Έληξε η συνθήκη New Start για τον έλεγχο των πυρηνικών όπλων

Έληξε στις 02:00 (ώρα Ελλάδας) η ισχύς της τελευταίας συμφωνίας για τον πυρηνικό αφοπλισμό, της New Start, με τον ΟΗΕ να απευθύνει έκκληση σε ΗΠΑ και Ρωσία να επανέλθουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων για να κλείσουν νέα συμφωνία.

Ο Γενικός Γραμματέας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών Αντόνιο Γκουτέρες χαρακτήρισε «πολύ σοβαρή στιγμή για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια» τη λήξη της New Start. Ο τερματισμός «κεκτημένων δεκαετιών δεν θα μπορούσε να έρθει σε χειρότερη χρονική συγκυρία- ο κίνδυνος χρήσης πυρηνικών όπλων βρίσκεται στο υψηλότερο επίπεδο εδώ και δεκαετίες», είπε, καλώντας τις ΗΠΑ και τη Ρωσία «να επιστρέψουν χωρίς καθυστέρηση στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και να κλείσουν συμφωνία για νέο πλαίσιο».

Από την περίοδο του ψυχρού πολέμου, είχαν κλειστεί συμφωνίες για τον έλεγχο των πυρηνικών οπλοστασίων της Ουάσιγκτον και της Μόσχας, των δυο χωρών που κατέχουν το 80% των πυρηνικών κεφαλών στον κόσμο σήμερα.

Η τελευταία χρονικά, η New Start, που είχε υπογραφτεί το 2010, περιόριζε το οπλοστάσιο κάθε πλευράς στους 800 εκτοξευτήρες και στρατηγικά βομβαρδιστικά και σε 1.550 πυρηνικές κεφαλές έτοιμες να χρησιμοποιηθούν («ανεπτυγμένες»), προβλέποντας ανταλλαγές δεδομένων και μηχανισμούς επαλήθευσης.

Η λήξη της σηματοδοτεί μετάβαση σε παγκόσμια πυρηνική τάξη πολύ λιγότερο ελεγχόμενη. Ήδη, οι επιθεωρήσεις που προέβλεπε είχαν ανασταλεί το 2023, εξαιτίας του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία που εξαπολύθηκε πριν από σχεδόν τέσσερα χρόνια, τον Φεβρουάριο του 2022.

«Για πρώτη φορά έπειτα από μισό αιώνα και πλέον, είμαστε αντιμέτωποι με έναν κόσμο χωρίς κανέναν δεσμευτικό περιορισμό στα στρατηγικά πυρηνικά οπλοστάσια της Ρωσικής Ομοσπονδίας και των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής», δήλωσε ο επικεφαλής του ΟΗΕ.

Όπως τόνισε, τα δύο αυτά κράτη «κατέχουν τη συντριπτική πλειονότητα του παγκόσμιου αποθέματος πυρηνικών όπλων», γεγονός που καθιστά την εξέλιξη ιδιαίτερα ανησυχητική.

Ο επικεφαλής του ΟΗΕ υπενθύμισε ότι ο έλεγχος των πυρηνικών εξοπλισμών «καθ' όλη τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και μετά από αυτόν συνέβαλε στην αποτροπή της καταστροφής», καθώς «οικοδόμησε σταθερότητα και απέτρεψε ολέθριους λανθασμένους υπολογισμούς». Ιδιαίτερα υπογράμμισε ότι οι σχετικές συμφωνίες «διευκόλυναν τη μείωση χιλιάδων πυρηνικών όπλων από τα εθνικά οπλοστάσια», επισημαίνοντας πως «από τις Συνομιλίες Περιορισμού Στρατηγικών Όπλων (SALT) έως τη New Start, ο στρατηγικός έλεγχος εξοπλισμών βελτίωσε δραστικά την ασφάλεια όλων των λαών».

