Η μεγαλύτερη πολιτική οικογένεια της Ευρώπης προετοιμάζει ήδη τη στρατηγική της για τις εκλογές του 2029, με στόχο να ανακτήσει ψηφοφόρους από την άκρα δεξιά, την ώρα που τα μέλη της διχάζονται για το εάν πρέπει να συνεργαστούν με τα κόμματα αυτά και πόσο κοντά στις θέσεις τους θα πρέπει να κινηθούν.
Οπως μεταδίδει το POLITICO, ο πρόεδρος του κεντροδεξιού Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ), Μάνφρεντ Βέμπερ (φωτογραφία), συγκρότησε εσωτερικά πριν από δύο εβδομάδες την ομάδα εργασίας «Win2029». Βασικός στόχος της ομάδας είναι να διαμορφώσει ένα αρκετά ελκυστικό πολιτικό πρόγραμμα, ώστε το ΕΛΚ να αντιμετωπίσει την άκρα δεξιά στις κάλπες σε τρία χρόνια.
Ωστόσο, συνεντεύξεις και εσωτερικά πρακτικά συνεδριάσεων αποκαλύπτουν βαθύτερες διαφωνίες σχετικά με τη συνεργασία με ακροδεξιές ομάδες και με το πόσο κοντά θα πρέπει να ευθυγραμμιστεί το ΕΛΚ μαζί τους σε ζητήματα μετανάστευσης, κλίματος και κοινωνικής πολιτικής.
«Η βασική πόλωση σε ολόκληρη την ήπειρο στις εθνικές εκλογές και, ασφαλώς, στις ευρωπαϊκές εκλογές του 2029, θα είναι οι αντιευρωπαίοι λαϊκιστές απέναντι στα κόμματα του ΕΛΚ», δήλωσε ο αντιπρόεδρος του ΕΛΚ και υποψήφιος πρωθυπουργός της Ρουμανίας, Ζίγκφριντ Μουρεσάν.
Ο εκπρόσωπος της συντηρητικής ομάδας, Πέδρο Λόπεθ ντε Πάμπλο, συμφώνησε ότι οτιδήποτε πέρα από αυτή τη «μάχη» μεταξύ ΕΛΚ και άκρας δεξιάς «θα έχει δευτερεύουσα σημασία».
«Επειδή δεν βρίσκονται στην κυβέρνηση, μπορούν να υπόσχονται τα πάντα. Απέναντι σε αυτού του είδους τη ρητορική, πρέπει να σκεφτούμε ποιες εναλλακτικές μπορούμε να προσφέρουμε στους πολίτες», πρόσθεσε.
Με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να μην έχει ακόμη διανύσει ούτε το μισό της τρέχουσας θητείας του, η ομάδα εργασίας σηματοδοτεί μια ασυνήθιστα πρόωρη έναρξη της προετοιμασίας του ΕΛΚ για τις εκλογές του 2029 και αναδεικνύει την αίσθηση επείγοντος που επικρατεί στην ηγεσία του, καθώς τα ακροδεξιά κόμματα ενισχύονται σε ολόκληρη την ΕΕ.
Επικεφαλής της ομάδας εργασίας θα είναι ο Ισπανός ευρωβουλευτής Εστεμπάν Γκονθάλεθ Πονς, ο οποίος θα συμβάλει στη σύνταξη του τελικού εκλογικού προγράμματος του κόμματος. Οι συζητήσεις αναμένεται να ξεκινήσουν σε συνάντηση τον Οκτώβριο στη Σικελία και να συνεχιστούν έως το συνέδριο του ΕΛΚ στη Ρώμη την άνοιξη του επόμενου έτους.
Οι ευρωβουλευτές του ΕΛΚ ήδη αντιπαρατίθενται για το κρίσιμο δίλημμα που βρίσκεται μπροστά τους.
«Αυτό είναι το πολιτικό, το ιστορικό δίλημμα που πρέπει να αποφασίσει το ΕΛΚ — πρέπει να είμαστε ξεκάθαροι και ειλικρινείς απέναντι στους ψηφοφόρους: Είμαστε κεντροδεξιοί ή είμαστε άλλο ένα δεξιό κόμμα;», δήλωσε η Φινλανδή ευρωβουλευτής του ΕΛΚ Σίρπα Πιετικέινεν.
Οι συνεργασίες με την άκρα δεξιά
Οι διαφωνίες αντανακλούν διαφορετικές πολιτικές πραγματικότητες στο εσωτερικό του κόμματος. Σε ορισμένες χώρες, η διακυβέρνηση μαζί με την άκρα δεξιά έχει γίνει πολιτική πραγματικότητα, ενώ σε άλλες τα κόμματα αυτά παραμένουν οι βασικοί αντίπαλοι του ΕΛΚ και η συνεργασία μαζί τους αποτελεί κόκκινη γραμμή.
