Τέσσερα “κλειδιά” θα κρίνουν το κατά πόσο το αμερικανικό LNG που φτάνει με αυξανόμενους όγκους στα ελληνικά terminals θα καταφέρει τα επόμενα χρόνια να εξαχθεί στην καρδιά της Ευρώπης, μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, χωρίς υψηλά σωρευτικά τέλη μεταφοράς, συμφορήσεις και άλλους περιορισμούς.
Σε ένα όλο και πιο θολό γεωπολιτικό σκηνικό, και παρά την αμερικανορωσική προσέγγιση που επιβεβαιώθηκε και στην τριμερή Τραμπ-Πούτιν -Σι στην Κίνα, το μήνυμα των ΗΠΑ από την Βαρσοβία, όπου και διεξήχθη η 7η διυπουργική σύνοδος P-TEC για τη διατλαντική ενεργειακή συνεργασία, είναι ότι στηρίζουν ανεπιφύλακτα τον Κάθετο Διάδρομο.
Αλλά η προφανής αμερικανική στήριξη, από μόνη της δεν αρκεί αν δεν κερδηθούν τέσσερα στοιχήματα, τα οποία η ελληνική πλευρά, τόσο στο επίπεδο του ΥΠΕΝ Σταύρου Παπασταύρου, όσο και από πλευράς του CEO της Gastrade Κώστα Σιφναίου, έθεσε κατά τις συζητήσεις της P-TEC στην πολωνική πρωτεύουσα.
1. Το Σερβικό «κλειδί»
Το αμερικανικό LNG που φτάνει στα ελληνικά terminal της Ρεβυθούσας και της Αλεξανδρούπολης πρέπει να αποκτήσει πρόσβαση στο δίκτυο της Σερβίας, που σήμερα ανήκει κατά 51% στην εταιρεία Gastrans, η οποία ελέγχεται από την ρωσική Gasprom.
Ετσι μόνο θα καταφέρει να φτάσει στην κρίσιμη αγορά της Ουγγαρίας που βρίσκεται στην καρδιά της Ευρώπης, έχει μεγάλη κατανάλωση και αποτελεί πολύφερνη νύφη για πολλούς παίκτες του Βορρά, όπως η Πολωνία και η Λιθουανία, που έχουν γεωγραφικό πλεονέκτημα εγγύτητας και ανταγωνίζονται τον νότιο ελληνικό διάδρομο για την τροφοδοσία της χώρας με αμερικανικό LNG.
Σημειωτέον ότι το σερβικό δίκτυο είναι ο βασικός αγωγός που αποτελεί την συνέχεια του Balkan Stream και μεταφέρει σήμερα ρωσικό αέριο από την Τουρκία προς Βουλγαρία, Σερβία και Ουγγαρία (μέσω της οποίας τροφοδοτείται και η Σλοβακία), αποτελώντας την επέκταση του Turk Stream.
Στις επαφές και τα πάνελ που έλαβαν χώρα κατά την σύνοδο της Βαρσοβίας, η ελληνική πλευρά (και όχι μόνο) έθεσε το θέμα στην λογική ότι μετά την οριστική διακοπή των ρωσικών ροών το φθινόπωρο του 2027, σημαντικό μέρος της δυναμικότητας της συγκεκριμένης υποδομής, τουλάχιστον 15 bcm, θα μείνει ανεκμετάλλευτο.
Απαιτείται συνεπώς, η κατάλληλη νομική και ρυθμιστική φόρμουλα για να αξιοποιηθεί αυτό το capacity, όπως λένε οι συνομιλητές μας, αντί η συζήτηση να εστιάζει μόνο στην κατασκευή νέων διασυνδετήριων αγωγών, κόστους δισεκατομμυρίων ευρώ.
2. Ο όρος να κλείσει το «τουρκικό παράθυρο» για το ρωσικό αέριο
Τα παραπάνω δεν θα έχουν καμία σημασία αν δεν μπει τέλος στην είσοδο ρωσικού αερίου στην ΕΕ μέσω του λεγόμενου «Turkish blend». Αποτελεί κοινή εκτίμηση ότι η Τουρκία θα κάνει ότι μπορεί για να παράκαμψει από τον Οκτώβρη του 2027, τον Ευρωπαικό Κανονισμό. Οι εξαγωγές καμουφλαρισμένου ρωσικού αερίου στην ΕΕ είναι βέβαιο ότι θα συνεχιστούν.
Το ερώτημα επομένως είναι όχι μόνο τι θα κάνει η ΕΕ, αλλά και τι είδους πιέσεις θα ασκήσει η Ουάσιγκτον στην Αγκυρα για το συγκεκριμένο θέμα.
