Σχεδόν έξι μήνες μετά τη δέσμευση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για μια γρήγορη νίκη επί του Ιράν, η σύγκρουση φαίνεται να έχει περιέλθει σε αδιέξοδο, ενώ οι προοπτικές είτε μιας στρατιωτικής νίκης είτε μιας συμφωνίας μέσω διαπραγματεύσεων εμφανίζονται ολοένα πιο περιορισμένες.
Σε μια προσπάθεια να σπάσει το αδιέξοδο, ο Τραμπ έχει προαναγγείλει μια «οικονομική D-Day», στο πλαίσιο της οποίας οποιαδήποτε χώρα συναλλάσσεται με το Ιράν θα αντιμετωπίζει «τεράστιες» οικονομικές συνέπειες.
Το Ιράν, ωστόσο, βρίσκεται εδώ και χρόνια αντιμέτωπο με κυρώσεις και έχει μέχρι σήμερα δείξει τόσο προθυμία να υποστεί το οικονομικό κόστος όσο και ικανότητα να προσαρμόζεται σε τεράστιες οικονομικές και στρατιωτικές πιέσεις, καθώς η σύγκρουση παρατείνεται.
Το βασικό ερώτημα για τις ΗΠΑ είναι πλέον αν οι νέες κυρώσεις μπορούν να αποδώσουν εκεί όπου άλλες στρατηγικές έχουν αποτύχει.
Οι ακριβείς μηχανισμοί της νέας αμερικανικής εκστρατείας οικονομικής πίεσης παραμένουν ασαφείς, με τον υπουργό Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ να έχει υποσχεθεί ότι θα τους παρουσιάσει σε συνέντευξη Τύπου στις 24 Αυγούστου.
Ωστόσο, σε συνέντευξή του στο CNBC, ο Μπέσεντ κατέστησε σαφές ότι οι ΗΠΑ είναι διατεθειμένες να αναλάβουν δράση εναντίον οποιασδήποτε χώρας, φίλης ή εχθρικής, την οποία θεωρούν ότι προσφέρει «σανίδα σωτηρίας» στο Ιράν.
«Είτε είστε μαζί μας είτε εναντίον μας», δήλωσε. «Εάν επιμένετε να κάνετε επιχειρήσεις με [το Ιράν], είτε μεταφέροντας χρήματα, αγοράζοντας το πετρέλαιό του είτε πραγματοποιώντας θαλάσσιες μεταφορές, τότε το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ και η αμερικανική κυβέρνηση... θα χρησιμοποιήσουν όλη τη δύναμη και την ισχύ τους για να επιβάλουν τις κυρώσεις εναντίον σας».
Νέα φάση της σύγκρουσης
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς έχει περιγράψει τις κυρώσεις ως «νέα φάση» της σύγκρουσης, στην οποία η οικονομική πίεση αποτελεί το «πιο αποτελεσματικό» εργαλείο που διαθέτουν οι ΗΠΑ.
«Προσπαθούν να ασκήσουν οικονομική πίεση σε εμάς, αλλά αυτό που έχει γίνει εμφανές τις τελευταίες δύο εβδομάδες είναι ότι αισθάνονται πολύ μεγαλύτερη πίεση από ό,τι εμείς», δήλωσε ο Βανς στην εκπομπή των Κλέι Τράβις και Μπακ Σέξτον.
«Θα συνεχίσουμε να το κάνουμε αυτό, επειδή πιστεύουμε ότι είναι ο καλύτερος τρόπος για να επιτύχουμε τελικά τον τελικό στόχο», πρόσθεσε.
Το Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπο με σημαντικές αμερικανικές κυρώσεις σχεδόν από την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας, το 1979.
Η εκστρατεία οικονομικής πίεσης εντάθηκε μετά την απόφαση της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ να αποχωρήσει από το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA), τη συμφωνία του 2015 μεταξύ των παγκόσμιων δυνάμεων και του Ιράν για τον περιορισμό του πυρηνικού του προγράμματος.
Στην τρέχουσα σύγκρουση, η αμερικανική κυβέρνηση έχει ήδη ανακοινώσει την Operation Economic Fury, μια διττή αμερικανική οικονομική εκστρατεία που συνδυάζει κυρώσεις, υπό τον συντονισμό του Υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ, κατά των χρηματοπιστωτικών ροών του ιρανικού καθεστώτος και ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών.
Ο Ιμράν Μπαγιούμι, ειδικός στη γεωστρατηγική στο Atlantic Council της Ουάσινγκτον και πρώην σύμβουλος πολιτικής στο υπουργείο Άμυνας, δήλωσε στο BBC ότι η τελευταία ανακοίνωση είναι πιθανό να αποτελεί αποτέλεσμα της αυξανόμενης απογοήτευσης από το γεγονός ότι οι άλλες επιλογές δεν έχουν αποφέρει τα αποτελέσματα που επιδιώκει ο Τραμπ.
«Πρόκειται πραγματικά για μια αναγνώριση ότι οι ΗΠΑ έχουν σχεδόν κολλήσει σε αυτόν τον πόλεμο», δήλωσε. «Είναι άλλη μία προσπάθεια οικονομικής πίεσης».
«Αυτό είναι απλώς ένα ακόμη εργαλείο που χρησιμοποιούν οι ΗΠΑ», πρόσθεσε ο Μπαγιούμι. «Δεν έχουμε δει να παρουσιάζεται μια σαφής στρατηγική από την κυβέρνηση, είτε με στρατιωτικά είτε με οικονομικά εργαλεία. Το ερώτημα για το τι προσπαθούν να επιτύχουν οι ΗΠΑ παραμένει αναπάντητο».
