Μαλλιά κουβάρια έγιναν Μακρόν-Μερτς με Κόστα για τη Ρωσία

Ο Εμανουέλ Μακρόν και ο Φρίντριχ Μερτς στράφηκαν κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το άνοιγμα διαύλων επικοινωνίας με τον Βλαντίμιρ Πούτιν, φέρνοντας τους ηγέτες των δύο μεγαλύτερων χωρών της Ευρώπης σε τροχιά σύγκρουσης με μεγάλο μέρος της υπόλοιπης Ένωσης, γράφει το Politico.

Σε μια απροσδόκητα συγκρουσιακή σύνοδο κορυφής αργά το βράδυ στις Βρυξέλλες -την πρώτη από το 2010 χωρίς τον επί μακρόν αντισυμβατικό πρώην πρωθυπουργό της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν-, ο Γάλλος πρόεδρος και ο Γερμανός καγκελάριος αποδοκίμασαν τις προσπάθειες του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, ο οποίος ενεργεί εξ ονόματος και των 27 κυβερνήσεων, να προσεγγίσει το Κρεμλίνο, σύμφωνα με πέντε διπλωμάτες και αξιωματούχους της ΕΕ που είχαν ενημερωθεί για τη συζήτηση κεκλεισμένων των θυρών. Σημαντικό είναι ότι άλλοι ηγέτες τάχθηκαν στο πλευρό του Κόστα.

Οι αντιπαραθέσεις αυτές φέρνουν στο φως τις υποβόσκουσες εντάσεις στον πυρήνα της ΕΕ σχετικά με την προσέγγισή της απέναντι στη Ρωσία και το ποιος θα πρέπει να μιλά εξ ονόματος της Ευρώπης.

Ηγέτες ορισμένων από τις πιο έντονα αντιρωσικές χώρες, καθώς και της Δανίας και της Ολλανδίας, συσπειρώθηκαν πίσω από τον Μακρόν και τον Μερτς, με ορισμένους να εκφράζουν πρωτοφανή οργή προς τον Κόστα, σύμφωνα με τρεις από τους αξιωματούχους.

«Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να αναλάβει τον ρόλο του διαμεσολαβητή σε αυτές τις διαπραγματεύσεις», δήλωσε στο POLITICO ο πρωθυπουργός της Εσθονίας Κρίστεν Μίχαλ. «Οι προτάσεις ότι απαιτούνται εναλλακτικά κανάλια ή παρασκηνιακές διπλωματικές διαδρομές είναι λανθασμένες... Η ιστορία προσφέρει μια σαφή προειδοποίηση σχετικά με τις προσπάθειες δημιουργίας εναλλακτικών διαπραγματευτικών πλαισίων με δικτάτορες».

Η ΕΕ συζητά εδώ και μήνες τι είδους επικοινωνία θα πρέπει να έχει, εάν έχει, με τον Πούτιν και, σε περίπτωση που υπάρξει, ποιος θα πρέπει να την ηγηθεί. Η ανάγκη αυτή έχει καταστεί πιο επείγουσα από τότε που ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ σύναψε την προσωρινή ειρηνευτική συμφωνία του με το Ιράν και υπέδειξε στη σύνοδο της G7 στη Γαλλία νωρίτερα αυτή την εβδομάδα ότι στρέφει εκ νέου την προσοχή του στην Ουκρανία.

Ο Πέδρο Λούρτι, επικεφαλής του γραφείου του Κόστα, επικοινώνησε δύο φορές τις τελευταίες εβδομάδες με αξιωματούχους στη Μόσχα, σύμφωνα με πέντε αξιωματούχους. Καθώς οι υπό αμερικανική ηγεσία προσπάθειες για τον τερματισμό του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας φαίνεται να έχουν περιέλθει σε αδιέξοδο, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες διχάζονται ως προς το κατά πόσο πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στη διπλωματία έναντι της στρατιωτικής ενίσχυσης της Ουκρανίας.

Αποκατάσταση της πραγματικότητας

Η συζήτηση της Πέμπτης το βράδυ για τη Ρωσία και την Ουκρανία -η οποία πραγματοποιήθηκε χωρίς συμβούλους ή ακόμη και κινητά τηλέφωνα λόγω της ευαισθησίας του θέματος και διήρκεσε δύο ώρες περισσότερο από το προγραμματισμένο- αποκάλυψε την ανάδυση δύο βασικών στρατοπέδων.

Η θέση του Μακρόν και του Μερτς είναι ότι δεν έχει έρθει ακόμη η κατάλληλη στιγμή για συνομιλίες με τον Πούτιν και ότι, όταν αυτή η στιγμή έρθει, την πρωτοβουλία θα πρέπει να αναλάβει το σχήμα «E3», δηλαδή η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

«Νομίζω ότι ο πρόεδρος έθεσε τα πράγματα στη σωστή τους διάσταση και αποκατέστησε την πραγματικότητα», δήλωσε Γάλλος κυβερνητικός αξιωματούχος, υποδηλώνοντας ότι ο Μακρόν παρουσίασε με σαφήνεια τις θέσεις του στον Κόστα κατά τη διάρκεια της συνόδου.

Άλλοι ηγέτες -«ένας πολύ μεγάλος αριθμός», σύμφωνα με αξιωματούχο κράτους-μέλους της ΕΕ- υιοθέτησαν την αντίθετη στάση, υποστηρίζοντας ότι ο ρόλος αυτός ανήκει στην ΕΕ και στηρίζοντας τον Κόστα.

