Τα γερμανικά συνταξιοδοτικά ταμεία αντιμετωπίζουν ζημίες και πιθανές απομειώσεις άνω των €2 δισ. από επενδύσεις σε υψηλού κινδύνου ακίνητα και ιδιωτικές αγορές, προκαλώντας ανησυχίες ότι ο κλάδος βρίσκεται σε «καταστροφική» κατάσταση.
Πολλά από τα Versorgungswerke της Γερμανίας — υποχρεωτικά συνταξιοδοτικά σχήματα για επαγγέλματα όπως η οδοντιατρική, η ιατρική, η νομική και η αρχιτεκτονική — είχαν επενδύσει σε ακίνητα ανά τον κόσμο και υπέστησαν μεγάλες απώλειες μετά την κατάρρευση της αγοράς, όταν τα επιτόκια άρχισαν να αυξάνονται από το 2022.
Σύμφωνα με ετήσιες εκθέσεις και γνωστοποιήσεις των ταμείων, καθώς και δημοσιεύματα τοπικών μέσων ενημέρωσης, τα συνταξιοδοτικά ταμεία δικηγόρων, γιατρών, φαρμακοποιών και οδοντιάτρων στην Έσση, το Σλέσβιχ-Χόλσταϊν, τη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία και την Κάτω Σαξονία έχουν καταγράψει απομειώσεις και υποτιμήσεις που ξεπερνούν συνολικά τα €800 εκατ. κατά τα τελευταία τέσσερα χρόνια. Το ποσό προκύπτει και από υπολογισμούς των FT.
Ξεχωριστά, ένα συνταξιοδοτικό ταμείο για τους οδοντιάτρους του Βερολίνου προειδοποίησε τον Δεκέμβριο ότι οι επενδύσεις σε εταιρείες όπως ξενοδοχεία, μια αμερικανική νεοφυή επιχείρηση ανακύκλωσης πλαστικών και μια μονάδα εκτροφής γαρίδων ενδέχεται να έχουν εξανεμίσει πάνω από το ήμισυ των περιουσιακών του στοιχείων ύψους €2,2 δισ.
Η Bayerische Versorgungskammer (BVK), ο μεγαλύτερος διαχειριστής περιουσιακών στοιχείων επαγγελματικών συνταξιοδοτικών ταμείων της Γερμανίας, προειδοποίησε επίσης στα τέλη του περασμένου έτους ότι θα μπορούσε να χάσει το ήμισυ του χαρτοφυλακίου αμερικανικών ακινήτων ύψους €1,6 δισ. που διαχειριζόταν μέσω της επενδυτικής εταιρείας Deutsche Finance, γεγονός που πυροδότησε έρευνες από τις αρχές.
«Το γερμανικό τοπίο των επαγγελματικών συντάξεων βρίσκεται σε καταστροφική κατάσταση», δήλωσε ένας διαχειριστής ταμείου στους FT. «Υπάρχουν παντού αντιεπαγγελματικές δομές και οι επενδυτικές αποφάσεις λαμβάνονται συχνά χωρίς επαρκή τεχνογνωσία ή εποπτεία.»
Ο διαχειριστής του ταμείου δήλωσε ότι η εκτίμηση των FT για ζημίες και απομειώσεις άνω των €2 δισ. ενδέχεται να υποεκτιμά το πρόβλημα, καθώς πολλά Versorgungswerke δεν γνωστοποιούν με διαφάνεια τα μη πραγματοποιηθέντα κέρδη και τις ζημίες. «Θα πρέπει να είμαστε ευχαριστημένοι αν οι ζημίες είναι μόνο €2 δισ.», είπε.
Οι ζημίες συνδέονταν με εμπορικές αναπτύξεις ακινήτων, δάνεια mezzanine, επενδύσεις που συνδέονταν με τον όμιλο Signa του Ρενέ Μπένκο, τίτλους και άλλα περιουσιακά στοιχεία ιδιωτικών αγορών.
