Στη δημιουργία ενός φορέα που δεν θα υπάγεται σε κάποιο υπουργείο παρά θα λειτουργεί ανεξάρτητα και θα αναλάβει το πρώτο βήμα για την είσοδο της Ελλάδας στο κλαμπ της πυρηνικής ενέργειας, προχωρά η κυβέρνηση.
Αποστολή του θα είναι η εκπόνηση της λεγόμενης Έκθεσης Αξιολόγησης, αυτής δηλαδή που θα κρίνει κατά πόσο η πυρηνική ενέργεια έχει θέση ή όχι στο εθνικό ενεργειακό μείγμα, ενώ η λειτουργία του αναμένεται να πάρει μπροστά το φθινόπωρο και σε αυτόν θα συμμετέχουν τα πιο κρίσιμα για το εγχείρημα υπουργεία.
Αν και η λίστα μένει να αποφασιστεί, σίγουρη πρέπει να θεωρείται η συμμετοχή υπουργείων, όπως τα Εξωτερικών, Εθνικής Αμυνας, Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Ανάπτυξης, Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας και Υγείας.
Τα παραπάνω θα τεθούν επί τάπητος σήμερα στο υπουργικό συμβούλιο όπου και θα παρουσιαστεί από το ΥΠΕΝ η εισήγηση για τη σύσταση, συγκρότηση και λειτουργία της κυβερνητικής αυτής επιτροπής, την οποία είχε εξαγγείλει το Μάρτιο από το Παρίσι ο πρωθυπουργός κατά τη 2η Διεθνή Σύνοδο για τη Πυρηνική Ενέργεια, λέγοντας ότι θα εξετάσει αν οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες (Small Modular Reactors- SMR), μπορούν να έχουν έναν ρόλο στο ελληνικό ενεργειακό σύστημα.
Η εισήγηση θα γίνει από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου και τον υφυπουργό Νίκο Τσάφο, ο οποίος και «τρέχει» το όλο project, και σύμφωνα με τις πληροφορίες θα είναι ο επικεφαλής στο νέο σχήμα. Ο ίδιος είχε κάνει ειδική αναφορά στο θέμα τον Ιούνιο σε ειδική ημερίδα για τη πυρηνική ενέργεια.
Στο ερώτημα γιατί τελικά επελέγη να συσταθεί ένας νέος ανεξάρτητος φορέας, αντί να ενταχθεί η πρωτοβουλία υπό την ομπρέλα του ΥΠΕΝ ή να υπαχθεί στην Επιτροπή του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) όπως ήθελαν κάποιες αρχικές σκέψεις ή ακόμη και να «τρέξει» σε επίπεδο πρωθυπουργού, η απάντηση συνδέεται με την αναγκαιότητα ενός ευέλικτου σχήματος. Καθώς και στο γεγονός ότι σε αυτό πρέπει να συμμετέχουν κρίσιμοι κρίκοι του κυβερνητικού και κρατικού μηχανισμού.
Εναρξη το φθινόπωρο
Αν και ακόμη μένει να καθοριστούν πολλά, όπως οι ακριβείς αρμοδιότητες της επιτροπής, η σύνθεση, καθώς και ο τρόπος λειτουργίας της, οι πληροφορίες αναφέρουν ότι δεν θα αργήσει να συγκροτηθεί και ότι από το φθινόπωρο να αρχίσει να εκπονεί την Έκθεσης Αξιολόγησης.
Το πρώτο δηλαδή και πιο καθοριστικό στάδιο για κάθε χώρα που επιδιώκει να αναπτύξει πυρηνικό πρόγραμμα, με βάση τη διαδικασία NEPIO (Nuclear Energy Programme Implementing Organization) του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας, η οποία και προσδιορίζει τα βήματα που απαιτούνται για την ανάπτυξη τέτοιων μονάδων.
Αυτά όλα δεν σημαίνουν προφανώς ότι αύριο κιόλας θα ξεκινήσουν οι ενέργειες για τη κατασκευή του πρώτου πυρηνικού αντιδραστήρα στην Ελλάδα. Κρίνοντας από τη διεθνή εμπειρία, στο ιδανικό σενάριο όπου σε μια χώρα υπάρχει κοινωνική αποδοχή, λαμβάνεται η πολιτική απόφαση, τηρούνται κατά γράμμα οι διαδικασίες και ο κρατικός μηχανισμός ανταποκρίνεται στο στοίχημα, μεσολαβούν γύρω στα 10- 15 χρόνια μέχρι να κατασκευαστεί και να μπει στη «πρίζα» μια τέτοια μονάδα.
