«Θολώνει» και πάλι το τοπίο σχετικά με τις οικονομικές επιβαρύνσεις των 240.000 ασφαλισμένων με ισόβια προγράμματα υγείας.
Εμπειροι νομικοί καταναλωτικών οργανώσεων εκτιμούν ότι δεν θα αργήσει να ανοίξει ένας ακόμη κύκλος δικαστικών αντιπαραθέσεων ανάμεσα σε ασφαλισμένους - καταναλωτικές οργανώσεις και ασφαλιστικές εταιρείες.
Ο Ετήσιος Δείκτης Αναπροσαρμογής μακροχρόνιων ασφαλίστρων (Ε.Δ.Α.), που καθιερώθηκε από την κυβέρνηση τον περασμένο χρόνο για να φέρει διαφάνεια και προβλεψιμότητα στις ετήσιες αναπροσαρμογές ασφαλίστρων, όπως ακριβώς επιτάσσουν και οι σχετικές αποφάσεις της Δικαιοσύνης, γίνεται πλέον απολύτως σαφές ότι δεν αποτελεί ένα «σκληρό» όριο («πλαφόν»).
Αυτό σημαίνει ότι οι εταιρείες θα έχουν την ελευθερία να τον ξεπερνούν ακόμη και σε μεγάλο βαθμό, όπως ήδη έγινε σε αρκετές περιπτώσεις με τις αυξήσεις που ανακοινώθηκαν φέτος σε ασφαλισμένους, πριν τη δημοσίευση του δείκτη Ε.Δ.Α.
Αλλωστε, οι εταιρείες έχουν εκφράσει την πρόθεσή τους για σημαντικές αυξήσεις ασφαλίστρων στο μέλλον, πιθανόν διψήφιες. Μετά τις αυξήσεις περίπου κατά 14% ετησίως το 2023 και το 2024, που έγιναν με βάση τον δείκτη του ΙΟΒΕ, οι εταιρείες μείωσαν το 2025 το ποσοστό της αναπροσαρμογής στο 7%, ύστερα από σχετική παραίνεση της κυβέρνησης.
Εχουν αφήσει σαφώς να εννοηθεί, ωστόσο, ότι οι αυξήσεις ασφαλίστρων στο μέλλον θα πρέπει να είναι πολύ μεγαλύτερες, αλλιώς θα «ανοίξουν τρύπες» στην κεφαλαιακή επάρκειά τους. Όπως χαρακτηριστικά ανακοίνωσε πρόσφατα η Ένωση Ασφαλιστικών Εταιρειών, αν οι αυξήσεις περιορίζονταν σταθερά στο 7% ετησίως, όπως συνέβη το 2025, θα δημιουργούνταν σημαντικές κεφαλαιακές ανάγκες για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με το Solvency II, οι οποίες εκτιμάται ότι θα υπερέβαιναν τα €5 δισ. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε περισσότερο από το διπλάσιο των συνολικών ιδίων κεφαλαίων που διατηρεί σήμερα η ελληνική ασφαλιστική αγορά για όλους τους κλάδους (€4,1 δισ.).
Αυτή η ανακοίνωση αφήνει σαφώς να εννοηθεί ότι αυξήσεις της τάξεως του 14%, όπως αυτές που καταγράφηκαν το 2023 και το 2024, είναι πιο κοντά στην οικονομική πραγματικότητα του ελληνικού ασφαλιστικού τομέα, με βάση τους υπολογισμούς που γίνονται από τις ίδιες τις εταιρείες για την κεφαλαιακή τους επάρκεια.
Οι ερμηνείες για τον Ε.Δ.Α.
Αυτές οι τοποθετήσεις των εταιρειών εγγράφονται στο πλαίσιο της δημόσιας συζήτησης και για τον Ε.Δ.Α., τον ετήσιο δείκτη αναπροσαρμογής μακροχρόνιων ασφαλίστρων. Η εντύπωση που είχε δημιουργηθεί αρχικά ήταν ότι ο δείκτης της ΕΛΣΤΑΤ θα περιόριζε αρκετά τα περιθώρια των εταιρειών να προχωρούν σε αυξήσεις ασφαλίστρων.
