Νέο «δάνειο» 40 δισ. προκρίνει το Bruegel για Ελλάδα

Σύμφωνα με το βασικό σενάριο, το ελληνικό χρέος θα μειωθεί στο 124% του ΑΕΠ το 2020, στο 120% του ΑΕΠ το 2021 και στο 95% του ΑΕΠ έως το 2030. Όμως έως το 2030, η Ελλάδα θα πρέπει να εκδώσει ομόλογα ύψους 74 δισ. ευρώ για να αποπληρώσει τα δάνεια από το ΔΝΤ, την ΕΚΤ, τις εθνικές κεντρικές τράπεζες και ιδιώτες πιστωτές.

Το ινστιτούτο αμφισβητεί το κατά πόσον η Αθήνα μπορεί να δανειστεί τέτοιο ποσό από τις αγορές σε ένα αποδεκτό επίπεδο επιτοκίων, όπως οι 200 μονάδες βάσης πάνω από την απόδοση του γερμανικού κρατικού ομολόγου.

Όμως, το σημαντικότερο, σημειώνει, είναι ότι η προσδοκώμενη πορεία του χρέους υπόκειται σε εξωγενείς κινδύνους που μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο τη μείωσή του και να το επαναφέρουν ακόμη και σε ανοδική τροχιά.

Η προτιμώμενη επιλογή είναι να παραμείνει η Ελλάδα εκτός αγορών έως το 2030 με ένα νέο πρόγραμμα, και να αναπτυχθεί ένα σχέδιο δράσης σε περίπτωση που το χρέος ξεφύγει από τον έλεγχο της ελληνικής κυβέρνησης.

Ένα τέτοιο σχέδιο θα πρέπει να περιλαμβάνει τις εξής παραδοχές:

- Η Ελλάδα θα πρέπει να ισοσκελίσει τον προϋπολογισμό της έως το 2018 και να αποφύγει τη δημιουργία περαιτέρω ελλειμμάτων. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του ινστιτούτου, εάν επιτευχθούν τα προσδοκώμενα πλεονάσματα αλλά και τα έσοδα από αποκρατικοποιήσεις ύψους 21 δισ. ευρώ την περίοδο 2014-20, αυτό θα οδηγήσει σε πρωτογενή πλεονάσματα περίπου 4% από το 2022 και μετά. Με βάση αυτό το σενάριο, η Αθήνα θα έχει πλεόνασμα προϋπολογισμού της τάξεως του 0,5% του ΑΕΠ έως το 2030.

- Θα χρειαστεί ένα τρίτο πακέτο περίπου 40 δισ. ευρώ έως το 2030 για να κλείσει το κενό χρηματοδότησης, ώστε να μην απαιτείται προσφυγή στις αγορές.

- Οι Ευρωπαίοι εταίροι θα πρέπει να βοηθήσουν την Ελλάδα με αναπτυξιακό πρόγραμμα, το οποίο θα κληθεί να φέρει σε πέρας η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.

- Ακόμη και εάν η Αθήνα ευθυγραμμιστεί με τις δεσμεύσεις στο δημοσιονομικό μέτωπο και σε αυτό των μεταρρυθμίσεων, η τροχιά του χρέους συνεχίζει να υπόκειται σε εξωγενείς κινδύνους. Η πρόταση του ινστιτούτου είναι, εάν η Ελλάδα εκπληρώσει τις δεσμεύσεις της, αλλά υπάρχει σημαντική απόκλιση από την προσδοκώμενη μείωση του χρέους, να διαγραφούν οι πληρωμές τόκων από δάνεια των Ευρωπαίων εταίρων, σε τέτοιον βαθμό ώστε να επιστρέψει το χρέος στην προσδοκώμενη πορεία.

Αποτυχημένο το ελληνικό πρόγραμμα

Το πρόγραμμα διάσωσης της χώρας ήταν το πιο αποτυχημένο από τα τέσσερα προγράμματα της τρόικας σε χώρες της Ε.Ε., σημειώνει το Bruegel.

Όπως επισημαίνει το ινστιτούτο, και τα τέσσερα προγράμματα διάσωσης (σε Ελλάδα, Ιρλανδία, Πορτογαλία και Κύπρο) και ιδιαίτερα το ελληνικό ήταν πολύ μεγάλα σε σχέση με άλλες περιπτώσεις διάσωσης, ωστόσο βασίστηκαν σε υπερβολικά αισιόδοξες εκτιμήσεις αναφορικά με την προσαρμογή και την ανάκαμψη σε Ελλάδα και Πορτογαλία. Και ενώ οι δημοσιονομικοί στόχοι σε γενικές γραμμές τηρήθηκαν, τα χρέη ξεπέρασαν τις προσδοκίες λόγω της έντονης συρρίκνωσης του ΑΕΠ.

