Η πρόταση Κομισιόν για την ενεργειακή κρίση

Για δεύτερη φορά μέσα σε λιγότερο από πέντε χρόνια, οι Ευρωπαίοι πληρώνουν το τίμημα της εξάρτησης της Ευρώπης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.

Το AccelerateEU αποτελεί την εργαλειοθήκη της Επιτροπής για την άμεση ανακούφιση των ευρωπαϊκών νοικοκυριών και βιομηχανιών, ιδίως των πλέον ευάλωτων, ενώ ταυτόχρονα θέτει την Ευρώπη σε μια σταθερή πορεία προς την ενεργειακή ανεξαρτησία. Από την κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, η ΕΕ έχει δαπανήσει επιπλέον 24 δισ. ευρώ για εισαγωγές ενέργειας λόγω υψηλότερων τιμών -χωρίς να λάβει ούτε ένα επιπλέον μόριο ενέργειας, σημειώνει η Κομισιόν.

Η τρέχουσα γεωπολιτική κατάσταση αποτελεί σαφή υπενθύμιση ότι η επιτάχυνση της μετάβασης σε καθαρή, ασφαλή και οικονομικά προσιτή ενέργεια αποτελεί οικονομική και στρατηγική επιταγή ασφάλειας. Το «AccelerateEU» παρουσιάζει τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και διαρθρωτικά μέτρα με μακροπρόθεσμο αντίκτυπο, με στόχο την περαιτέρω μείωση της εξάρτησης από ασταθείς αγορές ορυκτών καυσίμων και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της Ευρώπης έναντι μελλοντικών κινδύνων, με βάση εγχώρια καθαρή ενέργεια και τον εξηλεκτρισμό.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, δήλωσε:

«Οι επιλογές που κάνουμε σήμερα θα διαμορφώσουν την ικανότητά μας να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις του παρόντος και τις κρίσεις του μέλλοντος. Η στρατηγική μας AccelerateEU θα προσφέρει τόσο άμεσα όσο και πιο διαρθρωτικά μέτρα ανακούφισης για τους Ευρωπαίους πολίτες και τις επιχειρήσεις.

Πρέπει να επιταχύνουμε τη μετάβαση σε εγχώριες, καθαρές μορφές ενέργειας. Αυτό θα μας προσφέρει ενεργειακή ανεξαρτησία και ασφάλεια και θα μας επιτρέψει να αντέχουμε καλύτερα τις γεωπολιτικές καταιγίδες».

Η Επιτροπή προτείνει τις ακόλουθες δράσεις:

Ο συντονισμός είναι καθοριστικός. Η Επιτροπή θα διασφαλίσει ότι τα μέτρα σε επίπεδο κρατών-μελών θα εφαρμόζονται σε πλήρη συντονισμό. Αυτό περιλαμβάνει την αναπλήρωση των υπόγειων αποθεμάτων φυσικού αερίου, τη χρήση ευελιξιών στους κανόνες πλήρωσης ή οποιεσδήποτε έκτακτες αποδεσμεύσεις αποθεμάτων πετρελαίου.

Οι ομάδες συντονισμού πετρελαίου και φυσικού αερίου συνεδριάζουν τακτικά για να εξασφαλίζεται πλήρης επίγνωση της κατάστασης μεταξύ των κρατών-μελών. Τα εθνικά μέτρα έκτακτης ανάγκης και τα μέτρα που αποσκοπούν στη διασφάλιση της διαθεσιμότητας καυσίμων αεροπορίας και ντίζελ, συμπεριλαμβανομένης της διαθεσιμότητας παραγωγικής ικανότητας διυλιστηρίων, θα πρέπει να συντονίζονται στενά.

Θα δημιουργηθεί ένα νέο Παρατηρητήριο Καυσίμων. Αυτό θα παρακολουθεί την παραγωγή, τις εισαγωγές, τις εξαγωγές και τα επίπεδα αποθεμάτων καυσίμων μεταφορών στην ΕΕ. Θα επιτρέπει τον ταχύ εντοπισμό πιθανών ελλείψεων και, σε περίπτωση αποδέσμευσης στρατηγικών αποθεμάτων, θα ενημερώνει στοχευμένα μέτρα για τη διατήρηση ισορροπημένης κατανομής καυσίμων.

Για τον μετριασμό των επιπτώσεων των υψηλών τιμών καυσίμων και των πιθανών ελλείψεων στον αεροπορικό τομέα της ΕΕ, η Επιτροπή θα παρέχει επίσης διευκρινίσεις σχετικά με τις υφιστάμενες ευελιξίες στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής νομοθεσίας για τις αερομεταφορές.

