαιρέσεις παροχής δανείων κλπ., στο μέτρο που πρόκειται είτε για τρέχουσες συναλλαγές πιστωτικών ιδρυμάτων είτε για απόκτηση μετοχών από το προσωπικό.

3. Αναμορφώνεται το απηρχαιωμένο καθεστώς ευθύνης του δ.σ. (άρθρο 22α). Αντικαθίσταται το κριτήριο του συνετού οικογενειάρχη με εκείνο του συνετού επιχειρηματία, αντικαθίσταται η ειδική ευθύνη του διευθύνοντος συμβούλου με διαβάθμιση της ευθύνης ανάλογα με ”τη θέση του κάθε μέλους και τα καθήκοντα που του έχουν ανατεθεί” (τούτο αποσαφηνίζει και την ευθύνη των τυχόν ”μη εκτελεστικών” μελών), και εισάγεται ο κανόνας της επιχειρηματικής κρίσης (”business judgment rule”). Επίσης εισάγονται με μεταφορά από τον ν. 3016/2002 για την εταιρική διακυβέρνηση οι διατάξεις για τις συγκρούσεις συμφερόντων. Ορίζεται ότι τις ίδιες ευθύνες φέρουν και τα μη μέλη του δ.σ. στα οποία έχουν παραχωρηθεί εξουσίες κατά το άρθρο 22 § 3.

4. Αναμορφώνεται το σύστημα επιτρεπτού των συμβάσεων της εταιρίας με μέλη του δ.σ. κλπ. (άρθρο 23α). Όπως αναφέρθηκε, από το άρθρο αυτό αποσπάται το ζήτημα της χρηματοδοτικής βοήθειας για απόκτηση ιδίων μετοχών, το οποίο έρχεται κοντά στο ζήτημα των ιδίων μετοχών ως άρθρο 16α. Κατά τα λοιπά επιφέρονται στο άρθρο 23α οι εξής κύριες καινοτομίες: Πρώτον, τα δάνεια κλπ. απαγορεύονται, αλλά με ορισμένες αυστηρά καθοριζόμενες προϋποθέσεις επιτρέπονται εγγυήσεις και ασφάλειες (όχι δάνεια και πιστώσεις) για την εξυπηρέτηση ορισμένων εταιρικών αναγκών. Δεύτερον, οι άλλες συμβάσεις μπορούν να εγκριθούν και εκ των υστέρων, αλλά με δυνατότητα μικρής μειοψηφίας να αντιταχθεί. Τρίτον, το καταστατικό μπορεί να επεκτείνει τις απαγορεύσεις και σε άλλα πρόσωπα.

5. Εισάγονται ορισμένες νέες ρυθμίσεις (άρθρο 28) για τους δικαιουμένους συμμετοχής στη γ.σ. και για τον τρόπο με τον οποίο αποδεικνύεται το δικαίωμά τους. Βασικός κανόνας είναι ότι δικαίωμα συμμετοχής έχουν οι μέτοχοι, η δε απόδειξη της μετοχικής ιδιότητας γίνεται σύμφωνα με τις νέες διατάξεις του άρθρου 8β, δηλ. με τις μετοχές ή τον τρόπο που ορίζει το καταστατικό. Καταργούνται οι διατάξεις για την προκατάθεση των μετοχών και των εγγράφων πληρεξουσιότητας, καθώς και για τη σύνταξη και ”τοιχοκόλληση” πίνακα μετόχων. Μπορεί όμως το καταστατικό να διαλάβει τέτοιες διατάξεις (σύστημα ”opt-in”), ιδίως αν η εταιρία έχει πολλούς μετόχους και η εξακρίβωση των δικαιουμένων συμμετοχής δεν είναι πρακτικά ευχερής κατά την έναρξη της γ.σ. Στην περίπτωση άυλων μετοχών (δηλ., σήμερα, αν πρόκειται για εισηγμένη εταιρία), εισάγεται το σύστημα του ”record date”, συμμετέχουν δηλ. όσοι ήσαν μέτοχοι ”στο τέλος της τρίτης εργάσιμης ημέρας πριν από την ημέρα της γενικής συνέλευσης”. Εννοείται ότι σε κάθε περίπτωση η πρόσκληση των μετόχων θα πρέπει να περιέχει οδηγίες για το τι ακριβώς πρέπει να κάνει ο μέτοχος για να μετάσχει εγκύρως στη συνέλευση.

