Η Ρωσία επιταχύνει τις προσπάθειες για τη δημιουργία ενός δικού της συστήματος δορυφορικών επικοινωνιών, αντίστοιχου με το Starlink του Έλον Μασκ, το οποίο θα μπορούσε να επιτρέψει στις ρωσικές δυνάμεις να ελέγχουν μαζικά drones σε μεγάλες αποστάσεις, ακόμη και βαθιά μέσα στην ουκρανική επικράτεια.
Το φιλόδοξο διαστημικό πρόγραμμα της Μόσχας, με την ονομασία Rassvet, βασίζεται σε ένα ασφαλές δίκτυο ευρυζωνικών δορυφόρων χαμηλής γήινης τροχιάς, επίγειων σταθμών και τερματικών. Σύμφωνα με αναλυτές, το σύστημα ενδέχεται να τεθεί σε λειτουργία ακόμη και από το 2027.
Η ανάπτυξή του θα μπορούσε να καταστήσει τις ρωσικές επιθέσεις πιο αποτελεσματικές, διευκολύνοντας τη μετάδοση δεδομένων και τον έλεγχο drones σε πραγματικό χρόνο και σε μεγάλες αποστάσεις, σύμφωνα με τους Financial Times.
Θα μπορούσε επίσης να επιτρέψει την προσβολή κινούμενων στόχων και να παρέχει δεδομένα στοχοποίησης σε πυραυλικά συστήματα, σύμφωνα με την ουκρανική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών.
«Ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν βρίσκεται απλώς στην παροχή μιας εναλλακτικής λύσης στο Starlink για τη Ρωσία, αλλά στη μετατροπή σχετικά φθηνών επιθετικών drones σε όπλα που μπορούν να εντοπίζουν, να παρακολουθούν και να πλήττουν κινούμενους στόχους βαθιά μέσα στην ουκρανική επικράτεια», δήλωσε ο Ολεξάντρ Ντανιλιούκ, πρώην σύμβουλος άμυνας και πληροφοριών της Ουκρανίας και επικεφαλής του Center for Defense Reforms (CDR).
Όπως προειδοποίησε, η ταχεία αύξηση της παραγωγής drones από τη Ρωσία θα μπορούσε να ενισχύσει σημαντικά την αποτελεσματικότητα των επιθέσεών της και να δυσχεράνει την προστασία κρίσιμων στρατιωτικών και πολιτικών υποδομών της Ουκρανίας.
Οι στρατιωτικές δυνατότητες και οι κίνδυνοι για την Ευρώπη
Η ανάπτυξη του Rassvet ενδέχεται να δημιουργήσει κινδύνους ασφαλείας και για την Ευρώπη, καθώς το σύστημα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τον χειρισμό drones σε οποιοδήποτε σημείο εντός της περιοχής κάλυψής του.
«Υπάρχουν πιθανές εφαρμογές για τρομοκρατικές ενέργειες και δολιοφθορές», δήλωσε ο Ρομπ Λι, στρατιωτικός αναλυτής με έδρα το Κίεβο, από το Foreign Policy Research Institute.
Το Starlink και η στρατιωτική εκδοχή του, Starshield, έχουν διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στις επιχειρήσεις ουκρανικών drones, τα οποία καθοδηγούνται χειροκίνητα και μπορούν να πλήττουν στόχους βαθύτερα σε περιοχές υπό ρωσικό έλεγχο, παρακάμπτοντας παραδοσιακά συστήματα παρεμβολών.
Αναλυτές και Ουκρανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι το Rassvet θα μπορούσε να προσφέρει αντίστοιχες δυνατότητες και στις ρωσικές δυνάμεις.
«Πιστεύω ότι η πρώτη προτεραιότητα της Ρωσίας είναι η απευθείας μετάδοση βίντεο με χαμηλή καθυστέρηση για τα επιθετικά drones και τα drones αναγνώρισης που πετούν πάνω από την Ουκρανία», δήλωσε ο Νικ Κοβάλσκι, ιδρυτής της εταιρείας συμβούλων άμυνας East Front Solutions (EFS) με έδρα το Κίεβο.