Οι Πολωνοί και οι Ρουμάνοι αντιτίθενται σε οποιαδήποτε ευθυγράμμιση με την άκρα δεξιά, ενώ συντηρητικοί στην Ισπανία, τη Σουηδία, τη Φινλανδία, τη Δανία και την Ολλανδία έχουν κυβερνήσει μαζί της.
Οι Γερμανοί ευρωβουλευτές εμφανίζονται διχασμένοι, καθώς ορισμένοι στο Βερολίνο αρχίζουν να αμφισβητούν το «τείχος προστασίας» απέναντι στην Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD), μετά τις πρόσφατες εκλογικές επιτυχίες του κόμματος. Ωστόσο, η πλειονότητα των Γερμανών μελών του ΕΛΚ στις Βρυξέλλες εξακολουθεί να αντιτίθεται σε αυτή την προοπτική.
«Υπήρχε πάντα αυτή η συζήτηση στο εσωτερικό του κόμματος: Θα πρέπει να βάλουμε πρώτα το περιεχόμενο ή πρώτα την κεντρώα πλατφόρμα;», δήλωσε ο επικεφαλής της φινλανδικής αντιπροσωπείας του ΕΛΚ, Μίκα Ααλτόλα.
Τα πρακτικά των συνεδριάσεων των τελευταίων έξι μηνών δείχνουν ότι το ΕΛΚ προσπαθεί να διατηρήσει το «τείχος προστασίας» στο Κοινοβούλιο, με τους ευρωβουλευτές να λαμβάνουν επανειλημμένα οδηγίες να απορρίπτουν πρωτοβουλίες των ακροδεξιών Patriots, ενώ παράλληλα να στηρίζουν παρόμοιες προτάσεις της δεξιάς ομάδας Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών (ECR), στην οποία ανήκει η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι. Το ΕΛΚ θεωρεί την ECR αποδεκτό εταίρο.
Μάλιστα, προκειμένου να δώσει το παράδειγμα με έναν από τους ευρωβουλευτές του και να περιορίσει την κριτική, η ομάδα έφτασε στο σημείο να διαγράψει τον Σλοβένο ευρωβουλευτή Μπράνκο Γκριμς, μετά την παρουσία του σε εκδήλωση που διοργάνωσε η AfD.
Ωστόσο, το ΕΛΚ δεν μπορεί να αποφύγει τον πειρασμό να συνεργάζεται με ακροδεξιές ομάδες σε ευαίσθητα ζητήματα, στα οποία η επίτευξη συμφωνίας με τους Σοσιαλιστές και Δημοκράτες είναι δυσκολότερη.
Αυτό συνέβη πρόσφατα στη συζήτηση για τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ, όταν μια δεξιά πλειοψηφία ψήφισε να αφαιρεθούν τα περιβαλλοντικά κριτήρια και τα κριτήρια ισότητας των φύλων από τις διαδικασίες ελέγχου και εποπτείας των ευρωπαϊκών δαπανών.
Μέχρι τώρα, για να εγκριθούν ή να ελεγχθούν κάποιες δαπάνες της ΕΕ, έπρεπε να πληρούν ορισμένες προϋποθέσεις που σχετίζονται με την προστασία του περιβάλλοντος (πράσινη μετάβαση) και την προώθηση της ισότητας των φύλων. Η ψηφοφορία αυτή αφαίρεσε αυτές τις υποχρεώσεις.
Οι ηγέτες του ΕΛΚ είχαν δεσμευτεί να παραμείνουν στο κέντρο, αλλά δεν κατάφεραν να πειθαρχήσουν τους ευρωβουλευτές τους, αποκαλύπτοντας μια εσωτερική διάσταση που πλέον επηρεάζει τις καθημερινές νομοθετικές μάχες.
Στην τελευταία ολομέλεια, η ομάδα του ΕΛΚ συζήτησε τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να περάσει ψήφισμα για τη μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα, το ισπανικό έδαφος στη Βόρεια Αφρική, μετά την κατάρρευση των διαπραγματεύσεων με τους Σοσιαλιστές και Δημοκράτες.
Δύο εσωτερικά πρακτικά που είδε το POLITICO δείχνουν ότι η στρατηγική ήταν να δοθεί στους Patriots η αίσθηση ότι συμμετέχουν στη διαδικασία και να εξασφαλιστεί η ψήφος τους, μέσω της σκόπιμης στήριξης μιας από τις τροπολογίες τους.