3. Μείωση κι άλλο στις ταρίφες
Το τρίτο ζήτημα που λέγεται ότι έθεσε η ελληνική πλευρά αφορά τις ταρίφες και την ανάγκη να μειωθούν περαιτέρω τόσο στο σύνολο της όδευσης Νότου - Βορρά, όσο ειδικότερα κατά μήκος του δυτικού σκέλους, Βουλγαρίας- Σερβίας - Β. Μακεδονίας.
Σε έκθεση του Atlantic Council που δημοσιεύτηκε παραμονές της συνόδου, τα κόστη μεταφοράς θεωρούνται ίσως το πιο σημαντικό εμπόδιο της διαδρομής Νότου-Βορρά. Ο λόγος για το λεγόμενο “tariff pancaking”. Κάθε φορά που το αέριο περνά από ένα εθνικό σύστημα μεταφοράς σε ένα άλλο, επιβάλλονται νέα τέλη εσόδου και εξόδου.
Ετσι, ενώ το κόστος μεταφοράς μέσω Κ. Διαδρόμου έχει ψαλιδιστεί στα 7-8 €/MWh, παραμένει ακριβότερο από τα περίπου 5-6 €/MWh που κοστίζει η διαδρομή μέσω Βαλτικής προς Ουκρανία, των 3,48 €/MWh της όδευσης Γερμανία - Αυστρία - Ουγγαρία και των μόνο 1,93 €/MWh μέσω Πολωνίας. Στην Βαρσοβία, πολλές απ' αυτές τις οδεύσεις βρέθηκαν στο επίκεντρο των συζητήσεων.
4. Χρηματοδότηση από ΕΕ για αγωγούς φυσικού αέριου
Τέλος, ένα θέμα που έρχεται όλο και περισσότερο στο τραπέζι των συζητήσεων και τέθηκε από πολλούς υπουργούς στην Βαρσοβία αφορά την ανάγκη η ΕΕ να ξεκινήσει να χρηματοδοτεί αγωγούς και υποδομές φυσικού αερίου, καθώς μόνο έτσι θα γίνουν τα απαιτούμενα έργα που έχει ανάγκη η ολοκλήρωση του Κάθετου Διαδρόμου.
Το θέμα κυριάρχησε στις συζητήσεις που είχαν οι υπουργοί Ενέργειας της Ουγγαρίας, της Πολωνίας, της Κροατίας και της Ρουμανίας.
Τα πολωνικά deals και η Venture Global“Μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, το αμερικανικό LNG μπορεί να φτάνει από την Ελλάδα στην Νοτιοανατολική και την Κεντρική Ευρώπη, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο”, επεσήμανε ο ΥΠΕΝ Στ.Παπασταύρου, που στις τοποθετήσεις του ανέδειξε την πρόοδο που έχει συντελεστεί από την περσινή P-TEC στο Ζάππειο.
Τόσο το γεγονός ότι οι χώρες της διαδρομής έχουν γίνει εννέα, ότι το ρυθμιστικό πλαίσιο έχει βελτιωθεί, ενώ ο όγκος του διερχόμενου LNG έχει διπλασιαστεί. Στάθηκε όμως και στις προκλήσεις που έχει ακόμη μπροστά της η όδευση για να φτάσει στο σημείο να μεταφέρει αέριο μέχρι την Ουγγαρία, με την τροφοδοσία της οποίας φλερτάρουν έντονα όλοι οι βόρειοι γείτονές της, όπως οι οικοδεσπότες της συνόδου Πολωνοί.
“Το οικονομικό και ενεργειακό μέλλον της Ευρώπης δεν θα γραφτεί στο Παρίσι ή στο Λονδίνο”, ανέφερε από πλευράς του ο Αμερικανός υπ. Ενέργειας Κρις Ράιτ. “Θα γραφτεί στη Βαρσοβία, στην Πράγα, στην Μπρατισλάβα, στη Σόφια, στο Βουκουρέστι, στην Αθήνα, στο Ντουμπρόβνικ, στο Κίεβο. Αυτοί είναι οι μελλοντικοί μοχλοί της οικονομίας”, δήλωσε κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, τα highlights της οποίας αφορούσαν στα deals που ανακοινώθηκαν.
Το πρώτο αφορά στην επίσημη έναρξη των μακροπρόθεσμων παραδόσεων αμερικανικού LNG στην Πολωνία από την γνωστή μας αμερικανική Venture Global. Οι ποσότητες αυτές αντιστοιχούν στο ένα τρίτο της ετήσιας ζήτησης φυσικού αερίου της χώρας, σημείωσε ο κ. Ράιτ.
Το δεύτερο είναι η συμφωνία που υπέγραψε η κρατική πολωνική Orlen με την ουκρανική Naftogaz για την επαναεριοποίηση και παράδοση φυσικού αερίου που προέρχεται από τρία φορτία LNG από τις ΗΠΑ, εντός του πρώτου τριμήνου του 2027.