Στο στόχαστρο τρίτες χώρες
Ο Μάικλ Πάρκερ, ο οποίος εργάστηκε για οκτώ χρόνια στο Office of Foreign Assets Control (OFAC) και είναι ειδικός στις οικονομικές κυρώσεις, εκτίμησε ότι η νέα στρατηγική πιθανότατα θα επιδιώξει να «διευρύνει την οικονομική ακτίνα» των κυρώσεων, στοχεύοντας τρίτες χώρες που εξακολουθούν να συναλλάσσονται με το Ιράν αλλά οι οικονομίες τους εξαρτώνται από το αμερικανικό δολάριο.
«Μέχρι σήμερα, οι ΗΠΑ έχουν χρησιμοποιήσει σε μεγάλο βαθμό την απειλή αυτών των δευτερογενών κυρώσεων εναντίον ξένων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων για να ενθαρρύνουν τη συμμόρφωση με την πολιτική κυρώσεων», δήλωσε.
«Όμως αυτό είναι ένα εργαλείο που παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητο, όσον αφορά τη στόχευση οτιδήποτε συνδέεται με το αμερικανικό δολάριο και ταυτόχρονα συνδέεται με το Ιράν», πρόσθεσε.
Ως παράδειγμα, ο Πάρκερ αναφέρθηκε σε ξένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που βοηθούν το Ιράν να παρακάμπτει τις κυρώσεις ή κατευθύνουν χρήματα προς τα ιρανικά ταμεία.
Το πώς θα απαντήσει το Ιράν σε αυτές τις κινήσεις παραμένει ασαφές. Ωστόσο, ειδικοί στις κυρώσεις υποστηρίζουν ότι η Τεχεράνη έχει μέχρι σήμερα αποδειχθεί ιδιαίτερα ικανή στην αξιοποίηση παράτυπων διαύλων για την παράκαμψή τους, όπως «σκιώδη» πλοία που μεταφέρουν πετρέλαιο ή νέα εμπορικά σχήματα που δεν περιλαμβάνονται στις αμερικανικές λίστες κυρώσεων.
«Βλέπεις συνεχώς να εμφανίζονται νέα ονόματα, επειδή το Ιράν προσαρμόζεται πολύ γρήγορα», δήλωσε ο Μοχάμεντ Χαμούντα, διευθυντής εξαγωγών και κυρώσεων στο London Stock Exchange. «Όποιες κυρώσεις κι αν επιβληθούν, βρίσκουν έναν νέο δρόμο [για να τις παρακάμψουν]».
Οι κινήσεις αυτές του Ιράν, πρόσθεσε, συχνά αφήνουν όσους είναι επιφορτισμένοι με την επιβολή της συμμόρφωσης να προσπαθούν να καλύψουν το κενό.
«Οι κυρώσεις υπάρχουν όλες στα χαρτιά, αλλά η δύσκολη δουλειά γίνεται στα παρασκήνια», δήλωσε ο Χαμούντα. «Υπάρχουν ομάδες σε όλο τον κόσμο που προσπαθούν να επιβάλουν τις κυρώσεις και να εντοπίσουν τα εμπλεκόμενα μέρη, γι' αυτό και το Ιράν πρέπει να προσπαθεί να προσαρμόζεται».
Ο ρόλος της Κίνας, της Τουρκίας και του Ιράκ
Η αποτελεσματικότητα των κυρώσεων θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το πώς θα αντιδράσουν οι χώρες που τελικά θα βρεθούν στο στόχαστρο. Σε αυτές ενδέχεται να περιλαμβάνονται σύμμαχοι των ΗΠΑ, όπως η Τουρκία και το Ιράκ, αλλά και η Κίνα.
«Κάποια από αυτά δεν εξαρτώνται από το Ιράν», δήλωσε ο Πάρκερ. «Η ικανότητα του Ιράν να διαφεύγει ή να αποφεύγει τις κυρώσεις εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την προθυμία άλλων χωρών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων να του παρέχουν πρόσβαση στο επίσημο τραπεζικό σύστημα».
Ο Πάρκερ εκτιμά ότι οι κυρώσεις είναι «τόσο ισχυρές όσο» η προθυμία των χωρών που θα στοχοποιηθούν να συμμορφωθούν με τους στόχους της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής ή να αντιμετωπίσουν δυνητικά επώδυνες κυρώσεις στις εμπορικές συναλλαγές που περιλαμβάνουν το αμερικανικό δολάριο.
Ορισμένοι ειδικοί, ωστόσο, αμφισβητούν κατά πόσο υπάρχει σήμερα αυτή η προθυμία.
«Δεν μπορώ πραγματικά να δω την Κίνα να συμφωνεί σε κάτι τέτοιο, για παράδειγμα», δήλωσε ο Μπαγιούμι. «Αυτά τα κράτη έχουν καταφέρει μέχρι σήμερα να διαχειρίζονται τα δικά τους συμφέροντα απέναντι στην κυβέρνηση Τραμπ».
«Το βασικό σημείο είναι ότι πρόκειται απλώς για ένα ακόμη εργαλείο», πρόσθεσε. «Όμως το ευρύτερο ζήτημα της στρατηγικής παραμένει. Ελλείψει αυτής, δεν είμαι βέβαιος ότι αυτό θα αλλάξει κάτι μακροπρόθεσμα».
Πηγή: ΒΒC