Στη διατύπωση του νόμου 5170/2025 για τον Ε.Δ.Α. χρησιμοποιείται μια αρκετά δεσμευτική λέξη («εξαρτάται»). Ειδικότερα, όπως αναφέρει ο νόμος, «η ετήσια αναπροσαρμογή ασφαλίστρων σε συμβάσεις ασφάλισης υγείας με διάρκεια μεγαλύτερη του ενός (1) έτους (μακροχρόνιες) εξαρτάται από τον Ετήσιο Δείκτη Αναπροσαρμογής μακροχρόνιων ασφαλίσεων υγείας (Ε.Δ.Α.)».
Όμως, η Τράπεζα της Ελλάδος, όπως προκύπτει από την απάντηση που έδωσε ο Γιάννης Στουρνάρας σε επιστολή της Μιλένας Αποστολάκη, ξεκαθαρίζει ότι ο Ε.Δ.Α. αποτυπώνει έναν μέσο όρο αύξησης του κόστους για τις ασφαλιστικές εταιρείες, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η μεταβολή του δείκτη αποτελεί «απόλυτο όριο εφαρμογής για τις αναπροσαρμογές των ασφαλίστρων πλείστων διαφορετικών μακροχρόνιων συμβάσεων υγείας και από κάθε ασφαλιστική επιχείρηση που τα προσφέρει».
Όπως εξηγεί ο διοικητής της TτΕ, τα δεδομένα διαφοροποιούνται για κάθε ασφαλιστική εταιρεία και δεν μπορεί να υποθέσει κανείς «(α) ότι όλες οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις βιώνουν συνεχώς την ίδια εμπειρία αποζημιώσεων με την εμπειρία του συνόλου της αγοράς, (β) ότι κάθε ασφαλιστική επιχείρηση ασφαλίζει τους ίδιους ασφαλισμένους με τις άλλες ασφαλιστικές επιχειρήσεις και (γ) ότι το προφίλ υγείας και ηλικίας των ασφαλισμένων της δεν αποκλίνει από το αντίστοιχο των άλλων ασφαλιστικών επιχειρήσεων». Όπως τονίζει ο Γ. Στουρνάρας, «προφανώς όλες αυτές οι υποθέσεις δεν ισχύουν».
Ποιο λογαριασμό θα πληρώσουν οι ασφαλισμένοι;
Το μεγάλο ερώτημα χιλιάδων ασφαλισμένων κατόπιν τούτων είναι πώς θα μεταφρασθούν στην πράξη από τις εταιρείες τα δεδομένα που διαμορφώνει το νέο θεσμικό πλαίσιο. Νομιμοποιούνται, άραγε, οι εταιρείες να αυξήσουν τα ασφάλιστρα π.χ. κατά 15% σε έναν ηλικιωμένο ασφαλισμένο, αν ο δείκτης Ε.Δ.Α. δείχνει αύξηση κόστους για αυτή την κατηγορία 7%;
Ο δείκτης Ε.Δ.Α. που δημοσιεύθηκε από την ΕΛΣΤΑΤ μέσα στον Ιούνιο, αφού είχαν γίνει ήδη οι αναπροσαρμογές ασφαλίστρων, λειτουργεί καθησυχαστικά σε κάποιο βαθμό, αφού αποτυπώνει σχετικά ήπιες μεταβολές στα κόστη για τις ασφαλιστικές εταιρείες. Ταυτόχρονα, όμως, οι εταιρείες έχουν τη δυνατότητα να προχωρήσουν σε αυξήσεις που ξεπερνούν τη μέση αύξηση του Ε.Δ.Α., η οποία ήταν χαμηλότερη από 2% κατά μέσο όρο και 6%-7% με την επιβάρυνση λόγω ηλικίας.
Ο δείκτης Ε.Δ.Α. για το 2024
| Κατηγορία συμβολαίων | Με επίδραση ηλικίας | Χωρίς επίδραση ηλικίας |
| Μακροχρόνια / Ισόβια | 7,23% | 1,76% |
| Σύνολο αγοράς (μέσος όρος) | 6,24% | 1,25% |
Οι επόμενες δικαστικές «μάχες»
Όμως, αν οι εταιρείες υπερβούν σημαντικά τις αυξήσεις που δικαιολογούνται με βάση τα κόστη που καταγράφει ο Ε.Δ.Α., η αντιπαράθεση με τους καταναλωτές φαίνεται ότι, αναπόφευκτα, θα μεταφερθεί στις δικαστικές αίθουσες. Ύστερα από διαμάχες που κρατούν την τελευταία 15ετία, η νομολογία που έχει διαμορφωθεί περιορίζει τα περιθώρια των ασφαλιστικών εταιρειών για αυθαιρεσίες με τις αναπροσαρμογές ασφαλίστρων στα ισόβια προγράμματα.
