Οι οικονομικές διαστάσεις του καπνίσματος και οι «εναλλακτικές»

Το κάπνισμα είναι επικίνδυνη επιδημία, απειλεί την ανθρώπινη ζωή και την οικονομία, παρά τα σημαντικά έσοδα από τους ειδικούς φόρους, σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάστηκαν από εμπειρογνώμονες στο ψηφιακό συνέδριο του SCOHRE, διεθνούς οργανισμού για τον έλεγχο του καπνίσματος και τη μείωση των βλαβών του.

Διαπιστώνεται ότι η τάση των πωλήσεων τσιγάρων είναι ανάλογη με αυτή των θανάτων ενώ αναπτύσσεται debate για τα φορολογικά έσοδα και το κόστος για τα συστήματα υγείας από τις εισαγωγές ασθενών και τις θεραπείες. Μελέτες δείχνουν ότι οι εναλλακτικές μορφές καπνίσματος περιορίζουν τον κίνδυνο. Παρ' όλ' αυτά δεν διατίθενται σημαντικοί πόροι για συστηματική έρευνα, ενημέρωση και εκπαίδευση από κρατικούς φορείς.

Οι ομιλητές σε πάνελ που συντόνισε ο Andrzej Fal (Prof. h.c., MD, PhD, MBA, FAAAAI, Πρόεδρος της Πολωνικής Εταιρείας Δημόσιας Υγείας και Διευθυντής στο Ινστιτούτο Ιατρικής Επιστήμης, UKSW), συμφώνησαν πως δεν υπάρχει επαρκής χρηματοδότηση σε πανεπιστήμια για έρευνα πάνω στα εναλλακτικά προϊόντα καπνίσματος.

Με πάνω από τρεις στους δέκα καρκίνους να αποδίδονται στο κάπνισμα και πάνω από οκτώ στους δέκα καρκίνους του πνεύμονα να συνδέονται με τη βλαβερή συνήθεια, ειδικοί μιλούν για τον μεγαλύτερο κίνδυνο για την υγεία που μπορεί να αποφευχθεί, ταυτόχρονα με το κόστος για την οικονομία. Εξάλλου ο καρκίνος είναι η ασθένεια με τα πιο υψηλά κόστη περίθαλψης. Σύμφωνα με στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), που παρουσιάστηκαν, ο συνολικός οικονομικός αντίκτυπος του πρόωρου θανάτου και της αναπηρίας από καρκίνο παγκοσμίως είναι 895 δισ. δολ. Πρόκειται για πάνω από το 1,5% του παγκόσμιου ΑΕΠ και κινείται περίπου 19% πάνω από τις οικονομικές επιπτώσεις των καρδιακών παθήσεων, 753,2 δισ. δολ.

Ακολουθούν τα εγκεφαλοαγγειακά νοσήματα με κόστος για το σύστημα υγείας 298,2 δισ. δολ., τα τροχαία ατυχήματα 204,4 δισ. δολ., ο ιός HIV/Aids 193,3 δισ. δολ. κ.α. Τα στοιχεία από τις ΗΠΑ, που παρουσίασε ο Andrzej Fal, είναι ενδεικτικά, καθώς αποτυπώνουν έναν συσχετισμό των πωλήσεων τσιγάρων με τη θνησιμότητα από καρκίνο του πνεύμονα. Όσο αυξάνονται οι πωλήσεις τσιγάρων τόσο αναπτύσσεται η καμπύλη θνησιμότητας από τον καρκίνο του πνεύμονα.

«Πρέπει να περιορίσουμε τον κίνδυνο των βλαβερών συνεπειών. Για να υποστηρίξουμε έναν ασθενή που δεν καταφέρνει να διακόψει το κάπνισμα, θα μπορούσαμε να προτείνουμε άλλα εναλλακτικά προϊόντα που μπορεί να μειώσουν τις συνέπειες», τόνισε ενώ παρουσίασε στοιχεία για τη φορολογία των προϊόντων καπνού στη χώρα του, τις αντίρροπες τάσεις μεταξύ θανατηφόρων ασθενειών και φορολογικών εσόδων. Ειδικά στην Πολωνία, το κόστος για δαπάνες υγείας και απώλειες σε παραγωγικότητα μετρήθηκε σε 7 εκατ. πολωνικά ζλότι (PLN)/έτος το 2018 ενώ τα έσοδα από ειδικούς φόρους κατανάλωσης και ΦΠΑ αντιστοιχούν σε 18+5,5 = 23,5 δισ./έτος το 2018.