Η ιδέα προήλθε από την ισπανική αντιπροσωπεία, η οποία επιδίωκε μια πολιτική νίκη στη Μαδρίτη. Οι ηγέτες του ΕΛΚ στήριξαν το σχέδιο, καλώντας τους ευρωβουλευτές να υποστηρίξουν το κείμενο ανεξάρτητα από το εάν θα περνούσαν ή όχι οι τροπολογίες των Patriots.
Η μετανάστευση διχάζει το ΕΛΚ
Η μεγαλύτερη πρόκληση για το ΕΛΚ ενδέχεται να μην είναι το εάν θα συνεργαστεί με την άκρα δεξιά, αλλά το εάν θα την αντιμετωπίσει στα δικά της ζητήματα ή θα μεταφέρει την πολιτική ατζέντα στο δικό του πεδίο — και, κατ’ επέκταση, εάν θα κινηθεί δεξιότερα για να ανακτήσει ψηφοφόρους ή θα παραμείνει στο κέντρο.
Στο συνέδριο που ακολούθησε τις ευρωπαϊκές εκλογές του 2024, ο Βέμπερ κατέστησε σαφές ότι ήθελε να αναδιαμορφώσει την «αφήγηση» του κόμματος, προκειμένου να ανακτήσει τη στήριξη ψηφοφόρων που προσελκύονται από τους ακροδεξιούς λαϊκιστές.
Αυτό σήμαινε αυστηρότερες πολιτικές για τη μετανάστευση, περισσότερες απελάσεις και ανατροπή πράσινων κανόνων - θέσεις που έκτοτε έχουν γίνει ακόμη πιο σκληρές.
Παρά το γεγονός ότι το Σύμφωνο Μετανάστευσης της ΕΕ εισήγαγε τον Ιούνιο ταχύτερες διαδικασίες ασύλου και ελέγχου των συνόρων και οι διαπραγματευτές συμφώνησαν σε κανόνες σε επίπεδο ΕΕ για την επιτάχυνση των απελάσεων, το ΕΛΚ πίεσε για αυστηρότερα μέτρα.
Στην πολιτική συνέλευση του ΕΛΚ στη Βιέννη τον ίδιο μήνα, το κόμμα ζήτησε περισσότερες επενδύσεις στη Frontex, την υπηρεσία συνοριοφυλακής της ΕΕ, και ευκολότερες επιστροφές στα εξωτερικά σύνορα της Ένωσης.
Οι σύνεδροι συμφώνησαν επίσης να αντικατασταθεί σε ολόκληρο το κείμενο ο όρος «παράτυπη μετανάστευση» με τον όρο «παράνομη μετανάστευση», υιοθετώντας γλώσσα που συνδέεται συχνότερα με την άκρα δεξιά, σύμφωνα με τα εμπιστευτικά πρακτικά.
Η μεταναστευτική στρατηγική προκαλεί αντιδράσεις στο εσωτερικό του κόμματος.
Κατά τη διάρκεια έντονης συζήτησης για το πολιτικό Ισλάμ στην Ευρώπη στην ίδια συνέλευση, η αντιπρόεδρος του ΕΛΚ και πρώην επίτροπος Μαϊρίντ ΜακΓκίνες προειδοποίησε τους συναδέλφους της «να μην συγχέουν τη θρησκευτική πίστη με τον πολιτικό εξτρεμισμό», ζητώντας «σαφή δέσμευση στην ελευθερία της θρησκείας», σύμφωνα με τα πρακτικά.
Ο Γερμανός ευρωβουλευτής του ΕΛΚ Ντένις Ράντκε, που ηγείται της πτέρυγας του κόμματος για τις σχέσεις με τα συνδικάτα, δήλωσε στο POLITICO ότι το κόμμα θα πρέπει να αποφύγει να αποδώσει την άνοδο της άκρας δεξιάς αποκλειστικά στη μετανάστευση.
«Φυσικά και πρέπει να διασφαλίσουμε ασφαλή σύνορα, χωρίς καμία αμφιβολία, αλλά να συνδέσουμε την επιτυχία της άκρας δεξιάς στην Ευρώπη μόνο με το ζήτημα της μετανάστευσης... έχω αμφιβολίες ότι αυτό ισχύει. Ο αριθμός των αιτούντων άσυλο μειώνεται· η άκρα δεξιά εξακολουθεί να ενισχύεται, επειδή πολλά κοινωνικά προβλήματα δεν έχουν επιλυθεί ή ακόμη και αντιμετωπιστεί», δήλωσε.