Ο νομικός και σύμβουλος της καταναλωτικής οργάνωσης ΕΚΠΟΙΖΩ, Δημήτρης Σπυράκος, επισημαίνει με έμφαση την πρόσφατη απόφαση 2196/2025 του ΣτΕ, που θεωρείται ορόσημο στην εξέλιξη της διαμάχης για τα ασφάλιστρα των ισόβιων προγραμμάτων υγείας. Η απόφαση αναγνωρίζει μεν ότι είναι νόμιμη η ύπαρξη ρητρών στα συμβόλαια που επιτρέπουν αναπροσαρμογή, αλλά με την προϋπόθεση της τήρησης αυστηρών κανόνων διαφάνειας. Το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο απέρριψε την αίτηση αναίρεσης ασφαλιστικής εταιρείας, η οποία ζητούσε ακύρωση των προστίμων που είχαν επιβληθεί από το υπουργείο Εμπορίου.
ΣτΕ: Ναι μεν αλλά για τις αναπροσαρμογές
Το ΣτΕ αναγνωρίζει ότι οι ασφαλίσεις υγείας είναι μακροχρόνιες συμβάσεις και το κόστος τους εξαρτάται από αστάθμητους μελλοντικούς παράγοντες (όπως ο πληθωρισμός στο κόστος των υπηρεσιών υγείας), τους οποίους η εταιρεία δεν ελέγχει. Συνεπώς, η ανάγκη να διατηρούνται τα ασφάλιστρα «επαρκή» αποτελεί σπουδαίο λόγο που δικαιολογεί, κατ' αρχάς, την ύπαρξη ρήτρας μονομερούς αναπροσαρμογής.
Ωστόσο, το δικαστήριο θέτει τρεις ξεκάθαρες προϋποθέσεις (βάσει του ν. 2251/1994 περί προστασίας καταναλωτή), προκειμένου μια τέτοια ρήτρα να είναι έγκυρη και όχι καταχρηστική:
- Σαφής αιτιολόγηση: Ο «σοβαρός λόγος» της αναπροσαρμογής πρέπει να αναφέρεται ρητά μέσα στη σύμβαση.
- Κατανοητά κριτήρια: Το συμβόλαιο πρέπει να περιλαμβάνει ειδικά και εύλογα κριτήρια. Ο μέσος ασφαλισμένος οφείλει να είναι σε θέση να κατανοήσει πώς θα αυξηθεί το ασφάλιστρό του και να αξιολογήσει τον μελλοντικό οικονομικό αντίκτυπο στα οικονομικά του.
- Διαρκής ενημέρωση και διαφάνεια: Πρέπει να παρέχεται επαρκής πληροφόρηση τόσο πριν την υπογραφή της σύμβασης (π.χ. ιστορικά στοιχεία για την εξέλιξη των ασφαλίστρων), όσο και κατά τη διάρκειά της. Η εταιρεία δεσμεύεται να δίνει στον πελάτη τα απαραίτητα δεδομένα εγκαίρως, ώστε εκείνος να μπορεί να ελέγξει αν η αύξηση έγινε σωστά και να ασκήσει τα νόμιμα δικαιώματά του.
Νομικοί εκτιμούν ότι και στο νέο περιβάλλον που έχει διαμορφώσει ο δείκτης Ε.Δ.Α. και η ερμηνεία του σχετικού νόμου από την Τράπεζα της Ελλάδος, η Δικαιοσύνη έχει περιγράψει με πολύ σαφή τρόπο τα όρια εντός των οποίων οφείλουν να κινούνται οι ασφαλιστικές εταιρείες όταν αναπροσαρμόζουν μονομερώς τα ασφάλιστρα ισόβιων προγραμμάτων. Έτσι, είναι πολύ πιθανόν και πάλι να φθάσουν τέτοιες υποθέσεις στα δικαστήρια, εάν οι επόμενες αναπροσαρμογές ασφαλίστρων ξεπεράσουν τα όρια που θέτει ο Ε.Δ.Α. και χωρίς να τηρηθούν από τις εταιρείες οι απαιτήσεις διαφάνειας.
Υπενθυμίζεται ότι, όπως έχει αποκαλύψει το Euro2day.gr, η ΕΚΠΟΙΖΩ εξετάζει την υποβολή συλλογικής αγωγής για τις αυξήσεις που έγιναν από την NN Hellas πριν τη δημοσίευση του Ε.Δ.Α.