6. Αναμορφώνεται το απηρχαιωμένο καθεστώς της ακυρότητας ή ακυρωσίας των αποφάσεων της γ.σ. (άρθρα 35α και 35β). Εισάγονται νέες διατάξεις, που έχουν ληφθεί ιδίως από το ιταλικό δίκαιο (ιταλΑΚ, όπως αναμορφώθηκε με νόμο του 2003). Η ακυρωσία επιφυλάσσεται στις αποφάσεις που έχουν ληφθεί κατά τρόπο αντίθετο στο νόμο ή το καταστατικό ή από συνέλευση που δεν είχε νόμιμα συγκληθεί ή συγκροτηθεί. Αφορά δηλ. την παράβαση διατάξεων που αφορούν τη διαδικασία λήψεως των αποφάσεων. Η ακυρότητα, από την άλλη μεριά, αφορά τις αποφάσεις που κατά το περιεχόμενό τους αντιτίθενται στο νόμο ή το καταστατικό. Αφορά δηλ. την παράβαση διατάξεων ουσίας. Η ακυρότητα όμως πλήττει ειδικά και την περίπτωση που η γ.σ. έλαβε αποφάσεις χωρίς να έχει υπάρξει καθόλου πρόσκληση. Στην τελευταία περίπτωση δεν ενδιαφέρει αν η πρόσκληση υπήρξε ελαττωματική (τότε μπορεί να υπάρχει ακυρωσία), αλλά μόνο αν έλαβε χώρα γ.σ., χωρίς να έχει τούτο ανακοινωθεί. Με την ευκαιρία διευκρινίζεται νομοθετικά το ζήτημα της ανυπόστατης γ.σ., ένα ζήτημα που έχει προκαλέσει σημαντικές δυσκολίες στην πράξη. Σύμφωνα με τη ρύθμιση του νέου άρθρου 35γ, ανυπόστατο προκαλείται μόνο αν απόφαση της γ.σ. ελήφθη με τις ψήφους προσώπων που δεν είναι μέτοχοι.

7. Η Επιτροπή παρενέβη ελαφρά στο δίκαιο του τακτικού ελέγχου, τούτο δε διότι η Κοινότητα έχει ήδη εκπονήσει σχέδιο οδηγίας για την αναμόρφωση του θεσμού. Από την πλειοψηφία όμως της Επιτροπής θεωρήθηκε αναγκαία η κατάργηση του ελέγχου των ”μικρών” α.ε., εκείνων δηλ. που κατά το νόμο δεν ελέγχονται υποχρεωτικά από ορκωτούς ελεγκτές (άρθρο 36 § 1, όπως έχει σήμερα). Η κατάργηση του ελέγχου αυτού αποφασίσθηκε με το ακόλουθο σκεπτικό: Πρώτον, ότι κατά τις κοινοτικές οδηγίες ο έλεγχος των εταιριών αυτών δεν είναι υποχρεωτικός. Δεύτερον, ότι όπως είναι παγκοίνως γνωστό, ο έλεγχος αυτός είναι στην συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων εικονικός, και συνίσταται συνήθως στην υπογραφή έκθεσης που δεν είναι καν βέβαιο ότι έχουν συντάξει οι ίδιοι οι ελεγκτές. Για το λόγο αυτό δεν μπορεί να λεχθεί ότι ο έλεγχος αυτός έχει επιτύχει, η δε αμοιβή την οποία συνήθως λαμβάνουν οι διορισθέντες ελεγκτές δεν ανταποκρίνεται ούτως ή άλλως στο έργο που απαιτείται για τη διενέργεια ενός πραγματικού ελέγχου. Τρίτον δε και κυριότερο, διότι οι οικονομικές καταστάσεις των εταιριών που ελέγχονται με τον τρόπο αυτό εμφανίζονται ως ”ελεγχθείσες”, κάτι που είναι σχεδόν πάντοτε αναληθές και μπορεί να παραπλανήσει τους συναλλασσομένους με την εταιρία. Πάντως διατηρείται η ευχέρεια των εταιριών αυτών να υποβάλλονται σε κανονικό έλεγχο από ορκωτούς ελεγκτές, ενώ ο έκτακτος έλεγχος μπορεί να διεξάγεται είτε από ορκωτούς ελεγκτές είτε από λογιστές-μέλη του Οικονομικού Επιμελητηρίου.

8. Μείζων τροποποίηση που επέρχεται στο ισχύον δίκαιο είναι η αφορώσα τους τρόπους λύσεως της α.ε. Καταργείται το σύστημα της ανάκλησης της άδειας σύστασης από τη Διοίκηση σύμφωνα με τα ισχύοντα άρθρα 48 και 48α και εισάγεται ο θεσμός της δικαστικής λύσεως. Δύο είδη δικαστικής λύσεως προβλέπονται: Το πρώτο είδος