Μια κρίσιμη αλλαγή, που θα ανοίξει τον δρόμο για αυτόματες κατασχέσεις και πλειστηριασμούς και για τα χρέη που θα περάσουν σε διμερή ρύθμιση, φέρνει το νομοσχέδιο για τα «κόκκινα» δάνεια που έχει δώσει σε διαβούλευση το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
Στα «ψιλά γράμματα» του νομοσχεδίου, που κατά τα άλλα περιλαμβάνει πλήθος θετικών διατάξεων για τους δανειολήπτες στο πλαίσιο της νέας διαδικασίας διμερούς ρύθμισης, προβλέπεται ότι και οι διμερείς ρυθμίσεις, όπως ήδη ισχύει για τις ρυθμίσεις μέσω Εξωδικαστικού Μηχανισμού, θα παίρνουν την ισχύ εκτελεστού τίτλου. Αυτό σημαίνει, όπως εξηγούν νομικοί, ότι με την αθέτηση πληρωμής από τον οφειλέτη η διαδικασία κατάσχεσης και πλειστηριασμού θα είναι αυτόματη, χωρίς να υπάρχουν δυνατότητες δικονομικής άμυνας.
Η νέα ρύθμιση για εκτελεστούς τίτλους στις διμερείς ρυθμίσεις, όπως και η αμέσως προηγούμενη αντίστοιχη ρύθμιση για τις οφειλές του Εξωδικαστικού, απαντά σε ένα παλαιό αίτημα από τους χρηματοδοτικούς φορείς και, πρωτίστως, από τους servicers.
Αυτό που ζητούσαν, υποστηρίζοντας ότι έτσι θα επιταχυνθεί η διευθέτηση των «κόκκινων» δανείων, ήταν να περιορισθούν οι δυνατότητες άσκησης ανακοπών από τους οφειλέτες είτε αμφισβητώντας τη νομιμότητα της οφειλής, ή την τυπική νομιμοποίηση του servicer.
Από την πλευρά τους, νομικοί που εκπροσωπούν δανειολήπτες τονίζουν ότι αυτό το δικαίωμα μπορεί μεν να προκαλεί καθυστερήσεις στην ανάκτηση οφειλών, όμως και ο περιορισμός των δικαιωμάτων στην άσκηση ανακοπής ενδέχεται να λειτουργήσει με άδικο τρόπο για τους οφειλέτες.
Πάντως, με δεδομένη την επείγουσα ανάγκη να διευθετηθούν τα «κόκκινα» δάνεια, η κυβέρνηση φαίνεται ότι επιλέγει να κινηθεί προς την επιτάχυνση των διαδικασιών.
Εκτελεστός τίτλος οι διμερείς ρυθμίσεις
Η αλλαγή του νομοσχεδίου που προβληματίζει νομικούς κρύβεται στο άρθρο 231, το οποίο ορίζει ότι η υπογεγραμμένη σύμβαση ρύθμισης θα αποτελεί εκτελεστό τίτλο.
Όπως αναφέρει το νομοσχέδιο:
- «Η σύμβαση ρύθμισης αποτελεί εκτελεστό τίτλο σύμφωνα με την περ. ζ) της παρ. 2 του άρθρου 904 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας (π.δ. 503/1985, Α΄ 182) για το σύνολο των αναφερομένων απαιτήσεων προς δανειστές.
- Για το σύνολο των απαιτήσεων προς δανειστές, η σύμβαση ρύθμισης ως εκτελεστός τίτλος ισχύει τόσο κατά του οφειλέτη όσο και κατά των εγγυητών, συνοφειλετών και ασφαλειοδοτών που έχουν συμβληθεί στη σύμβαση ρύθμισης.
- Η σύμβαση ρύθμισης επιτρέπει την εγγραφή συντηρητικής κατάσχεσης και προσημείωσης υποθήκης δυνάμει της παρ. 1 του άρθρου 724 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.
- Τρίτα πρόσωπα έναντι των οποίων εκτείνεται κατά τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας η εκτελεστότητα και δεν έχουν συμβληθεί δικαιούνται να ασκήσουν την ανακοπή του άρθρου 933 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας εντός προθεσμίας είκοσι (20) εργασίμων ημερών από την επίδοση επιταγής προς εκτέλεση και να προτείνουν αντιρρήσεις που αφορούν στη δική τους ατομική υποχρέωση».
Η νομική ισχύς μιας σύμβασης ως «εκτελεστού τίτλου» (βάσει του άρθρου 904 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας) σημαίνει πρακτικά, όπως εξηγούν νομικοί, ότι ο πιστωτής μπορεί να εκκινήσει άμεσα τη διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης (κατάσχεση και πλειστηριασμό) κατά της περιουσίας του οφειλέτη, παρακάμπτοντας πλήρως το στάδιο της προηγούμενης προσφυγής στα δικαστήρια για την έκδοση διαταγής πληρωμής.