Στη περίπτωση της Ελλάδας και με τη παραδοχή ότι πληρούνται όλα τα παραπάνω, μιλάμε για τα μέσα της δεκαετίας του 2040, περίοδο που μέχρι τότε θα έχει λογικά ωριμάσει και η τεχνολογία των SMR, η οποία σήμερα βρίσκεται παγκοσμίως σε πιλοτικό στάδιο.
Ο δημόσιος διάλογος
Σε μια συγκυρία πάντως όπου τα πυρηνικά βρίσκονται ψηλά στην ευρωπαϊκή ατζέντα και η συντριπτική πλειονότητα των γειτόνων μας παίζουν ήδη σε αυτό το γήπεδο -από την Ιταλία και τη Βουλγαρία και από την Τουρκία μέχρι την Αίγυπρτο, όλοι έχουν ή κτίζουν πυρηνικά- η σημερινή εξέλιξη υποδηλώνει ότι η συζήτηση πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα.
Βασική παράμετρος που θα λάβει υπόψιν της η έκθεση θα είναι η κοινωνική αποδοχή, χωρίς φυσικά την οποία δεν πρόκειται να προχωρήσουν ποτέ τα όποια σχέδια, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Ταϊβάν, η οποία κατασκεύασε πυρηνικό εργοστάσιο το οποίο όμως δεν λειτούργησε ποτέ, λόγω των κοινωνικών αντιδράσεων.
Στην ίδια γεωγραφικά περιοχή, η κυβέρνηση της Αυστραλίας, παρά το μορατόριουμ για τα πυρηνικά, πρόσφατα δημοσιεύματα τη φέρουν να εξετάζει το ενδεχόμενο να επιτρέψει στους επενδυτές των data centers, ακριβώς επειδή είναι εξαιρετικά ενεργοβόρα, τη κατασκευή μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων.
Ποιες είναι οι 3 φάσεις
Τρεις είναι οι φάσεις προκειμένου μια χώρα να αποκτήσει Πυρηνικό Πρόγραμμα.
«Φάση 1», αυτή στην οποία βρίσκεται σήμερα η Ελλάδα: Το κράτος πρέπει να αξιολογήσει αν η πυρηνική ενέργεια έχει θέση στο εθνικό ενεργειακό ισοζύγιο. Στην Έκθεση Αξιολόγησης θα πρέπει να συμπεριληφθούν απαντήσεις σε όλα τα πιθανά ερωτήματα. Από τη δυνητική τοποθεσία κατασκευής του αντιδραστήρα, τα είδη των προτεινόμενων τεχνολογιών, το πώς θα στηθεί η εφοδιαστική αλυσίδα, μέχρι ποιο θα είναι το θεσμικό πλαίσιο, τι προσωπικό χρειάζεται για την έρευνα και για τη στελέχωση της Ρυθμιστικής Αρχής, καθώς και ποιες ενέργειες απαιτούνται για τη διαχείριση και εναπόθεση του χρησιμοποιημένου πυρηνικού καυσίμου.
«Φάση 2»: Αν η αξιολόγηση είναι θετική, τότε η χώρα περνάει στην επόμενη Φάση, στην οποία κάνει τις προπαρασκευαστικές εργασίες για να διαπραγματευθεί εν τέλει την κατασκευή ενός αντιδραστήρα. Εκτός από τις πρωτοβουλίες της ίδιας της αγοράς, δηλαδή την εξεύρεση της τοποθεσίας, τη σύσταση της εφοδιαστικής αλυσίδας και φυσικά τη προετοιμασία του φακέλου αδειοδότησης και κατασκευής, περιλαμβάνονται και οι ενέργειες που πρέπει να κάνει το ίδιο το κράτος (θεσμικό πλαίσιο και στελέχωση ρυθμιστικού φορέα).
«Φάση 3»: Ξεκινά η κατασκευή της μονάδας, αυτή μπαίνει σε λειτουργία και ξεκινά η διαχείρισή της από το ηλεκτρικό σύστημα της χώρας.