Οι «πολιτισμικοί πόλεμοι»
Καθώς η ανταγωνιστικότητα και η απορρύθμιση κυριαρχούν στην απάντηση του ΕΛΚ στα οικονομικά προβλήματα της Ευρώπης, ορισμένοι φοβούνται ότι τα κοινωνικά και εργασιακά δικαιώματα περνούν σε δεύτερη μοίρα.
Τον Φεβρουάριο, οι πτέρυγες του κόμματος για τους εργαζομένους, τους ηλικιωμένους και τις γυναίκες προώθησαν ψήφισμα που ζητούσε ισχυρότερη κοινωνική προστασία, ενίσχυση των δεξιοτήτων και στήριξη της απασχόλησης των νέων.
Αυστριακοί, Φινλανδοί, Γερμανοί και Σουηδοί αντιπρόσωποι τάχθηκαν κατά, χαρακτηρίζοντάς το «κακώς διατυπωμένο», καθώς «η εστίασή του στην κοινωνική δικαιοσύνη στέλνει λάθος μήνυμα, δεδομένων των προτεραιοτήτων του ΕΛΚ για την ανταγωνιστικότητα και την παραγωγικότητα», σύμφωνα με τα πρακτικά των συνεδριάσεων.
Άλλοι ευρωβουλευτές αντέδρασαν, υποστηρίζοντας ότι το κόμμα δεν μπορεί να εγκαταλείψει την κοινωνική διάσταση. Η ηγεσία ανέβαλε την ψηφοφορία και το ψήφισμα εξαφανίστηκε αθόρυβα από την ημερήσια διάταξη της επόμενης συνεδρίασης.
«Δεν έχει γίνει ευκολότερο», δήλωσε ο Ράντκε σχετικά με την προσπάθεια ενίσχυσης της κοινωνικής διάστασης του ΕΛΚ. «Εάν δεν είμαστε διατεθειμένοι να υπερασπιστούμε τα δικαιώματα των εργαζομένων και τα κοινωνικά ζητήματα, τότε δεν μπορούμε να ισχυριζόμαστε ότι είμαστε το τελευταίο λαϊκό κόμμα της Ευρώπης».
Οι «πολιτισμικοί πόλεμοι» της άκρας δεξιάς έχουν επίσης αντίκτυπο στο εσωτερικό του ΕΛΚ, όπου οι μακροχρόνιες εντάσεις γύρω από τον φεμινισμό, το φύλο και τα αναπαραγωγικά δικαιώματα μετατοπίζονται υπέρ της συντηρητικής πτέρυγας.
Στο Κοινοβούλιο, το ΕΛΚ παραδοσιακά υποστήριζε ισχυρά σεξουαλικά και αναπαραγωγικά δικαιώματα, επιτρέποντας παράλληλα στις εθνικές αντιπροσωπείες ελεύθερη ψήφο για τις αμβλώσεις, δήλωσε η βετεράνος ευρωβουλευτής για την ισότητα των φύλων Πιετικέινεν.
Τώρα, καθώς ορισμένες αντιπροσωπείες σκληραίνουν τη στάση τους, η συναίνεση διαβρώνεται και περισσότερα ζητήματα — μεταξύ άλλων η κατάρτιση προϋπολογισμών με βάση το φύλο, η οποία εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι δημόσιες δαπάνες επηρεάζουν γυναίκες και άνδρες — αφήνονται σε ελεύθερη ψήφο.
«Τώρα έχει γίνει πιο δύσκολο», δήλωσε.
Μια έκθεση για τις ανισότητες μεταξύ των φύλων στην υγεία προκάλεσε χάος σε συνεδρίαση της ομάδας του ΕΛΚ στην τελευταία ολομέλεια, καθώς Ιρλανδοί, Πολωνοί και Λουξεμβούργιοι ευρωβουλευτές κάλεσαν τους συναδέλφους τους να την υποστηρίξουν, ενώ Ισπανοί την χαρακτήρισαν «τρελή» και Κροάτες καταδίκασαν την «ιδεολογία του φύλου» ως «ριζοσπαστική» και «ακραία».
Η δέσμευση του κόμματος για απλοποίηση της νομοθεσίας της ΕΕ έχει επίσης ανοίξει ρήγματα, καθώς οι ευρωβουλευτές διαφωνούν για το πόσο μακριά θα πρέπει να φτάσει η κατάργηση των πράσινων νόμων.
Οι διαφωνίες αναδεικνύουν το κεντρικό δίλημμα του ΕΛΚ ενόψει του 2029: Εάν θα σκληρύνει τις θέσεις του για να ανακτήσει ψηφοφόρους από την άκρα δεξιά ή θα παραμείνει στο κέντρο - μια επιλογή που κινδυνεύει να βαθύνει τις διαιρέσεις μεταξύ των εθνικών κομμάτων του.