Τα περισσότερα ταμεία έχουν δηλώσει ότι οι ζημίες παραμένουν διαχειρίσιμες στο πλαίσιο διαφοροποιημένων χαρτοφυλακίων και δεν θα επηρεάσουν τις συνταξιοδοτικές παροχές.
Ωστόσο, οι υποθέσεις έχουν προκαλέσει ανησυχίες σχετικά με τη διακυβέρνηση και την εποπτεία σε μια ελάχιστα ελεγχόμενη γωνιά του γερμανικού συνταξιοδοτικού συστήματος. Τα ταμεία διαχειρίζονται συλλογικά περισσότερα από €300 δισ. για λογαριασμό περίπου 1,4 εκατ. μελών και δικαιούχων συντάξεων.
Τα προβλήματα ανακύπτουν σε μια πολιτικά δύσκολη συγκυρία. Η κυβέρνηση του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς θέλει να διοχετεύσει περισσότερες αποταμιεύσεις των νοικοκυριών στις κεφαλαιαγορές, να διευρύνει τις ιδιωτικές συντάξεις και να εισαγάγει ένα κρατικό επενδυτικό ταμείο. Τα μέτρα αποσκοπούν στην άμβλυνση της δημοσιονομικής πίεσης που προκαλεί η γήρανση του πληθυσμού της Γερμανίας στο κατά κύριο λόγο διανεμητικό συνταξιοδοτικό της σύστημα.
«Πρόκειται για υποχρεωτικές συνταξιοδοτικές εισφορές», δήλωσε ο Πέτερ Μάτιλ, δικηγόρος με έδρα το Μόναχο, ο οποίος ζητά ανεξάρτητη έρευνα για τις επενδύσεις της BVK. «Αυτό επιβάλλει ιδιαίτερα υψηλό καθήκον επιμέλειας σε όσους διαχειρίζονται τα χρήματα.»
Σε αντίθεση με πολλά μεγάλα συνταξιοδοτικά επενδυτικά ταμεία στον Καναδά, την Ολλανδία ή την Ελβετία, τα περίπου 90 Versorgungswerke της Γερμανίας είναι εξαιρετικά κατακερματισμένα και εποπτεύονται κατά κύριο λόγο από υπουργεία και όχι από τη BaFin, την ομοσπονδιακή εποπτική αρχή χρηματοπιστωτικού τομέα. Πολλά δημιουργήθηκαν ξεχωριστά για επιμέρους επαγγέλματα σε επίπεδο κρατιδίων, με αποτέλεσμα ορισμένα να είναι υπερβολικά μικρά για να υποστηρίξουν μεγάλες εσωτερικές επενδυτικές ομάδες.
Ενώ ισχυροί οργανισμοί, όπως το συνταξιοδοτικό ταμείο των γιατρών της Βαυαρίας, διαχειρίζονται περισσότερα από €30 δισ., τα μικρότερα σχήματα εποπτεύουν περιουσιακά στοιχεία μικρότερα των €100 εκατ. Οι συγχωνεύσεις έχουν συχνά αποδειχθεί δύσκολες, επειδή απαιτούν αλλαγές στη νομοθεσία των κρατιδίων και συμφωνία μεταξύ πολλαπλών οργάνων διακυβέρνησης σχετικά με τα ποσοστά εισφορών και τους τύπους υπολογισμού των συντάξεων.
Οι επενδυτικές αποφάσεις λαμβάνονται συχνά από μέλη διοικητικών συμβουλίων που ασκούν τα καθήκοντά τους τιμητικά και συνεχίζουν να εργάζονται με πλήρες ωράριο στα επαγγέλματά τους, υποστηριζόμενα από σχετικά μικρές εκτελεστικές ομάδες.
