Οι «κόκκινες γραμμές» Τραμπ που έγιναν... γκρίζες ζώνες

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και η ομάδα του είχαν θέσει αρκετές «κόκκινες γραμμές», τις οποίες χρησιμοποιούσαν για να δικαιολογήσουν τον πόλεμο κατά του Ιράν. Σε συνέντευξη Τύπου χθες ο Τραμπ ουσιαστικά τις... παραμέρισε.

Εξηγώντας την απόφασή του να συμφωνήσει σε μια ενδιάμεση ειρηνευτική συμφωνία, ο Τραμπ επανέλαβε την πάγια θέση του ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο. Ωστόσο, στη συνέχεια άφησε να εννοηθεί ότι το Ιράν θα πρέπει να έχει το δικαίωμα να εμπλουτίζει ουράνιο, να του επιτραπεί να αναπτύσσει βαλλιστικούς πυραύλους και να αποκτήσει πρόσβαση σε δισεκατομμύρια δολάρια παγωμένων κεφαλαίων.

Οπως σημειώνει ανάλυση του Bloomberg, τα τρία αυτά ζητήματα βρίσκονται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο της συζήτησης για τον τρόπο αντιμετώπισης του Ιράν, ήδη από τη συμφωνία του 2015 που υπέγραψαν οι Ηνωμένες Πολιτείες υπό τον πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα και άλλες μεγάλες δυνάμεις με το Ιράν, με στόχο τον περιορισμό του πυρηνικού του προγράμματος.

Όχι μόνο αυτό: ο Τραμπ είχε επανειλημμένα επικαλεστεί αυτά τα ζητήματα ως λόγους για τους οποίους ο Ομπάμα και προηγούμενοι πρόεδροι απέτυχαν τόσο παταγωδώς να περιορίσουν την απειλή που συνιστά το καθεστώς της Τεχεράνης.

Σε μια εντυπωσιακή ανατροπή των εξελίξεων, οι υποστηρικτές σκληρής γραμμής έναντι του Ιράν, όπως ο πρώην αντιπρόεδρος Μάικ Πενς και η πρώην πρέσβειρα των ΗΠΑ στα Ηνωμένα Έθνη Νίκι Χέιλι, εξέφρασαν τη δυσαρέσκειά τους για το νέο όραμα του Τραμπ, ενώ ορισμένοι από τους πιο σφοδρούς επικριτές του προέδρου το υποδέχθηκαν θετικά.

«Κάνει πολλά από τα πράγματα για τα οποία ο Τραμπ κατηγορούσε τον Ομπάμα», δήλωσε ο Κρίστιαν Γουίτον, σύμβουλος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ επί των κυβερνήσεων Τζορτζ Μπους του νεότερου και της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ, σχολιάζοντας τις δηλώσεις του προέδρου. «Και είτε το εννοεί είτε όχι, τους έχει μεταφέρει ότι δεν θα επαναλάβει στρατιωτικές επιχειρήσεις, επειδή κάτι τέτοιο θα προκαλούσε τη χειρότερη ύφεση από τη Μεγάλη Ύφεση.»

Το National Iranian American Council, αντίθετα, χαιρέτισε όσα είδε από τον Τραμπ. «Τα μέτρα αυτής της συμφωνίας δεν θα πρέπει να θεωρηθούν παραχωρήσεις, αλλά διορθώσεις μιας πολιτικής εξαναγκασμού δεκαετιών, η οποία απέτυχε παταγωδώς και κατέστησε τον πόλεμο αναπόφευκτο», ανέφερε η οργάνωση σε ανακοίνωσή της.

Λίγες ώρες αργότερα, στο ανάκτορο των Βερσαλλιών κοντά στο Παρίσι, ο πρόεδρος υπέγραψε το λεγόμενο Μνημόνιο Κατανόησης για τον τερματισμό του πολέμου και την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.

Βεβαίως, ο Τραμπ έχει ιστορικό υιοθέτησης σκληρής στάσης μόνο και μόνο για να την αναστρέψει λίγες ημέρες — μερικές φορές ακόμη και λίγες ώρες — αργότερα. Και οι υποστηρικτές της σκληρής γραμμής έναντι του Ιράν ίσως να μην έχουν λόγο υπερβολικής ανησυχίας: η ενδιάμεση συμφωνία ανοίγει τον δρόμο για 60 ημέρες διαπραγματεύσεων και ο Τραμπ δεν έχει ακόμη παραχωρήσει οριστικά τίποτα.

