ΔΝΤ: Υψηλότερο το συστημικό ρίσκο μεγάλων τραπεζών

Το μέγεθος των μεγάλων τραπεζών έχει αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δύο δεκαετίες και οι δραστηριότητες τους έχουν διευρυνθεί, αυξάνοντας τους κινδύνους για την σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος, επισημαίνει έκθεση του ΔΝΤ.

Με βάση τα στοιχεία της έκθεσης, οι ισολογισμοί των μεγαλύτερων τραπεζών του κόσμου διπλασιάστηκαν και σε ορισμένες περιπτώσεις τετραπλασιάστηκαν κατά την δεκαετία πριν το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης.

Αντίστοιχη ήταν και η αύξηση του βαθμού συγκέντρωσης στις τραπεζικές αγορές των ανεπτυγμένων χωρών. Σύμφωνα με τους ερευνητές η διαδικασία διόγκωσης των μεγάλων τραπεζών ενισχύθηκε από τα μέτρα απορρύθμισης της αγοράς που εφαρμόστηκαν στις περισσότερες χώρες. Συγκεκριμένα από την απόφαση κατάργησης των περιορισμών στις συγχωνεύσεις εμπορικών και επενδυτικών τραπεζών στις ΗΠΑ το 1999, την απορρύθμιση «Βig Bang» στη Βρετανία το 1986 και την δημιουργία μιας ενιαίας χρηματοοικονομικής αγοράς στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Την ίδια ώρα οι μεγάλες τράπεζες έχουν επεκτείνει το εύρος των δραστηριοτήτων τους. Όπως αναφέρεται στην έκθεση του ΔΝΤ, εκτός από τις παραδοσιακές λειτουργίες παροχής δανείων εμπλέκονται πλέον και στο propriety trading, στην τιτλοποίηση δανείων, στις συναλλαγές χρεογράφων και στην παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών. Η εξέλιξη αυτή αντανακλάται και στην μείωση των δανείων ως ποσοστό του συνόλου του ενεργητικού και την μείωση των εσόδων από τόκους ως ποσοστό των συνολικών εσόδων.

Όπως αναφέρουν οι ερευνητές του ΔΝΤ, ενώ οι αλλαγές στο χρηματοπιστωτικό σύστημα επηρέασαν όλες τις τράπεζες, είχαν ιδιαίτερα μεγάλο αντίτυπο στις μεγαλύτερες τράπεζες. Το επιχειρηματικό μοντέλο των μεγάλων τραπεζών διαφοροποιήθηκε σημαντικά από αυτό των μικρών και μεσαίου μεγέθους τραπεζών. Οι μεγάλες τράπεζες δραστηριοποιούνται περισσότερο σε επενδυτικές υπηρεσίες, διακρατούν λιγότερα κεφάλαια, έχουν λιγότερο σταθερή χρηματοδότηση και είναι πιο πολύπλοκες οργανωτικά και διοικητικά.

Ο συστημικός κίνδυνος των μεγάλων τραπεζών

Με βάση την έρευνα του ΔΝΤ το μέγεθος μιας τράπεζας αποτελεί από μόνο του παράγοντα που αυξάνει τον συστημικό κίνδυνο.

Ωστόσο ο κίνδυνος αυτός είναι υψηλότερος όταν οι μεγάλες τράπεζες α)έχουν λιγότερο κεφάλαιο, β)έχουν λιγότερες καταθέσεις γ)εμπλέκονται περισσότερο σε επενδυτικές υπηρεσίες.

Από τις δέκα τράπεζες που παρουσίασαν το μεγαλύτερο συστημικό κίνδυνο την περίοδο 2007-2008, οι περισσότερες είναι πολύ μεγάλες τράπεζες που έλαβαν κρατική στήριξη.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς των ερευνητών μια σημαντική ενίσχυση των βασικών εποπτικών κεφαλαίων και των καταθέσεων μειώνει κατά πολύ το συστημικό ρίσκο που απορρέει από τις μεγάλες τράπεζες.

Η έκθεση τονίζει πως οι τράπεζες που εμπλέκονται περισσότερο σε επενδυτικές δραστηριότητες αντιμετωπίζουν υψηλότερο κίνδυνο να «αποτύχουν» όλες μαζί, επειδή είναι περισσότερο συνδεδεμένες μεταξύ τους.

Πολιτικές πρόληψης

Η παραδοσιακή αντίληψη για την αντιμετώπιση του συστημικού κινδύνου των μεγάλων τραπεζών εστιάζει στην εφαρμογή μικρο-προληπτικών ρυθμίσεων.

Ωστόσο οι ερευνητές του ΔΝΤ εκτιμούν ότι μια καθαρά μικρο-προληπτική ρύθμιση είναι ανεπαρκής.

«Ο λόγος είναι ότι η μικρο-προληπτική ρύθμιση, η οποία εστιάζει στο ατομικό τραπεζικό ρίσκο, μπορεί να μην αντανακλά πλήρως τις συστημικές διακλαδώσεις στην ανάληψη ρίσκου από τις μεγάλες τράπεζες. Η ανάλυση μας δείχνει ότι οι ίδιες κεφαλαιακές ή χρηματοδοτικές ελλείψεις δημιουργούν μεγαλύτερο συστημικό ρίσκο όταν εμφανίζονται στις μεγάλες τράπεζες. Ως εκ τούτου χρειάζονται πιο αυστηρά κριτήρια για τα κεφάλαια και την ρευστότητα των μεγάλων τραπεζών, όπως προτείνει η Βασιλεία ΙΙΙ» υποστηρίζουν οι ερευνητές.