«Πώς μπορεί κανείς να θεωρεί καλή ιδέα να αναθέτει επενδυτικές αποφάσεις σε ανθρώπους που εκτελούν τον ρόλο σε τιμητική βάση παράλληλα με τις κανονικές τους εργασίες — χωρίς να απαιτεί ανεξάρτητο έλεγχο και εξειδικευμένες συμβουλές; Αυτό δεν είναι λέσχη κηπουρικής», δήλωσε ο Χόλγκερ Βάσερμαν, καθηγητής ελέγχου και λογιστικής στο FOM University of Applied Sciences, ο οποίος εξέτασε το ταμείο των οδοντιάτρων του Βερολίνου.
Σύμφωνα με έκθεση της συμβουλευτικής εταιρείας GAC, τα παραδοσιακά αποστρεφόμενα τον κίνδυνο συνταξιοδοτικά ταμεία έχουν αποφέρει μέση ετήσια επενδυτική απόδοση περίπου 3,7% κατά τα 15 έτη έως το 2024. Κατά την ίδια περίοδο, τα ολλανδικά και καναδικά συνταξιοδοτικά ταμεία έχουν αποφέρει 5,4% και 6,8%, αντίστοιχα, σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ.
Ιστορικά, τα Versorgungswerke έδιναν προτεραιότητα στη διατήρηση του κεφαλαίου έναντι της μεγιστοποίησης των αποδόσεων, βασιζόμενα σε μεγάλο βαθμό στα ομόλογα και υστερώντας έναντι πολλών διεθνών ομολόγων τους που διαθέτουν μεγαλύτερες κατανομές σε ιδιωτικές αγορές και μετοχές.
Καθώς τα εξαιρετικά χαμηλά επιτόκια καθιστούσαν δυσκολότερη τη χρηματοδότηση των μελλοντικών συνταξιοδοτικών υποχρεώσεων μέσω ομολόγων, μετέφεραν κεφάλαια σε ακίνητα, private equity, υποδομές και ιδιωτικό χρέος — κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων που έκτοτε έχουν προκαλέσει ορισμένες από τις μεγαλύτερες ζημίες του κλάδου.
Οι διαχειριστές του συνταξιοδοτικού ταμείου των οδοντιάτρων του Βερολίνου δήλωσαν στους FT ότι από επανεξέταση διαπιστώθηκε πως πολλές από τις επενδύσεις ήταν μη ρευστοποιήσιμες και νομικά μη επιτρεπτές για ένα επαγγελματικό συνταξιοδοτικό ταμείο. Δήλωσαν ότι ενίσχυσαν τη διακυβέρνηση και εισήγαγαν νέους επενδυτικούς ελέγχους, αλλά προειδοποίησαν ότι είναι πιθανές «επώδυνες» μειώσεις στις συντάξεις των περίπου 11.000 μελών του.
«Είχαν ένα χαρτοφυλάκιο αντάξιο ενός venture capital fund», δήλωσε ο Βάσερμαν, ο οποίος εκτίμησε τις απομειώσεις σε περίπου €1,1 δισ.
Η ABV, ο οργανισμός-ομπρέλα που εκπροσωπεί 91 επαγγελματικά συνταξιοδοτικά σχήματα, απέρριψε την άποψη ότι τα προβλήματα αντανακλούν συστημική αποτυχία. Δήλωσε ότι το ταμείο των οδοντιάτρων του Βερολίνου ήταν «μεμονωμένη περίπτωση», αποτέλεσμα επενδυτικής στρατηγικής που αντιβαίνει στις συστάσεις της ABV, και υποστήριξε ότι κανένα άλλο ταμείο-μέλος δεν έχει κάνει συγκρίσιμα λάθη. Ανέφερε ότι οι προσωρινές διακυμάνσεις στις αξίες των περιουσιακών στοιχείων αποτελούν φυσιολογικό μέρος των μακροπρόθεσμων επενδύσεων.
Το γερμανικό υπουργείο Εργασίας δήλωσε ότι οι κίνδυνοι από την επέκταση των κεφαλαιοποιητικών συντάξεων θα αποτυπωθούν στις μεταρρυθμίσεις, τις οποίες η κυβέρνηση επιδιώκει να εγκρίνει έως το τέλος του 2026 και να εφαρμόσει σταδιακά σε διάστημα αρκετών ετών.