«Το πρώτο ερώτημα είναι εάν ο Πούτιν θέλει να διαπραγματευθεί. Μέχρι τότε... κανείς άλλος πέραν του Κόστα δεν μπορεί να εκπροσωπεί την Ευρωπαϊκή Ένωση», δήλωσε στο POLITICO ο πρωθυπουργός του Βελγίου Μπαρτ Ντε Βέβερ κατά την αποχώρησή του από τις συνομιλίες. «Αν [ο Πούτιν] δείξει προθυμία να διαπραγματευθεί, τότε πιστεύω ότι θα χρειαστεί να αποφασίσουμε εκ νέου πώς θα πρέπει να προχωρήσουμε».

Σε όλους τους αξιωματούχους και διπλωμάτες παραχωρήθηκε ανωνυμία προκειμένου να μιλήσουν για τις συζητήσεις που διεξήχθησαν κεκλεισμένων των θυρών.

E3, E5 ή ΕΕ;

Η σύνοδος κορυφής της Πέμπτης ανέδειξε αρκετές γραμμές ρήξης. Πέραν της αντιπαράθεσης Κόστα έναντι E3, η Ιταλία και η Πολωνία (που συγκροτούν ένα άτυπο «E5») εξέφρασαν δυσαρέσκεια επειδή αποκλείστηκαν από τις αρχικές συνομιλίες μεταξύ του E3 και του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι πριν από τη σύνοδο, σύμφωνα με δύο αξιωματούχους.

Άλλοι αξιωματούχοι της ΕΕ διερωτήθηκαν γιατί το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα έπρεπε να αναλάβει τον συγκεκριμένο ρόλο εκ μέρους της Ένωσης αντί της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ή της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης, δηλαδή του βραχίονα εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ.

Το μήνυμα του Μερτς προς τους υπόλοιπους ηγέτες ήταν ότι αν και ο Κόστα εκπροσωπεί την ΕΕ, δεν θα πρέπει να ενεργεί ως διαμεσολαβητής, σύμφωνα με διπλωμάτη μεγάλης ευρωπαϊκής χώρας που είχε ενημερωθεί για τη συζήτηση. Αν και ο Μερτς επιθυμούσε να αποφύγει μια ανοιχτή σύγκρουση με τον Κόστα στο τραπέζι της συνόδου, του το κατέστησε σαφές «με άλλους τρόπους», σύμφωνα με τον ίδιο διπλωμάτη.

Ο Κόστα ήταν «ιδιαίτερα αντιεπαγγελματίας», ανέφερε ο διπλωμάτης, διότι απέκρυψε την έκταση των επαφών του με τη Ρωσία, η οποία αποκαλύφθηκε μόνο μέσω δημοσιευμάτων των μέσων ενημέρωσης την Τετάρτη.

Ορισμένες χώρες ήταν «έξαλλες» με την προσέγγιση προς τη Ρωσία, σύμφωνα με Ευρωπαίο διπλωμάτη που ασχολείται με το ζήτημα. Αρκετοί ηγέτες έμαθαν για τις τηλεφωνικές επαφές μόνο όταν αυτές δημοσιοποιήθηκαν στα μέσα ενημέρωσης και εξοργίστηκαν γι’ αυτό, σύμφωνα με τρεις ακόμη διπλωμάτες.

Η ομάδα του Κόστα δήλωσε ότι οι επαφές αυτές «είχαν αποκλειστικά ως στόχο τη δημιουργία ενός διαύλου επικοινωνίας, ώστε όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή να υπάρχει διπλωματικό κανάλι με τη Ρωσία για την προάσπιση των συμφερόντων της ΕΕ», προσθέτοντας ότι ήταν «σύντομες» και δεν περιείχαν ουσιαστικό περιεχόμενο.

Ένας από τους διπλωμάτες δήλωσε ότι το γραφείο του Κόστα είχε ενημερώσει τη Γερμανία, τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή πριν από την πραγματοποίηση των τηλεφωνημάτων. Ωστόσο, τρεις άλλοι διπλωμάτες ανέφεραν ότι το Βερολίνο δεν είχε προειδοποιηθεί.

«Ανάληψη δράσης»

Προκειμένου οι συνομιλίες με τη Μόσχα να είναι αποτελεσματικές, «χρειαζόμαστε ένα σύστημα εντολής και απολογισμού», δήλωσε άλλος διπλωμάτης της ΕΕ.

Ο Πορτογάλος Λούρτι, ο οποίος στις Βρυξέλλες φημίζεται ως επιδέξιος διαπραγματευτής, ενημέρωσε την Τετάρτη τους πρεσβευτές των 27 κρατών-μελών της ΕΕ, όταν οι πληροφορίες για τις τηλεφωνικές επαφές -που αποκαλύφθηκαν πρώτα από το Bloomberg- έγιναν δημόσιες.

Διαμαρτυρόμενος για τη διαρροή τους στα μέσα ενημέρωσης, δικαιολόγησε τις επαφές λέγοντας ότι πραγματοποιήθηκαν κατόπιν άμεσου αιτήματος του Ζελένσκι για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή εμπλοκή στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις, σύμφωνα με άλλον διπλωμάτη της ΕΕ που γνωρίζει τη συνάντηση.

«Χρειαζόμαστε ένα σχήμα που να είναι ικανό να αναλαμβάνει δράση», δήλωσε ανώτερος Γερμανός αξιωματούχος, προσθέτοντας ότι ένα τέτοιο σχήμα θα αντλεί τη «νομιμοποίησή» του από τη συμμετοχή των υπόλοιπων Ευρωπαίων εταίρων «όσο το δυνατόν πιο στενά και με αμοιβαία εμπιστοσύνη», καθώς και από τον στενό συντονισμό με το Κίεβο και την Ουάσιγκτον.