Γιατί δεν πέφτουν οι τιμές της βενζίνης στις αντλίες

Τέταρτη συνεχόμενη ημέρα αποκλιμάκωσης σήμερα για το πετρέλαιο, αλλά οι τιμές της αντλίας παραμένουν στο ύψος τους. Τα 2,017 ευρώ για τη βενζίνη και τα 2,041 ευρώ για το ντίζελ που καταγράφει η τελευταία πανελλαδική τιμοληψία της Δευτέρας δεν έχουν σχεδόν καμία διαφορά από τις τιμές που ίσχυαν την περασμένη Παρασκευή, πριν δηλαδή σταματήσουν οι εχθροπραξίες στον Περσικό και αρχίσει η νέα αποκλιμάκωση του μπρεντ.

Κι αυτό, μολονότι, το αργό από τα 100,8 δολάρια της περασμένης Πέμπτης έπεσε χθες κάτω από τα 84 δολάρια, δηλαδή έχει υποχωρήσει περίπου 17% την τελευταία εβδομάδα. Η μείωση δεν έχει φτάσει ούτε στο ένα δέκατο στην αντλία.

Στην πραγματικότητα, η απάντηση στο ερώτημα «γιατί δεν πέφτουν οι τιμές παρά τη βουτιά του πετρελαίου» είναι άκρως ανησυχητική, ξεπερνά κατά πολύ τη συζήτηση για τις αρρυθμίες της ελληνικής αγοράς και ενισχύει τους φόβους ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια ενεργειακή κρίση αγνώστου διάρκειας.

Η απάντηση είναι ότι η πρόσφατη ένταση στον Περσικό έχει μετασχηματιστεί από κρίση προμήθειας αργού σε κρίση προϊόντων πετρελαίου, όπως σημειώνουν διεθνή μέσα ενημέρωσης αλλά και ειδικοί του χώρου.

Το πρόβλημα

Αν και στην περίπτωση του αργού, μετά το πρώτο σοκ, βρέθηκαν τρόποι αντιμετώπισης του αποκλεισμού των Στενών - από τη διάθεση στρατηγικών αποθεμάτων μέχρι την παράκαμψη του Ορμούζ με τη χρήση του αγωγού «Ανατολής - Δύσης» μέσω Σαουδικής Αραβίας, καθώς και άλλων διόδων από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ιράκ, εντούτοις οι αγορές προϊόντων φαίνεται ότι αντιμετωπίζουν πολύ πιο δομικά προβλήματα.

Αν και υπάρχει διαθέσιμο αργό, αυτό δυσκολεύεται να γίνει ντίζελ, βενζίνες ή αεροπορικά καύσιμα, καθώς μεγάλες περιοχές του κόσμου δεν διαθέτουν επαρκή διυλιστική ικανότητα και καλύπτονται από εισαγωγές. Αλλά οι βασικοί εξαγωγείς προϊόντων, όπως τα διυλιστήρια του Αραβικού κόλπου, της Ρωσίας και της Κίνας και της Ινδίας, υπολειτουργούν για λόγους που δεν συνδέονται μόνο με την κρίση στον Κόλπο.

Τέσσερις παράγοντες αυτή τη στιγμή υποδηλώνουν ότι ο πλανήτης αντιμετωπίζει ένα τοξικό κοκτέιλ που μπορεί να έχει μακρά διάρκεια και να συνεχιστεί ακόμη και μετά το καλοκαίρι, άγνωστο για πόσο διάστημα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την ανάγκη νέων κυβερνητικών παρεμβάσεων.

1. Στην περίπτωση των διυλιστηρίων του Κόλπου εκτιμάται ότι θα χρειαστούν γύρω στους 6-12 μήνες μέχρι να αποκατασταθούν οι σημαντικές ζημιές που έχουν υποστεί από τις εχθροπραξίες. Εκτός λειτουργίας εκτιμάται ότι είναι 3-4 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα.

2. Σε ό,τι αφορά τα ρωσικά διυλιστήρια βρίσκονται εκτός λειτουργίας 1,6 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, λόγω των ζημιών που έχουν υποστεί από drones. Η Μόσχα έχει απαγορεύσει τις εξαγωγές και πραγματοποιεί εισαγωγές βενζίνης και άλλων προιόντων.

3. Η Κίνα από την αρχή της κρίσης έχει προχωρήσει σε μείωση εισαγωγών αργού, αλλά και σε μείωση κατεργασίας διυλιστηρίων και απαγόρευση εξαγωγών προϊόντων.

4. Τα αποθέματα βενζίνης στις ΗΠΑ έχουν πέσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα ως αποτέλεσμα όλων των παραπάνω. Την περασμένη εβδομάδα έγινε γνωστό ότι τα αποθέματα του Στρατηγικού Αποθέματος Πετρελαίου των ΗΠΑ έπεσαν στα 311,4 εκατομμύρια, και έφτασαν στο χαμηλότερο επίπεδό τους από τον Μάρτιο του 1983.