Επειδή δεν θα εκδίδεται διαταγή πληρωμής, ο οφειλέτης στερείται το δικαίωμα να ασκήσει ανακοπή. Χάνει δηλαδή τη δυνατότητα να αμφισβητήσει δικαστικά τη νομιμότητα του χρέους, τον τρόπο υπολογισμού των τόκων, το ύψος της απαίτησης ή τυχόν καταχρηστικούς όρους, πριν η υπόθεση φτάσει στο στάδιο της εκτέλεσης.
Η διατύπωση του νομοσχεδίου, που επιτρέπει μόνο σε τρίτα πρόσωπα να ασκήσουν ανακοπή, αφήνει μετέωρα τα δικαιώματα του πρωτοφειλέτη, όπως τονίζει ο δικηγόρος Πειραιά, Γιώργος Καλτσάς: «Αυτό δημιουργεί εύλογο ερώτημα: γιατί ο νομοθέτης προβλέπει ρητά τη δυνατότητα ανακοπής για τρίτα πρόσωπα και όχι για τον ίδιο τον πρωτοφειλέτη»;
Ο ίδιος σημειώνει ότι αυτό ίσως ερμηνευτικά θα μπορούσε να καλυφθεί από το αρ. 27 του ν. 4738/2020, όπως σήμερα ισχύει («κατά της αναγκαστικής εκτέλεσης, η οποία επισπεύδεται κατά το παρόν άρθρο, επιτρέπονται όλα τα ένδικα βοηθήματα που προβλέπονται κατά την κείμενη νομοθεσία»).
Όμως, επισημαίνει, «επειδή τίθεται ένα πολύ σοβαρό ζήτημα δικονομικής προστασίας του πρωτοφειλέτη, απαιτείται βελτίωση της διάταξης και ρητή πρόβλεψη υπέρ της διατήρησης των δικονομικών δικαιωμάτων που προβλέπονται στο αρ. 933 ΚΠολΔ και υπέρ του πρωτοφειλέτη».
Ένα άλλο σημαντικό θέμα, όπως σημειώνει, είναι η μετατροπή της συμβατικής ρύθμισης σε εκτελεστό τίτλο χωρίς προηγούμενο δικαστικό έλεγχο της απαίτησης. «Αυτό δημιουργεί ένα επιπλέον σημαντικό ζήτημα ως προς την αποτελεσματικότητα της δικαστικής προστασίας του πρωτοφειλέτη, αλλά εν προκειμένω και των τρίτων προσώπων», τονίζει.
Το προηγούμενο του Εξωδικαστικού Μηχανισμού
Η μετατροπή των συμβάσεων διμερούς ρύθμισης σε εκτελεστούς τίτλους δεν αποτελεί μεμονωμένη νομοθετική επιλογή, αλλά έρχεται ως φυσική συνέχεια των αλλαγών που έχουν ήδη εφαρμοστεί στον Εξωδικαστικό Μηχανισμό (ν. 4738/2020, όπως προσφάτως τροποποιήθηκε με τον ν. 5313/2026) και κινούνται ακριβώς στην ίδια κατεύθυνση.
Στον Εξωδικαστικό, η διάσωση της κύριας κατοικίας προσφέρεται πλέον με αντάλλαγμα τη συμβατική δέσμευση του οφειλέτη να αποδεχθεί την εκποίηση της λοιπής ακίνητης περιουσίας του. Η εκποίηση αυτή δεν στηρίζεται σε χωριστό δικαστικό τίτλο, αλλά ενσωματώνεται ως όρος στην ίδια τη σύμβαση αναδιάρθρωσης, η οποία λειτουργεί ως μοναδικός εκτελεστός τίτλος. Έτσι, η εκτέλεση κινείται από τον πιστωτή απευθείας με την εξαγωγή ενός αντιγράφου από την πλατφόρμα, καταργώντας το τυπικό στάδιο έναρξης της αναγκαστικής εκτέλεσης με επίδοση απογράφου και επιταγής προς εκτέλεση.
Ο νόμος του Εξωδικαστικού αποκλείει ρητά το δικαίωμα του οφειλέτη να καταθέσει τις ανακοπές των άρθρων 933 και 936 του ΚΠολΔ, ενώ του στερεί και το ειδικό βοήθημα του άρθρου 583 ΚΠολΔ. Ουσιαστικά, η αποδοχή της ρύθμισης ισοδυναμεί με προγενέστερη συναίνεση σε ρευστοποίηση. Αν η ρύθμιση χαθεί, η προστασία αίρεται αυτόματα, οι πιστωτές προχωρούν σε ταχύτατη ρευστοποίηση εντός 40 έως 60 ημερών και ο οφειλέτης, μαζί με τους εγγυητές που συνυπέγραψαν, βρίσκονται νομικά αφοπλισμένοι.