Οι καθυστερήσεις και η εξάρτηση από την Κίνα
Παρά τις φιλοδοξίες της Μόσχας, οι καθυστερήσεις στην παραγωγή και η μεγάλη εξάρτηση από την κινεζική τεχνολογία απειλούν να εκτροχιάσουν το πρόγραμμα.
Οι εκτοξεύσεις δορυφόρων για το Rassvet, που σημαίνει «αυγή» στα ρωσικά, έχουν μείνει πίσω από το αρχικό χρονοδιάγραμμα, αν και έχουν πραγματοποιηθεί αρκετές επιτυχημένες δοκιμές συνδεσιμότητας.
Οι ειδικοί εκτιμούν ότι το σύστημα μπορεί σήμερα να παρέχει συνδεσιμότητα έως και τρεις ώρες την ημέρα, με ένα συνεχόμενο χρονικό διάστημα περίπου 50 λεπτών. Η ουκρανική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών δήλωσε στο αμυντικό μέσο Janes ότι η Ρωσία χρησιμοποίησε το Rassvet πάνω από την Ουκρανία για «αρκετές ώρες» έως τα τέλη Ιουλίου. Ωστόσο, η σημερινή του απόδοση δεν επαρκεί ακόμη για πραγματικές επιχειρησιακές ανάγκες στο πεδίο της μάχης.
«Δεν μπορείς απλώς να τοποθετήσεις αυτό το σύστημα πάνω από την Ουκρανία: οι δορυφόροι κινούνται συνεχώς και η Γη περιστρέφεται», εξήγησε ο Ανατόλι Ζακ, έμπειρος δημοσιογράφος διαστημικών θεμάτων και επικεφαλής της ανεξάρτητης έκδοσης RussianSpaceWeb.
Όπως σημείωσε, για τον έλεγχο ενός drone απαιτείται επαρκής αριθμός δορυφόρων, ώστε το σήμα να μεταφέρεται διαδοχικά από τον έναν στον άλλο και να διατηρείται η σύνδεση με το μη επανδρωμένο αεροσκάφος.
Από πολιτικό πρόγραμμα σε στρατιωτική προτεραιότητα
Το Rassvet ξεκίνησε το 2020 ως πολιτικό πρόγραμμα, με στόχο να προσφέρει πρόσβαση στο διαδίκτυο σε απομακρυσμένες περιοχές της Ρωσίας.
Ωστόσο, το Κρεμλίνο αντιλήφθηκε την ανάγκη δημιουργίας ενός αντίστοιχου συστήματος με το Starlink μετά την αποτυχία της αρχικής ρωσικής προέλασης στην Ουκρανία, κατά τις πρώτες εβδομάδες της εισβολής.
Η ανάγκη έγινε ακόμη πιο επιτακτική στις αρχές του 2026, όταν η SpaceX απενεργοποίησε μη καταχωρισμένα τερματικά Starlink, τα οποία η Ρωσία χρησιμοποιούσε παράνομα.
Οι ρωσικές αρχές ανέθεσαν το εγχείρημα στην ιδιωτική εταιρεία Bureau 1440. Το 2025 δεσμεύτηκαν να χρηματοδοτήσουν το 40% του εκτιμώμενου κόστους, το οποίο ανέρχεται σε 514,7 δισ. ρούβλια (6,2 δισ. δολάρια).
Το πρόγραμμα εντάχθηκε γρήγορα στις υποδομές εκτοξεύσεων της ρωσικής διαστημικής υπηρεσίας Roscosmos. Η Bureau 1440 και η Roscosmos δεν απάντησαν στα αιτήματα του Financial Times για σχολιασμό.
Η FAB Rassvet, εταιρεία του ομίλου Bureau 1440, βρίσκεται υπό αμερικανικές κυρώσεις από τον Οκτώβριο του 2024.
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν αναφέρθηκε στην πρόοδο του προγράμματος κατά τη σύνοδο κορυφής Ρωσίας – Αφρικής στη Μόσχα την προηγούμενη εβδομάδα.