Η κυβέρνηση Τραμπ έχει επίσης υποστηρίξει ότι το Ιράν έχει αποδυναμωθεί τόσο πολύ οικονομικά και στρατιωτικά ώστε οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ήδη επιτύχει τον στόχο τους για μείωση της απειλής, ανοίγοντας μάλιστα τον δρόμο για την επανένταξη της χώρας στην παγκόσμια οικονομία, εφόσον οι ηγέτες της επιλέξουν αυτή την πορεία.

Ωστόσο, στη συνέντευξη Τύπου υπήρχαν πολλά στοιχεία που εξέπληξαν ακόμη και τους υποστηρικτές του προέδρου.

Ας πάρουμε ως παράδειγμα το βαλλιστικό πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν. Λίγες ημέρες μετά την έναρξη του πολέμου κατά του Ιράν από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ στα τέλη Φεβρουαρίου, ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ είχε δηλώσει ότι ο αμερικανικός στόχος ήταν η «καταστροφή της πυραυλικής απειλής» που συνιστά το Ιράν.

Ο Τραμπ υποβάθμισε αυτή την ιδέα στη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε μετά το τέλος της συνόδου κορυφής της G7 στο Εβιάν της Γαλλίας. Μάλιστα, χλεύασε όσους του προσφέρουν συμβουλές — τους χαρακτήρισε «ανθρώπους που συμπαθώ» — υποστηρίζοντας ότι εστιάζουν στο λάθος ζήτημα με την εμμονή τους στους βαλλιστικούς πυραύλους. «Δηλαδή, πρέπει να έχουν κάποιους, επειδή και άλλοι έχουν», δήλωσε ο Τραμπ.

«Οι πύραυλοι δεν είναι το πρόβλημα», είπε στους δημοσιογράφους. «Πλήττουν μια μικρή τοποθεσία, αλλά δεν ανατινάζουν τον πλανήτη.»

Ο πρόεδρος ακολούθησε παρόμοια προσέγγιση και στο ζήτημα του εμπλουτισμού ουρανίου. Για χρόνια, ο ίδιος και πολλοί Ρεπουμπλικανοί επικριτές του Ιράν αμφισβητούσαν γιατί θα έπρεπε να επιτρέπεται στην Τεχεράνη να εμπλουτίζει ουράνιο, εφόσον, όπως υποστηρίζει, δεν επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικού όπλου. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο είχε δηλώσει στο Fox News τον Μάιο ότι το Ιράν πρέπει να «εγκαταλείψει τον εμπλουτισμό».

Με τον Ρούμπιο να στέκεται ακριβώς πίσω του την Τετάρτη, ο Τραμπ κατέστησε σαφές ότι δεν συμμερίζεται πλέον αυτή τη θέση.

«Είναι κάπως δύσκολο όταν άλλοι το διαθέτουν, όταν γειτονικά κράτη το διαθέτουν, και εσείς δεν τους επιτρέπετε να το έχουν για σκοπούς ηλεκτροπαραγωγής και παρόμοιες χρήσεις», δήλωσε ο Τραμπ. «Πρέπει να χρησιμοποιούμε λίγη κοινή λογική.»

Η τρίτη «κόκκινη γραμμή» που ο Τραμπ υπερέβη αφορά τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία του Ιράν. Η χώρα διαθέτει δισεκατομμύρια δολάρια σε λογαριασμούς στο εξωτερικό, τα οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν εμποδίσει τις τράπεζες να αποδεσμεύσουν. Μέρος της αιτιολόγησης επί σειρά ετών ήταν ότι το Ιράν αποτελεί έναν από τους βασικούς κρατικούς υποστηρικτές της τρομοκρατίας, χρηματοδοτώντας οργανώσεις-πληρεξουσίους όπως η Χεζμπολάχ στον Λίβανο και η Χαμάς στη Γάζα, και ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί αξιόπιστο πως δεν θα πράξει το ίδιο ξανά.

«Δεν είναι δικά μας χρήματα, είναι δικά τους χρήματα — και τα παγώσαμε σε κάποια χρονική στιγμή», δήλωσε ο Τραμπ. «Υποθέτω ότι θα πρέπει να τους τα επιστρέψουμε. Αν δεν τα επιστρέφαμε, κανείς δεν θα επένδυε ποτέ ξανά στο δολάριο.»

Η ιδέα αυτή συνάντησε έντονες αντιδράσεις από ορισμένους από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές του προέδρου, μεταξύ των οποίων και ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής του Τέξας Τεντ Κρουζ.

«Η ιστορία μάς διδάσκει ότι το να δίνεις δισεκατομμύρια δολάρια σε θεοκρατικούς φανατικούς που θέλουν να μας δολοφονήσουν δεν είναι καλή ιδέα», δήλωσε ο Κρουζ σε συνέντευξή του.