Η Ισπανία προχωρά σε μια πρωτοφανή παρέμβαση στην αγορά ελαιολάδου, επιχειρώντας να αποτρέψει την περαιτέρω υποχώρηση των τιμών μετά την ανάκαμψη της παραγωγής. Το υπουργείο Γεωργίας της χώρας έδωσε εντολή στους παραγωγούς να κρατήσουν εκτός αγοράς το 12% της ετήσιας παραγωγής τους έως το τέλος Σεπτεμβρίου 2027, χωρίς να προβλέπεται αποζημίωση για την ποσότητα που θα αποσυρθεί.
Το μέτρο, που τέθηκε άμεσα σε ισχύ με επίσημη υπουργική απόφαση την Παρασκευή, αφορά συνολικά περίπου 188.000 τόνους ελαιολάδου. Σύμφωνα με το υπουργείο, στόχος είναι να διασφαλιστεί η κερδοφορία των παραγωγών, να προστατευθούν οι αγοραστές και να ενισχυθεί η σταθερότητα της αγοράς, προς όφελος τόσο των παραγωγών όσο και των καταναλωτών.
Η απόφαση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η ισπανική παραγωγή αναμένεται να αυξηθεί κατά 23% τη σεζόν 2026-2027, φτάνοντας τους 1,6 εκατ. τόνους. Πρόκειται για την τέταρτη μεγαλύτερη συγκομιδή στην ιστορία της χώρας, καθώς οι αυξημένες βροχοπτώσεις και οι ήπιες θερμοκρασίες της περασμένης άνοιξης ευνόησαν την ανθοφορία και την καρποφορία των ελαιόδεντρων. Παράλληλα, τα αποθέματα που μεταφέρθηκαν από την προηγούμενη περίοδο ήταν ήδη αυξημένα κατά περισσότερο από 20% σε ετήσια βάση.
Αντιδράσεις και προειδοποιήσεις
Η ανάκαμψη της προσφοράς έχει αρχίσει να πιέζει τις τιμές. Στην Ανδαλουσία, τη μεγαλύτερη ελαιοπαραγωγική περιφέρεια της Ισπανίας, η μέση τιμή στα ελαιοτριβεία διαμορφώθηκε στα 2,93 ευρώ το κιλό την εβδομάδα έως την 1η Νοεμβρίου, καταγράφοντας πτώση περίπου 15% από τις αρχές Σεπτεμβρίου.
Η κυβερνητική παρέμβαση, ωστόσο, δεν έχει γίνει δεκτή χωρίς αντιδράσεις. Ο κλάδος της τυποποίησης και εμπορίας ελαιολάδου αμφισβητεί την αποτελεσματικότητά της, επισημαίνοντας ότι η αγορά έχει διεθνή χαρακτήρα και ότι η απόσυρση προϊόντος μόνο στην Ισπανία δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τις παγκόσμιες ισορροπίες προσφοράς και ζήτησης.
Ο Primitivo Fernández, γενικός διευθυντής της Anierac, της ένωσης παραγωγών και συσκευαστών βρώσιμων ελαίων, «χαρακτήρισε την επιλογή υπεραπλουστευμένη λύση, υπογραμμίζοντας ότι τα μέτρα είναι προσωρινά και περιορίζονται στην ισπανική αγορά».
Επιφυλάξεις είχε διατυπώσει ήδη από τον Οκτώβριο και η ισπανική Αρχή Ανταγωνισμού και Αγορών (CNMC), προειδοποιώντας ότι η συγκεκριμένη πρακτική θα μπορούσε να έχει πολύ αρνητικές επιπτώσεις στον ανταγωνισμό και στους καταναλωτές, περιορίζοντας την ποσότητα, την ποιότητα και την ποικιλία της προσφοράς.
Επιπλέον, αναλυτές επισημαίνουν ότι η αποθήκευση δεν αποτελεί χωρίς κόστος λύση. Το εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο υποβαθμίζεται με την πάροδο του χρόνου, με αποτέλεσμα ένα προϊόν που παραμένει αποθηκευμένο για επτά έως εννέα μήνες να κινδυνεύει να χάσει την αρχική ποιοτική του κατάταξη. Παράλληλα, οι μεγάλοι αγοραστές διαθέτουν ήδη επαρκή αποθέματα, γεγονός που περιορίζει το κίνητρό τους να αυξήσουν άμεσα τις αγορές.
Το υπουργείο ανακοίνωσε ότι θα συστήσει ειδική τεχνική ομάδα για την παρακολούθηση της εφαρμογής του μέτρου, με επιτόπιους ελέγχους στις εγκαταστάσεις των παραγωγών. Το ελαιόλαδο θα μπορεί να αποθηκεύεται είτε στις ιδιόκτητες εγκαταστάσεις τους είτε σε τρίτους αποθηκευτικούς χώρους.
Πίεση στην Ιταλία
Η υποχώρηση των τιμών δεν περιορίζεται στην Ισπανία. Στην Ιταλία, η μέση τιμή του εξαιρετικού παρθένου ελαιολάδου διαμορφώθηκε στα 5,18 ευρώ το κιλό την τελευταία εβδομάδα του Οκτωβρίου, περίπου 38% χαμηλότερα σε σχέση με έναν χρόνο νωρίτερα, σύμφωνα με την αγροτική ερευνητική υπηρεσία Ismea.
Η πτώση έχει προκαλέσει έντονη ανησυχία στους Ιταλούς παραγωγούς, καθώς το κόστος παραγωγής έχει διπλασιαστεί, ενώ οι τιμές έχουν υποχωρήσει από τα 8,50-9 ευρώ στα 4,50-5 ευρώ το κιλό. Περισσότεροι από 2.000 αγρότες διαδήλωσαν τον περασμένο μήνα στο Μπάρι, προειδοποιώντας ότι η συγκομιδή κινδυνεύει να καταστεί οικονομικά ασύμφορη.
Μάλιστα, εκπρόσωπος ιταλικής ένωσης ελαιοπαραγωγών, η οποία εκπροσωπεί 15.000 παραγωγούς, τάχθηκε υπέρ της ισπανικής πρωτοβουλίας και κάλεσε την Ιταλία να εξετάσει ανάλογα μέτρα για τη σταθεροποίηση της αγοράς.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο επιτρέπει την απόσυρση ελαιολάδου από την αγορά, υπό την προϋπόθεση ότι το μέτρο είναι αναλογικό και δεν προκαλεί αδικαιολόγητες στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν είχε σχολιάσει άμεσα την ισπανική απόφαση.
Πίσω από την παρέμβαση βρίσκεται ένα ευρύτερο πρόβλημα για τον κλάδο: ακόμη και με τις τιμές χαμηλότερες, το ελαιόλαδο παραμένει για πολλούς καταναλωτές προϊόν για το οποίο απαιτείται προσεκτική στάθμιση της δαπάνης, καθώς οι αυξημένοι λογαριασμοί ενέργειας και το κόστος βασικών αγαθών περιορίζουν την αγοραστική τους δύναμη.