της Έλενας Λάσκαρη

Με το βλέμμα στραμμένο στις αγορές, την ώρα που ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη ”χτύπησε” 3,2% και η Κομισιόν προβλέπει περαιτέρω αποδυνάμωση της ανάπτυξης, συνεδριάζει σήμερα στις Βρυξέλλες το συμβούλιο Eurogroup αναμένοντας και την απάντηση της ΕΚΤ στη συνεδρίαση της προσεχούς Πέμπτης.

Αύριο, στη συνεδρίαση του Ecofin, αναμένεται η έγκριση του ελληνικού προγράμματος σταθερότητας και ανάπτυξης με εύσημα για τη μέχρι σήμερα δημοσιονομική προσαρμογή αλλά και με επιφυλάξεις για τη δυνατότητα –χωρίς τη λήψη πρόσθετων μέτρων- επίτευξης του στόχου για μηδενικό έλλειμμα το 2010.

Εξέχουσα θέση στη συνεδρίαση του Ecofin καταλαμβάνει – δεδομένης και της διεθούς συγκυρίας- έκθεση της Κομισιόν που αφορά την προσαρμογή του ευρωπαϊκού και παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος με στόχο την ενίσχυση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.

Σύμφωνα με την Επιτροπή, θέματα ιδιαίτερης βαρύτητας για την Ε.Ε. είναι, μεταξύ άλλων, η βελτίωση των πληροφοριών που παρέχουν οι εταιρείες αξιολόγησης πιστωτικού κινδύνου, η ταχεία γνωστοποίηση των ενδεχόμενων ζημιών των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, η βελτίωση των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης σχετικά με τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, η ενημέρωση των λογιστικών κανόνων και η κατάρτιση ενός κοινού πλαισίου για την αξιολόγηση των συστημικών επιπτώσεων μιας ενδεχόμενης κρίσης.

Παράλληλα, στις συνεδριάσεις των συμβουλίων θα γίνει προετοιμασία της συνόδου κορυφής της 13ης και 14ης Μαρτίου, όπου μεταξύ των θεμάτων που θα συζητηθούν θα είναι και αυτό των Sovereign Wealth Funds.

Η Κομισιόν έχει ετοιμάσει σχετική εισήγηση η οποία αναμένεται να επικυρωθεί αύριο, με επιφυλάξεις από την πλευρά ορισμένων κρατών-μελών, που επιζητούσαν δραστικότερα μέτρα για την τιθάσευση των κρατικών επενδυτικών κεφαλαίων.

Στην παρούσα συγκυρία, όμως, κρίθηκε ότι προέχει η ελευθερία των αγορών και υπό αυτό το πρίσμα η Κομισιόν προέβη στην κατάρτιση ενός εθελοντικού κώδικα καλής συμπεριφοράς, διατηρώντας το δικαίωμα νομοθετικής παρέμβασης στο μέλλον εάν οι συνθήκες το απαιτήσουν.

Η Κομισιόν ξεκαθαρίζει ότι από τη στιγμή που τα SWF’s επενδύουν σε κάποια χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η επένδυση υπόκειται απευθείας στους νόμους και στους κανόνες που διέπουν τις ξένες επενδύσεις. ”Θα πρέπει να συμμορφώνονται με τους ίδιους ευρωπαϊκούς και εθνικούς, οικονομικούς και κοινωνικούς νόμους, όπως κάθε άλλος επενδυτής”.

Συνιστά παράλληλα εθελοντική συμμόρφωση και κανόνες καλής επενδυτικής συμπεριφοράς στα SWF’s, ενώ επισημαίνει ότι τα κράτη-μέλη διατηρούν το δικαίωμα χρήσης της εθνικής τους νομοθεσίας στον βαθμό που απειλούνται ζητήματα εθνικής στρατηγικής σημασίας ή εθνικής ασφάλειας.

Οι διμερείς συμφωνίες τόσο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσο και του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου προβλέπουν εξαιρέσεις για λόγους εθνικού συμφέροντος ή εθνικής ασφάλειας, που επιτρέπουν τη λήψη πρόσθετων μέτρων για τη διασφάλιση θεμάτων εθνικής σημασίας. Πρόκειται για ερμηνεία της εμβέλειας των άρθρων 73 και 52 της συνθήκης που έκανε η Επιτροπή το 1997.

Έτσι, στην παρούσα χρονική στιγμή, τουλάχιστον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφάσισε να μην εισηγηθεί νομοθετική παρέμβαση, υπό την προϋπόθεση ότι θα αναληφθούν πρωτοβουλίες ενίσχυσης της διαφάνειας στις χώρες προέλευσης των κρατικών κεφαλαίων.Εάν δεν ληφθούν τα απαιτούμενα μέτρα, επιφυλάσσεται να προσφύγει στην καθιέρωση ειδικής νομοθεσίας.

Οι προτάσεις

Η ευρωπαϊκή προσέγγιση αποσκοπεί στη διατήρηση ενός καθαρού, προβλέψιμου και αξιόπιστου νομικού περιβάλλοντος, που θα υποστηρίζει την ελευθερία διακίνησης κεφαλαίων και επενδύσεων παγκοσμίως.

Προσδοκά ότι τα SWF’s θα συμμορφωθούν εθελοντικά σε συγκεκριμένα στάνταρντ με σεβασμό στη διαφάνεια και στην εταιρική διακυβέρνηση και σε αυτή την κατεύθυνση θα συμβάλουν τόσο ο κώδικας διαφάνειας που σχεδιάζει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο όσο και η καταγραφή των βέλτιστων πρακτικών στην οποία προχωρά ο ΟΟΣΑ.

