Ο πρόεδρος της Σερβίας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, μιμείται το σχέδιο του συμμάχου του, Βλαντίμιρ Πούτιν, για την παράταση της παραμονής του στην εξουσία. Θέλει να εγκαταλείψει την προεδρία και να αναλάβει τη θέση του πρωθυπουργού.
Ωστόσο, καθώς η αντιπολίτευση κερδίζει έδαφος για πρώτη φορά εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία, ακόμη και ο Πούτιν έχει εκφράσει αμφιβολίες για την έκβαση των πρόωρων εκλογών της Κυριακής.
Σε τηλεφωνική συνομιλία διάρκειας μίας ώρας, την παραμονή της παραίτησης του Βούτσιτς από την προεδρία τον περασμένο μήνα, ο Πούτιν τον ρώτησε αν ήταν βέβαιος για τη μετάβαση.
«Με άφησε άναυδο με την ορθολογική προσέγγισή του», η οποία περιλάμβανε ερωτήματα σχετικά με τις πιθανές δυσκολίες στην πορεία και την αξιοπιστία των συμμάχων του, δήλωσε ο Βούτσιτς σε πρόσφατη συνέντευξή του στο Βελιγράδι. «Είπα ότι ελπίζω όλα να πάνε καλά».
Ωστόσο, τίποτα δεν είναι εξασφαλισμένο για τη βαλκανική χώρα των 6,5 εκατομμυρίων κατοίκων, οι ελπίδες της οποίας να ενταχθεί σύντομα στην Ευρωπαϊκή Ένωση εξασθενούν, γράφει το Bloomberg.
Η χώρα εκλέγει βουλευτές για το κοινοβούλιο των 250 εδρών, σε μια αναμέτρηση που, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, εξελίσσεται σε μονομαχία ανάμεσα στο κυρίαρχο κεντροδεξιό Προοδευτικό Κόμμα του Βούτσιτς και ένα νεοσύστατο πολιτικό κίνημα που γεννήθηκε από τις διαδηλώσεις στους δρόμους, υπό την ηγεσία φοιτητών πανεπιστημίων. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις εμφανίζουν διχασμένες εκτιμήσεις για τον νικητή.
Στην εκλογική αναμέτρηση συμμετέχουν επίσης 16 μικρότερα κόμματα, τα οποία όμως υπολείπονται κατά πολύ στις δημοσκοπήσεις. Το πολιτικό τους φάσμα εκτείνεται από τον φιλελευθερισμό έως τον συντηρητισμό, από τους εθνικιστές που είναι επιφυλακτικοί απέναντι στην ΕΕ έως τις φιλοευρωπαϊκές δυνάμεις.
Ο 56χρονος Βούτσιτς προκήρυξε τις εκλογές περισσότερο από έναν χρόνο νωρίτερα από το προβλεπόμενο, έπειτα από αδιάκοπες αντικυβερνητικές διαδηλώσεις που πυροδοτήθηκαν από την κατάρρευση στεγάστρου σε σιδηροδρομικό σταθμό το 2024, η οποία στοίχισε τη ζωή σε 16 ανθρώπους.
Οι φοιτητές πανεπιστημίων πρωτοστάτησαν στις κινητοποιήσεις, αποδίδοντας τους θανάτους στη διαφθορά και την ανικανότητα στελεχών της κυβέρνησης Βούτσιτς. Εκατοντάδες χιλιάδες υποστηρικτές της αντιπολίτευσης συγκεντρώθηκαν στο Βελιγράδι το βράδυ της Πέμπτης, σε μία από τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις που έχουν πραγματοποιηθεί ποτέ στη βαλκανική χώρα.
Αρχικά ένα χαλαρά οργανωμένο κίνημα διαμαρτυρίας που εξέφραζε τη δημόσια αγανάκτηση, η ομάδα έχει πλέον μετεξελιχθεί σε πολιτική δύναμη, προβάλλοντας ακτιβιστές που έχουν αναδειχθεί στη μεγαλύτερη πρόκληση για τον επί μακρόν ηγέτη της Σερβίας. Λειτουργούν μέσω ενός δικτύου «πληνουμ», δηλαδή συλλογικών συνελεύσεων ή ομάδων βάσης, χωρίς διακριτό επικεφαλής.
Μόνο αφού ο Βούτσιτς όρισε την 25η Οκτωβρίου ως ημερομηνία των εκλογών, το κίνημα παρουσίασε τον λεγόμενο «Φοιτητικό Συνδυασμό» υποψηφίων του, μια λίστα που περιλαμβάνει ακαδημαϊκούς, επιχειρηματίες, εργαζομένους και διάφορους επαγγελματίες, μεταξύ των οποίων και τον πρώην διοικητή της κεντρικής τράπεζας, Ντέγιαν Σόσκιτς.
«Ποτέ στο παρελθόν η χώρα μας δεν είχε βρεθεί υπό εσωτερική κατοχή, αλλά δυστυχώς αυτό συμβαίνει τώρα», δήλωσε ο 53χρονος Ντέγιαν Μποντιρόγκα, πρώην αστέρας του μπάσκετ και πρόεδρος της Euroleague Basketball, ο οποίος είναι υποψήφιος με τον Φοιτητικό Συνδυασμό. «Η βία, η αλαζονεία και η διαφθορά κατατρώγουν το κράτος μας».
Οι προγραμματικές δεσμεύσεις του κινήματος επικεντρώνονται στην καταπολέμηση της διαφθοράς, την αναμόρφωση της δικαιοσύνης, τη βελτίωση των εκλογικών συνθηκών, την πολυφωνία στα μέσα ενημέρωσης και την αναστροφή της πολυετούς δημοκρατικής οπισθοδρόμησης επί Βούτσιτς.
