Η τιμή αποτελεί βασικό κριτήριο για το 66,3% των καταναλωτών όταν επιλέγουν τρόφιμα.
Κι όμως, στην Ελλάδα περισσότερα από 200 κιλά τροφίμων ανά κάτοικο καταλήγουν κάθε χρόνο στα σκουπίδια, επίδοση που φέρνει τη χώρα στην τρίτη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 129 κιλών.
Η αντίφαση είναι πρωτίστως οικονομική. Την ώρα που το κόστος πιέζει το καλάθι, τρόφιμα που έχουν ήδη αγοραστεί δεν φτάνουν ποτέ στο πιάτο. Μαζί τους χάνονται χρήματα για το νοικοκυριό και αξία που έχει ήδη δημιουργηθεί σε όλη την αλυσίδα, από την παραγωγή και τη διανομή μέχρι το λιανεμπόριο.
«Όταν επισκέπτομαι παραγωγούς, βλέπω τον κόπο που κρύβει πίσω του κάθε τρόφιμο. Είναι κρίμα, είναι αμαρτία να το πετάμε», είπε η διευθύνουσα σύμβουλος της Χαλκιαδάκης, Χριστίνα Χαλκιαδάκη, ανοίγοντας το πρώτο Forum Διατροφής, Ασφάλειας Τροφίμων και Μείωσης Σπατάλης Τροφίμων «εν τροφώ» της αλυσίδας σούπερ μάρκετ Χαλκιαδάκης στο Ηράκλειο της Κρήτης.
Το μεγαλύτερο μέρος της απώλειας συμβαίνει μετά το ταμείο, στο σπίτι. Τα νοικοκυριά ευθύνονται για το 53% της σπατάλης τροφίμων στην ΕΕ, ενώ μόνο 4 στους 10 καταναλωτές γνωρίζουν τι σημαίνει «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από».
Οι απαντήσεις του κοινού έδειξαν ότι τα φρούτα και τα λαχανικά είναι τα τρόφιμα που καταλήγουν συχνότερα στα σκουπίδια. Το 70% δήλωσε ότι τα πετά πιο συχνά από άλλα τρόφιμα, ενώ το 44% ανέφερε ως βασική αιτία ότι χάλασαν πριν προλάβει να τα καταναλώσει. Το ποσοστό αυτό είναι σχεδόν ίδιο με το 44,3% που είχε καταγράψει η έρευνα που «έτρεξε» η αλυσίδα Χαλκιαδάκη. Την ίδια στιγμή, το 77% δήλωσε ότι συνήθως καταναλώνει στο επόμενο γεύμα το φαγητό που περίσσεψε.
Η έννοια για το νοικοκυριό δεν αφορά μόνο την τιμή. Η θρεπτική αξία παραμένει το βασικό κριτήριο επιλογής για το 74,1% των καταναλωτών, όμως ο χρόνος επηρεάζει όλο και περισσότερο το τι τελικά καταναλώνεται. Στο forum, το 43% χαρακτήρισε την έλλειψη χρόνου ως το μεγαλύτερο εμπόδιο για μια ισορροπημένη διατροφή, ενώ το 63% όσων επιλέγουν έτοιμο γεύμα το κάνει επειδή δεν προλαβαίνει να μαγειρέψει.
Για τις επιχειρήσεις, η σπατάλη μεταφράζεται επίσης σε κόστος. Στα σούπερ μάρκετ, η μείωσή της περνά από καλύτερο προγραμματισμό, διαχείριση αποθεμάτων, αξιοποίηση προϊόντων που πλησιάζουν στη λήξη και έλεγχο της φύρας. Στην εστίαση, καλύτερες προβλέψεις για τις απαιτούμενες ποσότητες και μικρότερες μερίδες στους μπουφέδες μπορούν να περιορίσουν τις απώλειες. Για τον καταναλωτή, οι παρεμβάσεις είναι λίστα αγορών, σωστή αποθήκευση και καλύτερος προγραμματισμός πριν από την επόμενη επίσκεψη στο σούπερ μάρκετ.
Η ασφάλεια των τροφίμων, όπως προέκυψε από το forum, είναι η άλλη πλευρά της ίδιας αλυσίδας. Οι εργαστηριακοί έλεγχοι είναι απαραίτητοι, αλλά δεν αρκούν από μόνοι τους. Η ασφάλεια εξαρτάται από την πρόληψη, την εκπαίδευση και τη σωστή διαχείριση από την παραγωγή και την ψυχρή αλυσίδα μέχρι την αποθήκευση και την κουζίνα του σπιτιού. Το 98% των συμμετεχόντων γνώριζε ότι οι ενδείξεις «ανάλωση έως» και «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από» δεν είναι το ίδιο και το 96% ότι η ασφάλεια δεν αποτελεί αποκλειστική ευθύνη του σούπερ μάρκετ. Ωστόσο, το 40% θεωρούσε ότι ένα εργαστηριακό αποτέλεσμα αρκεί από μόνο του για να κριθεί αν ένα τρόφιμο είναι ασφαλές.
Η απόσταση ανάμεσα σε αυτό που δηλώνουμε και σε αυτό που τελικά κάνουμε εμφανίζεται και στην Κρητική Διατροφή. Το 84% δηλώνει ότι την ακολουθεί και το 75% θεωρεί τα κρητικά προϊόντα ανώτερης ποιότητας. Ωστόσο, η συζήτηση ανέδειξε ότι το παραδοσιακό πρότυπο δεν είναι απλώς μια επιλογή τοπικών προϊόντων, αλλά συνδέεται με την εποχικότητα, τις μετρημένες ποσότητες και την αξιοποίηση όσων είναι διαθέσιμα. Η σύνδεση του πρωτογενούς τομέα με τον τουρισμό και η προσέλκυση νέων ανθρώπων στην παραγωγή αναδείχθηκαν ως το κλειδί για το μέλλον.
Στο «τραπέζι» του Forum βρέθηκαν εκπρόσωποι από διαφορετικούς κρίκους της αλυσίδας τροφίμων. Την πλευρά της παραγωγής εκπροσώπησαν οι Νίκος Συλλιγάρδος, Μιχάλης Συντιχάκης και Μανώλης Στεφανάκης, ενώ στη συζήτηση για τη διατροφή και το κρητικό διατροφικό πρότυπο συμμετείχαν οι Εύα Κουρούπη, Μαρίνα Παπάζογλου, Ιζόλδη Μπουλουκάκη, Ειρήνη Μακεδώνα Παγκοπούλου, Αναστασία Μαρκάκη, Παναγιώτης Μαγγανάς και Σπύρος Μπαλαντίνος.
Στις ενότητες για την ασφάλεια και τη σπατάλη τροφίμων πήραν μέρος οι Ιδομενέας Μαρκάκης, Αντώνης Παπαδάκης, Γιάννης Τσιριγωτάκης, Στέλλα Χναράκη, Αλέξανδρος Θεοδωρίδης, Βάιος Κουκουμτζής, Θρασύβουλος Μανιός, Ιωάννης Πετρακάκης και Μιχάλης Τζαγκαράκης. Τον συντονισμό της συζήτησης είχε ο δημοσιογράφος Μιχάλης Κεφαλογιάννης.