Η Ε.Ε. θα στηρίξει αυτές τις πρωτοβουλίες, αλλά μέχρι την ολοκλήρωσή τους θέτει ένα εθελοντικό πλαίσιο συμμόρφωσης, το οποίο θα στηρίζεται στις παρακάτω αρχές:

• Δέσμευση για ένα ανοιχτό περιβάλλον επενδύσεων: σύμφωνα με τη στρατηγική της Λισαβόνας για την ενίσχυση της ανάπτυξης και της απασχόλησης, η Ε.Ε. πρέπει να επιβεβαιώσει τη δέσμευσή της για την ελευθερία των αγορών και τη δημιουργία ευνοϊκού επενδυτικού κλίματος. Οποιαδήποτε κίνηση προστατευτισμού θα μπορούσε να οδηγήσει (αντανακλαστικά) στη δημιουργία μιας προστατευτικής σπείρας από πλευράς τρίτων κρατών, με αρνητικές επιδράσεις στην οικονομία της Ε.Ε., η οποία διακρίνεται για το άνοιγμά της στον υπόλοιπο κόσμο.

• Υποστήριξη της πολύπλευρης εργασίας: η Ε.Ε. πρέπει ενεργά να ενισχύσει τις εργασίες που πραγματοποιούνται για την καθιέρωση ενός παγκόσμιου πλαισίου κανόνων και ιδιαίτερα αυτές του του ΔΝΤ και του ΟΟΣΑ. Η Ε.Ε. χαιρετίζει έναν ανοιχτό διάλογο με τους ιδιοκτήτες SWF’s και αναγνωρίζει τα οφέλη μιας σφαιρικής προσέγγισης σε ένα κοινό πλαίσιο για την επένδυση SWF’s.

• Χρήση των υπαρχόντων οργάνων: η Ε.Ε. και τα κράτη-έλη έχουν ήδη τα συγκεκριμένα όργανα που επιτρέπουν τη διατύπωση απαντήσεων στους κινδύνους και στις προκλήσεις που αυξάνονται από τις διασυνοριακές επενδύσεις, συμπεριλαμβανομένων των επενδύσεων από SWF’s, για λόγους πολιτικής και δημόσιας ασφαλείας.

• Σεβασμός των υποχρεώσεων Συνθήκης ΕΚ και των διεθνών υποχρεώσεων: η Ε.Ε. και τα κράτη-μέλη της θα συνεχίσουν να ενεργούν με τέτοιο τρόπο που να είναι πλήρως συμβατός με τις αρχές που καθορίζονται στη συνθήκη και με τις διεθνείς υποχρεώσεις της Ε.Ε.

• Αναλογικότητα και διαφάνεια: τα μέτρα που λαμβάνονται για λόγους δημοσίου συμφέροντος για την όποια επένδυση από πλευράς SWF’s δεν θα πρέπει να υπερβαίνμουν το αναγκαίο για την επίτευξη του στόχου, σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, και το νομικό πλαίσιο πρέπει να είναι προβλέψιμο και διαφανές.

Κεφάλαια 2,5 τρισ. δολαρίων

Τα πρώτα κρατικά επενδυτικά κεφάλαια εμφανίστηκαν τη δεκαετία του ’50, όταν χώρες εξαγωγείς εμπορευμάτων και κυρίως πλούσιες πετρελαιοπαραγωγές χώρες αναζητούσαν τρόπους επένδυσης των κεφαλαίων τους στο εξωτερικό.

Παρότι ο χρόνος ζωής τους υπερβαίνει τον μισό αιώνα, την τελευταία δεκαετία έχουν γνωρίσει ταχεία ανάπτυξη και αποτελούν πλέον επενδυτικό παράγοντα ιδιαίτερης σημασίας.

Σήμερα περισσότερες από 30 χώρες έχουν Sovereign Wealth Funds, εκ των οποίων τα ισχυρότερα εμφανίζονται στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (2), στη Νορβηγία, στη Ρωσία, στη Σαουδική Αραβία, στο Κουβέιτ, στην Κίνα και στη Σιγκαπούρη (2).

Ενδεικτικό των τάσεων είναι το γεγονός ότι από το 2000 έως σήμερα δημιουργήθηκαν είκοσι νέα τέτοια επενδυτικά κεφάλαια, ενώ τα υπό διαχείριση κεφάλαια εκτιμώνται μεταξύ του 1,5 και των 2,5 τρισ. δολαρίων, ποσό που ισοδυναμεί με το ήμισυ των παγκοσμίων κρατικών αποθεμάτων.

Με τη δύναμή τους μπορούν να προσφέρουν ρευστότητα στις αγορές σε περιόδους πίεσης, όπως και έπραξαν άλλωστε από την έναρξη της τελευταίας αναταραχής στις χρηματοπιστωτικές αγορές από τα μέσα του 2007.

Όμως, γεννώνται παράλληλα ερωτήματα για το κατά πόσον μπορούν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο γεωπολιτικών στρατηγικών, χρησιμοποιώντας μάλιστα αδιαφανείς διαδικασίες.

Αυτές οι παράμετροι απασχολούν πλέον αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων και την Ελλάδα, η οποία διά του υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών κ. Γ. Αλογοσκούφη έθεσε το ζήτημα στη διάρκεια του τελευταίου συμβουλίου Ecofin, ζητώντας τη λήψη μέτρων.