Έγκαιρα, στοχευμένα και προσωρινά μέτρα. Η προστασία των καταναλωτών, συμπεριλαμβανομένης της βιομηχανίας, από αιχμές τιμών μπορεί να περιλαμβάνει στοχευμένα προγράμματα εισοδηματικής στήριξης, ενεργειακά κουπόνια και σχήματα κοινωνικής μίσθωσης, καθώς και μείωση των ειδικών φόρων κατανάλωσης στην ηλεκτρική ενέργεια για ευάλωτα νοικοκυριά.

Η Επιτροπή θα υιοθετήσει επίσης ένα Προσωρινό Πλαίσιο Κρατικών Ενισχύσεων, το οποίο θα παρέχει πρόσθετη ευελιξία στις εθνικές κυβερνήσεις, συμπεριλαμβανομένων έκτακτων μέτρων για τη στήριξη των πλέον εκτεθειμένων οικονομικών τομέων.

Επιτάχυνση της μετάβασης σε εγχώρια καθαρή ενέργεια για την αντικατάσταση πετρελαίου, φυσικού αερίου και καυσίμων μεταφορών ορυκτής προέλευσης. Μέχρι το καλοκαίρι, η Επιτροπή θα παρουσιάσει ένα Σχέδιο Δράσης για τον Εξηλεκτρισμό. Αυτό θα περιλαμβάνει έναν φιλόδοξο στόχο εξηλεκτρισμού και μέτρα για την άρση των εμποδίων στον εξηλεκτρισμό των τομέων της βιομηχανίας, των μεταφορών και των κτιρίων.

Η ταχεία υλοποίηση του Σχεδίου Επενδύσεων στις Βιώσιμες Μεταφορές είναι καθοριστικής σημασίας για την επιτάχυνση της ανάπτυξης βιώσιμων αεροπορικών καυσίμων.

Ενίσχυση του συστήματος δικτύων. Ο εξηλεκτρισμός πρέπει να συνοδεύεται από δίκτυο που ανταποκρίνεται στις ανάγκες. Τα πρώτα βήματα περιλαμβάνουν την πλήρη εφαρμογή της υφιστάμενης νομοθεσίας και την ταχεία ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων για το Ευρωπαϊκό Πακέτο Δικτύων.

Η μέγιστη αξιοποίηση της υφιστάμενης υποδομής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας αποτελεί επίσης βασική δράση. Η ταχεία αναβάθμιση μεγάλων αιολικών πάρκων και μονάδων ΑΠΕ, συμπεριλαμβανομένων υπεράκτιων αιολικών πάρκων και υδροηλεκτρικών εγκαταστάσεων, μπορεί να προσφέρει γρήγορα σημαντική πρόσθετη ανακούφιση. Η Επιτροπή θα παρουσιάσει επίσης νομοθετική πρόταση για τα τέλη δικτύου και τη φορολογία, διασφαλίζοντας, μεταξύ άλλων, ότι η ηλεκτρική ενέργεια φορολογείται λιγότερο από τα ορυκτά καύσιμα.

Ενίσχυση των επενδύσεων. Σημαντικοί πόροι είναι διαθέσιμοι σε επίπεδο ΕΕ, όπως αυτοί στο πλαίσιο του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF: 219 δισ. ευρώ) και των ταμείων συνοχής. Στην παρούσα κρίση, η ταχύτητα και ο αντίκτυπος είναι καθοριστικοί.

Η Επιτροπή θα βοηθήσει τα κράτη-μέλη να αξιοποιήσουν στο μέγιστο τους διαθέσιμους ευρωπαϊκούς πόρους. Ωστόσο, η δημόσια χρηματοδότηση από μόνη της δεν επαρκεί για να καλύψει τις σημαντικές επενδυτικές ανάγκες (660 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2030) για την ενεργειακή μετάβαση.

Για την κινητοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων, η Επιτροπή υιοθέτησε τον Μάρτιο του 2026 μια Στρατηγική Επενδύσεων στην Καθαρή Ενέργεια. Θα διοργανώσει επίσης Σύνοδο Επενδύσεων Καθαρής Ενέργειας, φέρνοντας σε επαφή τον χρηματοπιστωτικό τομέα, μεγάλους θεσμικούς επενδυτές, βιομηχανικούς ηγέτες, φορείς ανάπτυξης έργων και δημόσιους χρηματοδότες, με στόχο την επιτάχυνση της ιδιωτικής χρηματοδότησης.