Το οικονομικό βάρος που σηκώνουν οι γυναίκες και η κίνηση της Lild

Η ανακοίνωση της Lidl για μόνιμη μείωση έως και 21% στις τιμές προϊόντων περιόδου και γυναικείας υγιεινής του brand Siempre επαναφέρει στο προσκήνιο μια συζήτηση που αφορά ένα είδος πρώτης ανάγκης, μια απολύτως ανελαστική δαπάνη για τις γυναίκες.

Μια συζήτηση που αφορά τόσο το μηνιαίο οικονομικό βάρος της περιόδου όσο και τον τρόπο με τον οποίο αυτή φορολογείται. Πρόκειται για ένα ζήτημα που έχει απασχολήσει επανειλημμένα τη δημόσια συζήτηση, με οχλήσεις ακόμη και προς το Μέγαρο Μαξίμου, προκειμένου να μηδενιστεί ή έστω να μειωθεί ο ΦΠΑ στα συγκεκριμένα προϊόντα. Ωστόσο μέχρι στιγμής δεν έχει ληφθεί κάποια σχετική απόφαση, όπως σημειώνουν κυβερνητικοί αξιωματούχοι στο Euro2day.gr.

Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, τα προϊόντα περιόδου, σερβιέτες, ταμπόν και σερβιετάκια, επιβαρύνονται με ΦΠΑ 24%, τον ίδιο συντελεστή που εφαρμόζεται σε δεκάδες άλλα προϊόντα. Και μάλιστα όχι κατ' ανάγκη ως είδος πολυτελείας καθώς υπάρχουν αρκετά είδη πολυτελείας, όπως είναι το χαβιάρι, που έχει ΦΠΑ 13%.

Στην πράξη πρόκειται για μια καθαρά έμφυλη οικονομική επιβάρυνση, αφορά αποκλειστικά τις γυναίκες, συνδέεται με έναν απολύτως φυσιολογικό βιολογικό κύκλο και συνιστά ανελαστική δαπάνη, καθώς δεν μπορεί να περιοριστεί ή να αποφευχθεί.

Η αγορά, οι αριθμοί και το ετήσιο κόστος

Σε επίπεδο αγοράς, τα προϊόντα περιόδου κατέγραψαν τζίρο 79,8 εκατ. ευρώ το 2023, ο οποίος υποχώρησε στα 75,5 εκατ. ευρώ το 2024. Η πτωτική τάση συνεχίστηκε και πέρυσι. Στο ενδεκάμηνο Ιανουαρίου - Νοεμβρίου, οι πωλήσεις διαμορφώθηκαν στα 65,5 εκατ. ευρώ, από 68,2 εκατ. ευρώ την αντίστοιχη περίοδο του 2024.

Market leader παραμένει η Everyday με μερίδιο κοντά στο 50%, ακολουθεί η Always με περίπου 30%, ενώ τα O.B. κατέχουν μερίδιο γύρω στο 10%. Στην τέταρτη θέση βρίσκονται τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας (private label), με πωλήσεις περίπου 3 εκατ. ευρώ.

Ποιο είναι το κόστος; Σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους οι γυναίκες εκτιμάται ότι χρησιμοποιούν τουλάχιστον 10.000 προϊόντα περιόδου, περίπου 360 τον χρόνο ή κατά μέσο όρο 30 σερβιέτες ή ταμπόν τον μήνα. Με βάση αυτά τα επίπεδα κατανάλωσης, το συνολικό κόστος υπολογίζεται από 1.400 ευρώ έως 3.500 ευρώ και μόνο για την αγορά ταμπόν ή σερβιετών.

Αν τα ποσά αυτά μοιάζουν διαχειρίσιμα σε ατομικό επίπεδο τα κοινωνικά δεδομένα δείχνουν κάτι διαφορετικό. Σύμφωνα με παλαιότερη έρευνα της MRB Hellas για λογαριασμό γνωστής εταιρείας, περίπου 10.000 κορίτσια έχουν αποχωρήσει νωρίς από το σχολείο επειδή δεν είχαν την οικονομική δυνατότητα να αγοράσουν προϊόντα περιόδου.

Η ευρωπαϊκή τάση και η εισήγηση δικαστηρίου στο Μεξικό

Τι συμβαίνει όμως στην ευρύτερη γειτονιά μας; Η Αυστρία προστέθηκε στη λίστα των ευρωπαϊκών χωρών που έχουν καταργήσει τον λεγόμενο «φόρο ταμπόν», εισάγοντας μηδενικό συντελεστή ΦΠΑ (0%) στα προϊόντα γυναικείας υγιεινής και στα αντισυλληπτικά από την 1η Ιανουαρίου.

Η χώρα ακολουθεί την ευρύτερη ευρωπαϊκή τάση. Η Ιρλανδία εφαρμόζει εδώ και χρόνια μηδενικό ΦΠΑ, η Γαλλία έχει μειώσει τον συντελεστή στο 5,5%, η Γερμανία στο 7%, ενώ η Ισπανία και το Βέλγιο έχουν προχωρήσει σε σημαντικές μειώσεις ή πλήρη κατάργηση του φόρου.

Καθοριστικό ρόλο σε αυτό έχουν παίξει και οι αλλαγές στη νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2022, που έδωσαν στα κράτη-μέλη μεγαλύτερη ευελιξία για υπερμειωμένους ή μηδενικούς συντελεστές ΦΠΑ σε βασικά αγαθά.

Εκτός από την Ελλάδα που ο ΦΠΑ για τα συγκεκριμένα προϊόντα είναι στο 24% υπάρχουν χώρες εντός της Ευρώπης όπου ο ΦΠΑ είναι υψηλότερος. Όπως στην Ουγγαρία που είναι στο 27%, ενώ Δανία και Σουηδία φορολογούν τα ταμπόν με 25%. 

Όμως δεν είναι μόνο οι σερβιέτες και τα ταμπόν. Στην απέναντι πλευρά του Ατλαντικού, το ανώτατο Δικαστήριο του Μεξικού (Mexico Supreme Court to Review Zero VAT on Menstrual Products) αναμένεται να συζητήσει πρόταση που θα μπορούσε να επεκτείνει τον μηδενικό συντελεστή ΦΠΑ σε όλα τα προϊόντα διαχείρισης της εμμήνου ρύσης, διευρύνοντας ένα φορολογικό προνόμιο που από το 2022 εφαρμόζεται μόνο σε σερβιέτες, ταμπόν και κύπελλα περιόδου.

Η υπόθεση έφτασε στο Ανώτατο Δικαστήριο έπειτα από προσφυγή της Nueva Walmart México, η οποία αμφισβήτησε τη συνταγματικότητα της μεταρρύθμισης του 2021, καθώς αυτή εξαιρούσε προϊόντα όπως σερβιετάκια, επαναχρησιμοποιούμενα και μίας χρήσης εσώρουχα περιόδου, σαπούνια για την ευαίσθητη περιοχή, γυναικεία μαντηλάκια και επιθέματα για τους πόνους της περιόδου.

Σύμφωνα με το σχέδιο απόφασης, τα προϊόντα αυτά εξυπηρετούν τον ίδιο ουσιαστικό σκοπό με εκείνα που ήδη απαλλάσσονται από τον ΦΠΑ και, ως εκ τούτου, θα έπρεπε να τυγχάνουν της ίδιας φορολογικής μεταχείρισης.