Η Ιρλανδία τελείωσε με επιτυχία το πρόγραμμα τον Δεκέμβριο του 2013, όμως εξακολουθούν να υπάρχουν προβλήματα στο τραπεζικό της σύστημα, η έξοδος της Πορτογαλίας από το πρόγραμμα τον Μάιο του 2014 φαίνεται εφικτή όμως θα πρέπει να συνοδευτεί από προληπτική γραμμή πίστωσης, ενώ είναι πολύ νωρίς να υπάρξουν εκτιμήσεις για το κυπριακό πρόγραμμα.

Στην έκθεση αναλύονται τα κριτήρια που χρησιμοποιήθηκαν για να αποτιμηθεί η επιτυχία των προγραμμάτων, με πρώτο το αν τα πακέτα διάσωσης δημιούργησαν τις συνθήκες για ανάκτηση της πρόσβασης στις αγορές. Στην περίπτωση της Ελλάδας, τονίζει το Bruegel, το πρόγραμμα δεν μπορεί να κριθεί επιτυχημένο, διότι όχι μόνο διεκόπη το πρώτο πακέτο στήριξης και αντικαταστάθηκε από δεύτερο μετά από «κούρεμα» στο κρατικό χρέος που κατείχαν ιδιώτες, αλλά υπάρχουν και μεγάλες αμφιβολίες ως προς το αν η χώρα θα μπορέσει να ανακτήσει την πρόσβαση στις αγορές χωρίς κάποιας μορφής διαγραφή του χρέους που βρίσκεται στα χέρια του επίσημου τομέα.

Ένα άλλο κριτήριο που κρίνει την επιτυχία των προγραμμάτων είναι εάν οι χώρες ικανοποίησαν τους επισυναπτόμενους όρους, σε ό,τι αφορά τα δημοσιονομικά μέτρα για τη μείωση του δημοσίου χρέους και των ελλειμμάτων, τα οικονομικά μέτρα για την αποκατάσταση της ευρωστίας του χρηματοοικονομικού τομέα και τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που κρίθηκαν απαραίτητες για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας.

Και οι τέσσερις χώρες λίγο-πολύ υιοθέτησαν τα μέτρα δημοσιονομικής προσαρμογής που επέβαλε η τρόικα, καθώς δεν είχαν άλλη επιλογή.

Για την περίπτωση της Ελλάδας όμως είναι περίπλοκο να κριθεί εάν θα ήταν επιθυμητό να γίνει νωρίτερα μια μεγαλύτερη αναδιάρθρωση και η περαιτέρω ελάφρυνση του χρέους.

Επίσης, και οι τέσσερις χώρες έχουν εφαρμόσει τα μέτρα που είχαν ως στόχο να αποκαταστήσουν την ευρωστία του χρηματοοικονομικού τους τομέα, όμως η διαδικασία δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί.

Σε ό,τι αφορά τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, η κατάσταση είναι πιο περίπλοκη, λέει το Bruegel που αναφέρει πως η Ελλάδα και η Πορτογαλία εμφάνιζαν ισχνές διαρθρωτικές συνθήκες ακόμα και πριν ενταχθούν στην ευρώζωνη, προβλήματα που εντάθηκαν με την ένταξη στο ευρώ και την πρόσβαση σε φθηνή πίστωση.

Με τη βελτίωση του οικονομικού κλίματος στην ευρωζώνη, υπάρχει μεγαλύτερη αισιοδοξία τόσο στις αγορές όσο και σε πολιτικό επίπεδο αναφορικά με την πιθανότητα, πέραν της Ιρλανδίας, να βγουν από τα προγράμματα διάσωσής τους και η Πορτογαλία και η Κύπρος.

Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα όμως, βρίσκεται στη χειρότερη κατάσταση, με την ανεργία της να ξεπερνά το 25% και το δημόσιο χρέος στο 175% του ΑΕΠ. «Είναι δύσκολο να δούμε πώς η Ελλάδα θα μπορέσει να βγει από το πρόγραμμα διάσωσής της στο τέλος του τρέχοντος έτους χωρίς κάποιας μορφής ελάφρυνση χρέους και με τη συνοδεία ενός πλαισίου για τη βελτίωση των διαρθρωτικών παραγόντων της ανάπτυξης», σχολιάζει το ινστιτούτο.