Το ισοζύγιο

Αυτό που δείχνουν τα παραπάνω είναι κάτι πολύ σοβαρότερο από μια ενεργειακή κρίση στην καρδιά του καλοκαιριού, καθώς έχει διαταραχθεί επικίνδυνα το παγκόσμιο ισοζύγιο των προϊόντων (και ειδικότερα έχει μειωθεί το σκέλος της προσφοράς), σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό απ’ ότι έχει συμβεί με το ισοζύγιο του αργού.

Αυτός είναι και ο λόγος που παρατηρείται σημαντική αναντιστοιχία ανάμεσα στις αυξομειώσεις των διεθνών τιμών της βενζίνης και του ντίζελ με την τιμή του αργού (Brent dtd), απόκλιση που μεγαλώνει όλο και περισσότερο.

Το πρόβλημα φάνηκε ήδη από τον Μάρτιο, λίγο μετά την έναρξη του πολέμου, ωστόσο έχει μεγεθυνθεί μέσα στην καρδιά του καλοκαιριού όσο αυξάνεται η ζήτηση για καύσιμα λόγω της τουριστικής περιόδου.

Τον Ιούνιο, για παράδειγμα, όταν η τιμή του μπρεντ έπεσε στα 68 δολάρια / βαρέλι (έναντι των 144 δολ του Απρίλη), οι διεθνείς τιμές Μεσογείου (CIF MED) βενζίνης και ντίζελ παρέμειναν στα υψηλά επίπεδα των 1.000-1.200 δολ/ μετρικό τόνο που είχαν ανέβει από τον Μάρτιο. Τον Ιούλιο, όταν το πετρέλαιο έπιασε τα 100 δολάρια, το ντίζελ έφτασε κοντά στα 1.400 δολ/μετρικό τόνο.

Ακόμη πιο παραστατικά φαίνεται η απόκλιση αν δει κανείς τις ποσοστιαίες μεταβολές των τριών αυτών τιμών. Από την αρχή του έτους το μπρεντ έχει αυξηθεί κατά περίπου 70%, ωστόσο η διεθνής τιμή της βενζίνης έχει εκτιναχθεί κατά 90% και η αντίστοιχη του ντίζελ έχει απογειωθεί κατά 110-120%, χωρίς ενδείξεις πτωτικής τάσης, παρ' ότι οι εχθροπραξίες στον Περσικό έχουν διακοπεί.

Οι δείκτες

Tο Brent Dtd (Dated Brent) είναι ένας δείκτης τιμών των φορτίων ελαφρών αργών πετρελαίου στην αγορά της Βόρειας Θάλασσας. Υπολογίζεται από την S&P Global Platts με βάση τις τιμές spot ενός «καλαθιού» ελαφρών αργών που παράγονται στην Βόρεια Θάλασσα (Brent, Forties, Oseberg, Ekofisk, Troll) αλλά και με βάση τις τιμές spot του ελαφριού αμερικανικού αργού WTI στην αγορά του Ρότερνταμ.

Αν και αποτελεί έναν γενικότερο δείκτη για την διακύμανση των τιμών του αργού στη Δυτική Ευρώπη, δεν προσεγγίζει με ακρίβεια το κόστος προμήθειας αργού από τα διυλιστήρια της Μεσογείου, ενώ απέχει πολύ από την καταγραφή της κατάστασης της αγοράς των προϊόντων, όπως εξηγούν οι ειδικοί.

Αυτός ο δείκτης που είναι αντιπροσωπευτικός για τις τιμές των περίπου δέκα κυριότερων αργών που προμηθεύονται τα Μεσογειακά Διυλιστήρια είναι το Platts.

Οπως σημειώνουν οι ειδικοί, μέχρι το 2021 από τους παραπάνω τύπους αργού ο πιο αντιπροσωπευτικός δείκτης ήταν η τιμή στην Μεσόγειο του ρωσικού Urals, λόγω του μεγάλου διακινούμενου όγκου. Επειτα ωστόσο από την διακοπή παραλαβής των ρωσικών αργών κανένα άλλο πετρέλαιο δεν μπορεί να θεωρηθεί ως το πιο αντιπροσωπευτικό.

Οι τιμές τους δεν εμφανίζουν σταθερές διαφορές ούτε μεταξύ τους ούτε με το Brent dtd, αλλά οι διακυμάνσεις εξαρτώνται από τις επι μέρους ιδιαιτερότητες προσφοράς και ζήτησης, το ύψος των ναύλων κλπ.

Στην περίπτωση για παράδειγμα του αργού CPC από το Καζακστάν, που έχει υψηλά ποσοστά κατεργασίας στα διυλιστήρια της περιοχής μας, οι τιμές του στην Μεσόγειο τα τελευταία χρόνια έχουν εμφανίσει αποκλίσεις από το Brent dtd μέχρι και ±10 δολάρια/βαρέλι.