Η ελληνική αγορά φωτοβολταϊκών αναπτύσσεται με ρυθμούς που πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν δύσκολο να επιτευχθούν. Σύμφωνα δε με τον νέο «Οδικό Χάρτη του Συνδέσμου Εταιριών Φωτοβολταϊκών (ΣΕΦ)», η εγκατεστημένη ισχύς αναμένεται να ξεπεράσει τα 13 GW μέσα στο 2026, ενώ στο πιθανό σενάριο του Συνδέσμου Εταιριών Φωτοβολταϊκών (ΣΕΦ) προσεγγίζει τα 20 GW έως το 2030.
Πίσω όμως από αυτή την ταχεία ανάπτυξη αναδύεται ένα ζήτημα που μέχρι σήμερα έχει μείνει στη σκιά: πώς θα οργανωθεί η διαχείριση και η ανακύκλωση των φωτοβολταϊκών πλαισίων όταν αυτά φτάσουν στο τέλος της ζωής τους.
Ο ΣΕΦ υποστηρίζει ότι το ισχύον σύστημα δεν έχει καταφέρει να λειτουργήσει αποτελεσματικά και προτείνει μια συνολική αλλαγή του τρόπου χρηματοδότησης της ανακύκλωσης.
Το τέλος των 300 ευρώ ανά τόνο
Σύμφωνα με τον Σύνδεσμο, βασικό εμπόδιο αποτελεί το προσωρινό τέλος ανακύκλωσης των 300 ευρώ ανά τόνο φωτοβολταϊκών πλαισίων.
Κατά τον ΣΕΦ, το ύψος της εισφοράς λειτούργησε αποτρεπτικά για την καθολική ένταξη των υπόχρεων στο σύστημα εναλλακτικής διαχείρισης, με αποτέλεσμα να μην εφαρμόζεται στην πράξη η υποχρέωση συμμόρφωσης για όλους.
Από αυτή τη στρέβλωση προέκυψαν δύο παράλληλα προβλήματα.
Από τη μία πλευρά δημιουργήθηκαν σημαντικές αναδρομικές οφειλές για όσους δεν είχαν ενταχθεί εγκαίρως στα συλλογικά συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης (ΣΣΕΔ), γεγονός που κάνει ακόμη δυσκολότερη την εκ των υστέρων συμμόρφωσή τους.
Από την άλλη, όσοι καταβάλλουν κανονικά τις εισφορές επιβαρύνονται με κόστος που οι λεγόμενοι free-riders αποφεύγουν, δημιουργώντας συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού, σύμφωνα πάντα με την ανάλυση του Συνδέσμου.
Η πρόταση για νέο μοντέλο
Για να ξεπεραστεί το αδιέξοδο, ο ΣΕΦ εισηγείται ένα διαφορετικό μοντέλο χρηματοδότησης. Η πρώτη αλλαγή αφορά τη δραστική μείωση της εισφοράς ανακύκλωσης στα 30-50 ευρώ ανά τόνο φωτοβολταϊκών που εισέρχονται στην αγορά. Η εισφορά αυτή δεν θα χρηματοδοτεί την ίδια την ανακύκλωση, αλλά τη βασική λειτουργία των ΣΣΕΔ, όπως το διοικητικό κόστος, τους ελέγχους και τις δράσεις ενημέρωσης.
Το πραγματικό κόστος συλλογής, μεταφοράς και ανακύκλωσης θα καλύπτεται όταν προκύπτει ανάγκη διαχείρισης, μέσω ενός Ειδικού Λογαριασμού Ανακύκλωσης, από τον οποίο τα ΣΣΕΔ θα αποζημιώνονται βάσει των πραγματικών δαπανών τους.
Ο ΣΕΦ προτείνει ο λογαριασμός αυτός να χρηματοδοτείται από το Ειδικό Τέλος Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και να διαχειρίζεται από τον Ελληνικό Οργανισμό Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ), κάτι που προϋποθέτει αλλαγή της σχετικής νομοθεσίας.
Φρένο στους free-riders
Η πρόταση συνοδεύεται και από μηχανισμό υποχρεωτικής συμμόρφωσης. Ειδικότερα, προτείνεται η ενεργοποίηση της σύνδεσης ενός νέου φωτοβολταϊκού σταθμού να προϋποθέτει την προσκόμιση αποδεικτικού ότι ο κατασκευαστής των πλαισίων είναι εγγεγραμμένος στο Εθνικό Μητρώο Παραγωγών Αποβλήτων.
Στόχος είναι να περιοριστεί το φαινόμενο των επιχειρήσεων που παραμένουν εκτός του συστήματος ανακύκλωσης, χωρίς να αναλαμβάνουν το σχετικό κόστος.
Το πραγματικό ερώτημα: Ποιος χρηματοδοτεί την ανακύκλωση;
Η σημαντικότερη ίσως αλλαγή της πρότασης αφορά την κατανομή του οικονομικού βάρους. Στο σημερινό μοντέλο η εισφορά βαρύνει άμεσα τον υπόχρεο παραγωγό. Στο μοντέλο που εισηγείται ο ΣΕΦ, το μεγαλύτερο μέρος του πραγματικού κόστους μεταφέρεται στον Ειδικό Λογαριασμό Ανακύκλωσης, ο οποίος θα χρηματοδοτείται από πόρους του συστήματος στήριξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
Οι υποστηρικτές της πρότασης υποστηρίζουν ότι ένα χαμηλό τέλος, το οποίο καταβάλλεται από όλους, είναι αποτελεσματικότερο από ένα υψηλό τέλος που οδηγεί μέρος της αγοράς εκτός συστήματος.
Από την άλλη πλευρά, θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι πόροι του συστήματος στήριξης των ΑΠΕ προέρχονται εν τέλει κατά κύριο λόγο από τους καταναλωτές και τον κρατικό προϋπολογισμό.