Σύμφωνα με τη δήλωση, «η διάλυση δεκαετιών επιτευγμάτων δεν θα μπορούσε να έρθει σε χειρότερη στιγμή», καθώς «ο κίνδυνος χρήσης πυρηνικού όπλου είναι ο υψηλότερος εδώ και δεκαετίες». Ο Γενικός Γραμματέας μίλησε για «ευκαιρία επανεκκίνησης και δημιουργίας ενός καθεστώτος ελέγχου εξοπλισμών προσαρμοσμένου σε ένα ταχέως εξελισσόμενο περιβάλλον», χαιρετίζοντας ότι οι ηγέτες των δύο χωρών «αναγνωρίζουν την αποσταθεροποιητική επίδραση μιας κούρσας πυρηνικών εξοπλισμών».

Η Ρωσία ξεκαθάρισε νωρίτερα πως δεν αισθάνεται πλέον να δεσμεύεται από τους περιορισμούς που προβλέπονταν από τη Νέα START, καθώς η ισχύς της εξέπνευσε.

Η Ουάσιγκτον ουδέποτε αντέδρασε επίσημα στην πρόταση της Μόσχας η συνθήκη να παραταθεί για έναν χρόνο, θύμισε χθες Τετάρτη το υπουργείο Εξωτερικών της Ρωσικής Ομοσπονδίας.

Όσα λέγονται δημόσια στις ΗΠΑ δεν υποδεικνύουν ότι η σημερινή κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει καμιά πρόθεση για αυτό.

Ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ είπε ερωτηθείς σχετικά με τους τίτλους τέλους της New Start ότι θα ήθελε να κλειστεί «καλύτερη» συμφωνία. Η Ουάσιγκτον απαιτεί να συμπεριληφθεί η Κίνα, που επεκτείνει με ταχύ ρυθμό το πυρηνικό οπλοστάσιό της, σε δυνητική μελλοντική συμφωνία. Το Πεκίνο απορρίπτει κάθε τέτοιο ενδεχόμενο. Η Μόσχα δεν βρίσκει πως είναι απαραίτητο.

Σημειώνεται πως οι ΗΠΑ αποσύρθηκαν το 2019 από σημαντική συμφωνία πυρηνικού αφοπλισμού-για τα πυρηνικά όπλα μέσου βεληνεκούς (INF)-που είχαν υπογράψει το 1987 με τη Ρωσία (σ.σ. την τότε ΕΣΣΔ).

Ανησυχία στη Γερμανία

Ο επικεφαλής της γερμανικής διπλωματίας Γιόχαν Βάντεφουλ κάλεσε να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη στις διεθνείς σχέσεις, με φόντο τις ανησυχίες που εκφράζονται ολοένα πιο έντονα όσον αφορά τον κίνδυνο νέας κούρσας πυρηνικών εξοπλισμών.

«Κάθε συμφωνία ελέγχου των εξοπλισμών που λήγει πρέπει να μας προκαλεί ανησυχία», έκρινε ο κ. Βάντεφουλ, αναφερόμενος στην τελευταία συνθήκη πυρηνικού αφοπλισμού που απέμενε σε ισχύ, κατά τη διάρκεια συνάντησής του με την Αυστραλή ομόλογό του Πένι Γουόνγκ στην Καμπέρα.

Χρειάζεται να ανοικοδομηθεί η εμπιστοσύνη σε διεθνές επίπεδο, να αποτελέσει θεμέλιο για νέες συμφωνίες, επέμεινε.

«Αυτό δεν έχει εφαρμογή μόνο στις σχέσεις ανάμεσα στις ΗΠΑ και τη Ρωσία», επιχειρηματολόγησε ο ΥΠΕΞ Βάντεφουλ. «Πράγματι, πρέπει να συμπεριληφθεί επίσης η Κίνα» σε μελλοντικές συμφωνίες, έκρινε--μοιάζοντας να ενστερνίζεται θέση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ που απορρίπτει το Πεκίνο.

Σύμφωνα με τον κ. Βάντεφουλ, η Κίνα, που τονίζει σε κάθε ευκαιρία τη δέσμευσή της στην πολυμερή συνεργασία, πρέπει να δείξει αυτή τη διάθεση και στο πεδίο του ελέγχου των εξοπλισμών, να φανεί διατεθειμένη να δείξει αυτοσυγκράτηση και να επενδύσει εμπιστοσύνη στις διεθνείς σχέσεις.

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ, AFP, dpa