Αξίζει να σημειωθεί ότι τα τελευταία 5 χρόνια ο ΠΟΥ συγκέντρωσε πάνω από 1.500 επιδημικές εστίες και κατέγραψε πάνω από 25.000 προειδοποιήσεις. Λόγω της φύσης των μολυσματικών ασθενειών, όλοι είναι ευάλωτοι ενώ διαπιστώνεται ότι στον σημερινό κόσμο μια ασθένεια μπορεί να μεταφερθεί από ένα μέρος σε οποιοδήποτε άλλο σε λιγότερο από 36 ώρες. Με την πανδημία έχουν χάσει τη ζωή τους πάνω από 4,8 εκατ. άνθρωποι ενώ το 2019 ο ιός ιλαράς οδήγησε σε 200 χιλ. θανάτους και ο ιός Έμπολα σε πάνω από 11.000.

Όπως αναφέρθηκε στη συζήτηση, το κάπνισμα αυξάνει τις επιπτώσεις των μη μεταδοτικών ασθενειών (non-communicable diseases - NCDs), ως ένας από τους βασικότερους παράγοντες κινδύνου. Άλλοι παράγοντες είναι η σωματική αδράνεια, η χρήση αλκοόλ και η ανθυγιεινή διατροφή. Η επιδημία των NCDs προκαλεί καταστροφικές συνέπειες για την υγεία των ατόμων και των οικογενειών τους και απειλεί τα συστήματα υγείας. Το κάπνισμα ευθύνεται για τους περισσότερους θανάτους. Οι NCDs, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, σκοτώνουν 41 εκατ. ανθρώπους κάθε χρόνο, που ισοδυναμεί με το 71% όλων των θανάτων παγκοσμίως. Κάθε χρόνο, περισσότεροι από 15 εκατ. άνθρωποι πεθαίνουν από NCD μεταξύ 30 και 69 ετών.

Ο Tomas Drucker Drucker, JUDr. Ing., πρώην υπουργός Υγείας, υπουργός Εσωτερικών της Σλοβακικής Δημοκρατίας, τόνισε ότι πρέπει να εξεταστεί πόσα χρήματα ξοδεύονται στο σύστημα υγείας και πόσα θα μπορούσαμε να εξοικονομίσουμε και συνεχίζει επισημαίνοντας ότι ο περιορισμός του καπνίσματος αποτελεί πρωτεύων ζήτημα των πολιτικών για την υγεία.

Ο Victor Mravcik, αναπληρωτής καθηγητής, MD, PhD, επικεφαλής του Τσεχικού Εθνικού Κέντρου Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Εξαρτήσεων, αναφέρθηκε σε μελέτη που έχει εκπονήσει η ομάδα του για τον καπνό, η οποία περιγράφει την πολυπλοκότητα του φαινομένου. Η μελέτη περιλαμβάνει τις πολιτικές, τους κανονισμούς, την αγορά, τις συνέπειες του καπνίσματος και μια σειρά άλλες παραμέτρους. Η πρόληψη, η ασφαλής θεραπεία και ο περιορισμός των βλαβερών συνεπειών του καπνίσματος είναι μεταξύ των κύριων θεμάτων που μελετήθηκαν. Όπως τόνισε, τα εναλλακτικά προϊόντα νικοτίνης διατίθενται ευρέως μόλις πρόσφατα στις περισσότερες χώρες. Εξήγησε ότι δεν υπόκεινται στις παραδοσιακές πολιτικές ελέγχου του καπνού. «Κατά την αντίληψή μου περιορίζουν το κάπνισμα, προλαμβάνουν τις βλαβερές συνέπειες του καπνού, τον εθισμό στη νικοτίνη και βοηθούν στην παραίτηση από τη συνήθεια», πρόσθεσε.

Ο Arkadi Sharkov, σύμβουλος υγειονομικής περίθαλψης στη Βουλγαρία, αναφέρθηκε μεταξύ άλλων στη φορολογία, τονίζοντας ότι δεν υπάρχει ένα μέτρο που να ταιριάζει σε όλα τα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. «Η φορολόγηση ως μέτρο πρέπει να χρησιμοποιηθεί πολύ προσεκτικά, όταν θέλεις οι καταναλωτές να οδηγηθούν σε εναλλακτικά προϊόντα», σημείωσε.

Από την πλευρά του, ο Emanuele Bracco, αναπληρωτής καθηγητής στα Οικονομικά από το Πανεπιστήμιο της Βερόνας στην Ιταλία, μίλησε για την πρόληψη και τα μέτρα αποτελεσματικότητας. Σε ό,τι αφορά το οικονομικό σκέλος, είπε ότι θα πρέπει να εξεταστεί η τιμολογιακή πολιτική. «Για παράδειγμα η τιμή των τσιγάρων σε σχέση με τις τιμές των εναλλακτικών προϊόντων επηρεάζει τους καταναλωτές και τους οδηγεί στο να αλλάξουν το κλασικό τσιγάρο με το εναλλακτικό». Πρόσθεσε ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να προνοήσουν να αυξήσουν τα έσοδα μέσω φορολόγησης και τόνισε ότι «με αυτόν τον τρόπο θα μειωθεί το κάπνισμα καθώς η επιλογή θα είναι ή πηγαίνεις σε εναλλακτικό ή διακόπτεις».