Ο Βούτσιτς έχει επιδιώξει να συνδυάσει την προσπάθεια ένταξης της Σερβίας στην ΕΕ με την προσέλκυση επενδύσεων από την Κίνα, τη διατήρηση φιλικών σχέσεων με τη Ρωσία και την προσέγγιση της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ και των συμμάχων της, στο πλαίσιο ενός «στρατηγικού διαλόγου» με τις ΗΠΑ. Αυτή η γεωπολιτική ισορροπία ενδέχεται να διατηρηθεί ακόμη και αν οι υποψήφιοι του Φοιτητικού Συνδυασμού ανέλθουν στην εξουσία.
Οι κυβερνώντες Προοδευτικοί έχουν συντρίψει τους αντιπάλους τους στις έξι προηγούμενες κοινοβουλευτικές εκλογικές αναμετρήσεις από το 2012, γεγονός που καθιστά τον Φοιτητικό Συνδυασμό επιφυλακτικό σε ευαίσθητα ζητήματα, όπως η απόρριψη από τη Σερβία της μονομερούς απόσχισης του Κοσόβου ή το ενδεχόμενο συμμετοχής της χώρας στις δυτικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας.
Ούτε η εκπλήρωση των προϋποθέσεων για την ένταξη στην ΕΕ αποτελεί άμεση προτεραιότητα. Εκπρόσωποι του Φοιτητικού Συνδυασμού δηλώνουν ότι η χώρα μπορεί να αποφασίσει σχετικά μέσω δημοψηφίσματος, εφόσον λάβει πρόσκληση από την Ένωση. Όσον αφορά το Κόσοβο, επικαλούνται το Σύνταγμα, το οποίο ορίζει ότι η περιοχή αποτελεί νότια επαρχία της Σερβίας.
«Ή Σερβία ή Μαφία» είναι το κεντρικό σύνθημα του Φοιτητικού Συνδυασμού, με έμφαση στην ανατροπή του καθεστώτος Βούτσιτς, στο οποίο «τα προσωπικά συμφέροντα είναι σημαντικότερα από τις ανθρώπινες ζωές και το μέλλον τους», σύμφωνα με το προεκλογικό του μανιφέστο.
«Με αποκαλούν κακό. Γιατί; Επειδή οι μισθοί σας είναι τριπλάσιοι από ό,τι ήταν πριν; Επειδή κατασκευάσαμε τόσους νέους δρόμους, σχολεία και νοσοκομεία;» δήλωσε ο Βούτσιτς σε πρόσφατη προεκλογική συγκέντρωση. «Η ψήφος στον Φοιτητικό Συνδυασμό είναι ψήφος για την καταστροφή της Σερβίας», πρόσθεσε, επικρίνοντας το κίνημα επειδή δεν έχει ακόμη αποκαλύψει ποιον θα προτείνει για πρωθυπουργό.
Ενώ ο Βούτσιτς χαρακτηρίζει τους αντιπάλους του μια αδιαφανή ομάδα που χρηματοδοτείται από το εξωτερικό και πληρώνεται για να αποσταθεροποιήσει τη χώρα, ο Φοιτητικός Συνδυασμός δεσμεύεται να αποκαταστήσει το κράτος δικαίου, να διαλύσει τα μονοπώλια και να επανεξετάσει τις μεγάλες συμβάσεις έργων υποδομής που υπογράφηκαν επί Βούτσιτς χωρίς επαρκή διαφάνεια. Σύμφωνα με τον Δείκτη Αντίληψης της Διαφθοράς 2025 της Transparency International, η βαθμολογία της βαλκανικής χώρας ήταν η χαμηλότερη των τελευταίων δύο δεκαετιών.
Το στρατόπεδο του Βούτσιτς προβάλλει τα επιτεύγματα των τελευταίων 12 ετών, μεταξύ των οποίων ο τριπλασιασμός της οικονομίας της χώρας, η ανεργία σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, η πρωτοφανής σταθερότητα του δηναρίου και η αύξηση των μισθών και των συντάξεων, με παράλληλο περιορισμό του δημόσιου χρέους. Η ηγεσία αποδίδει επίσης στον εαυτό της την πρώτη στην ιστορία της Σερβίας αξιολόγηση επενδυτικής βαθμίδας, από την S&P Global Ratings.
Παραιτήθηκε από την προεδρία οκτώ μήνες πριν από τη λήξη της δεύτερης θητείας του, προσβλέποντας στην επιστροφή του ως πρωθυπουργού, η οποία θα του εξασφάλιζε άλλα τέσσερα χρόνια στην εξουσία.
Η ένταση αυξάνεται καθημερινά και η αντιπολίτευση έχει ήδη αρχίσει να καταγγέλλει παρατυπίες, κάνοντας λόγο για εκφοβισμό ψηφοφόρων και δωροδοκία εκ μέρους των κυβερνώντων. Ο Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη αποστέλλει αποστολή παρακολούθησης, όπως είχε πράξει και σε προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις. Ακτιβιστές της αντιπολίτευσης θα αναπτυχθούν επίσης σε όλα τα εκλογικά τμήματα της χώρας.
Από την πλευρά του, ο Πούτιν έχει εκφράσει την προτίμησή του για το αποτέλεσμα των σερβικών εκλογών. Παρά τις κατά καιρούς τριβές μεταξύ Μόσχας και Βελιγραδίου, ο Ρώσος ηγέτης δήλωσε ότι ελπίζει να νικήσει ο Βούτσιτς, επειδή ακολουθεί «προσεκτική πολιτική και δείχνει διάθεση συνεργασίας με τη Ρωσία. Ασφαλώς το επικροτούμε και θα ανταποδώσουμε».