Πώς θα «πατήσουν γκάζι» οι διμερείς ρυθμίσεις
Κατά τα άλλα, πάντως, το νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών ενισχύει αποφασιστικά το θεσμικό πλαίσιο για τις διμερείς ρυθμίσεις, ώστε να επιταχυνθούν και να αποτελέσουν μια πραγματικά αποτελεσματική λύση έναντι των ρυθμίσεων του Εξωδικαστικού Μηχανισμού.
Το νομοσχέδιο επιχειρεί να βάλει τάξη στις διμερείς διαπραγματεύσεις πιστωτών και δανειοληπτών, εισάγοντας προστατευτικές δικλείδες και τυποποιημένες διαδικασίες που ευνοούν τον συνεπή δανειολήπτη κατά τη διάρκεια της διαπραγμάτευσης.
Η νέα «Ειδική διαδικασία διμερούς ρύθμισης οφειλών» προβλέπει, μεταξύ άλλων ότι:
- Καθιερώνεται αυστηρό χρονοδιάγραμμα στις διαπραγματεύσεις. Η όλη διαδικασία δεν μπορεί να ξεπερνά σε διάρκεια τους έξι μήνες από την υποβολή της πλήρους αίτησης. Οι δανειστές υποχρεούνται να αποστείλουν ειδοποίηση στον οφειλέτη σε περίπτωση καθυστέρησης άνω των 90 ημερών. Από την πλευρά του, ο πιστωτής υποχρεούται πλέον να απαντήσει μέσα σε τρεις μήνες, προσφέροντας είτε βιώσιμη λύση (ακόμη και δύο εναλλακτικές αν είναι εφικτό), ή πλήρως αιτιολογημένη απόρριψη, λαμβάνοντας υπόψη τις εύλογες δαπάνες διαβίωσης του οφειλέτη. Ο οφειλέτης οφείλει να ανταποκριθεί (αποδοχή, απόρριψη ή αντιπρόταση) εντός ενός μήνα.
- Καθιερώνεται προστασία πρώτης κατοικίας από πλειστηριασμούς όσο διαρκεί η εξέταση της αίτησης για διμερή ρύθμιση. Επιβάλλεται υποχρέωση καλής πίστης και απαγορεύεται στον δανειστή να επισπεύσει αναγκαστική εκτέλεση στην κύρια κατοικία, να πάρει ασφαλιστικά μέτρα επ' αυτής ή να εγγράψει νέα υποθήκη.
- Μπαίνει φρένο σε τόκους και προκαταβολές. Η πρόταση ρύθμισης του δανειστή μπορεί να περιέχει προκαταβολή που φτάνει έως το 15% επί του κεφαλαίου, ενώ υπάρχει πρόβλεψη για εξαίρεση ή μείωσή της εφόσον συντρέχουν προβλήματα υγείας ή κοινωνικά κριτήρια. Επιπλέον, αν ο δανειστής καθυστερήσει να απαντήσει υπαίτια πέραν του τριμήνου, αναστέλλεται ο εκτοκισμός και η κεφαλαιοποίηση των τόκων.
- Η διαδικασία διεκπεραιώνεται ψηφιακά. Κάθε επικοινωνία, πρόταση, αντιπρόταση ή απόρριψη καταχωρίζεται υποχρεωτικά σε ειδική ψηφιακή πλατφόρμα, δημιουργώντας ίχνη για τον έλεγχο των servicers. Η συμμετοχή του οφειλέτη στη διαδικασία είναι δωρεάν.
- Η διμερής ρύθμιση μπορεί να συνδυασθεί με τον Εξωδικαστικό. Αν ο οφειλέτης κάνει αίτηση στον Εξωδικαστικό, οι προθεσμίες της διμερούς αναστέλλονται. Αν ο Εξωδικαστικός δεν τελεσφορήσει, η διμερής μπορεί να συνεχιστεί από το σημείο που είχε παγώσει.
- Καθιερώνονται έλεγχοι και ποινές από την Τράπεζα της Ελλάδος, που ορίζεται ως η αρμόδια αρχή ελέγχου των δανειστών για την τήρηση των νόμιμων προθεσμιών και της καλής πίστης. Μέσω της ψηφιακής πλατφόρμας, διαπιστώνεται αυτόματα αν μια υπόθεση έχει καταστεί «εκπρόθεσμη» (π.χ. αν ο servicer δεν απάντησε στο τρίμηνο). Αυτή η υπέρβαση λειτουργεί ως αυτόματη αναφορά στην ΤτΕ, η οποία μπορεί να επιβάλει πρόστιμα, διοικητικές κυρώσεις και διορθωτικά μέτρα. Για την επίλυση μεμονωμένων διαφορών, αρμοδιότητα θα έχει ο Ελληνικός Χρηματοοικονομικός Μεσολαβητής.