«Κάνουμε μόνο τα πρώτα μας βήματα. Είμαστε όμως περήφανοι που ξεκινήσαμε και που το κάνουμε μόνοι μας», δήλωσε ο Ρώσος πρόεδρος. Πρόσθεσε, μάλιστα, ότι η Ρωσία βρίσκεται «σε στενή επαφή με τον Μασκ», τον οποίο χαρακτήρισε «ιδιοφυΐα», ώστε να διασφαλιστεί ότι κανείς δεν θα «εμποδίζει τον άλλον σε τροχιά».
Ο στόχος των 250 δορυφόρων και τα εμπόδια
Η Bureau 1440 έχει εκτοξεύσει μέχρι στιγμής 32 δορυφόρους παραγωγής, από τους οποίους δύο έχουν χαθεί. Ως εκ τούτου, ο στόχος για περισσότερους από 250 δορυφόρους σε ύψος περίπου 800 χιλιομέτρων έως το 2027 θεωρείται ιδιαίτερα φιλόδοξος.
Οι περισσότεροι δορυφόροι έχουν σταθεροποιηθεί σε ύψος περίπου 510 χιλιομέτρων, κάτι που ενδέχεται να αποτελεί συνειδητή επιλογή. Η χαμηλότερη τροχιά επιτρέπει τη χρήση μικρότερων επίγειων τερματικών, γεγονός που αποτελεί πλεονέκτημα για στρατιωτικές εφαρμογές.
Ο Πάβελ Λούζιν, ανώτερος ερευνητής στο Center for European Policy Analysis (CEPA), αμφισβητεί ότι το Rassvet θα μπορέσει να αποκτήσει πλήρη λειτουργικότητα στο άμεσο μέλλον.
«Η Ρωσία θα χρειαζόταν τουλάχιστον 16-17 εκτοξεύσεις, κάτι που δύσκολα θα είναι εφικτό έως το τέλος του 2027», εκτίμησε.
Ο ίδιος απέδωσε τις καθυστερήσεις στη μεγάλη εξάρτηση από εισαγόμενα εξαρτήματα από την Κίνα, παρά τους ισχυρισμούς της Bureau 1440 ότι χρησιμοποιεί εγχώρια ηλεκτρονικά συστήματα όπου αυτό είναι δυνατό.
Έρευνα του CDR εντόπισε πληρωμές της Bureau 1440 προς προμηθευτές της σε ξένο νόμισμα, ύψους σχεδόν 68 εκατ. δολαρίων το 2025. Πολλοί από τους προμηθευτές είχαν διασυνδέσεις με την Κίνα, σύμφωνα με την έρευνα. Παράλληλα, δεκάδες εργαζόμενοι της εταιρείας πραγματοποίησαν επαγγελματικά ταξίδια στην Κίνα, μεταξύ άλλων σε κέντρα διαστημικής τεχνολογίας και βιομηχανικής παραγωγής, καθώς και στην Ταϊβάν και την Ιαπωνία.
Τα κενά στις κυρώσεις και η δυσκολία αναχαίτισης
Σύμφωνα με το CDR, οι δυτικοί περιορισμοί στο δίκτυο παραμένουν «κατακερματισμένοι» και «ασυντόνιστοι». Από τους 21 βασικούς προμηθευτές του Rassvet, μόνο πέντε βρίσκονται υπό δυτικές κυρώσεις.
Η έρευνα διαπίστωσε ότι ακόμη και όταν ένας προμηθευτής μπαίνει στη μαύρη λίστα, εμφανίζεται κάποιος άλλος για να τον αντικαταστήσει.
Ο σύμβουλος του Ουκρανού προέδρου Σερχίι Μπεσκρέστνοφ δήλωσε την προηγούμενη εβδομάδα ότι η Ρωσία θα μπορούσε να θέσει το Rassvet σε λειτουργία «πολύ γρήγορα». Πρόσθεσε ότι το σύστημα δεν χρησιμοποιείται ακόμη στην Ουκρανία, καθώς απαιτείται ο υπολογισμός της τροχιάς πτήσης σε μια περιοχή όπου τα διαθέσιμα χρονικά παράθυρα είναι μόλις 30 λεπτά.
Ο Ανατόλι Ζακ εκτίμησε ότι οι υποδομές εκτόξευσης και οι επίγειες εγκαταστάσεις παραμένουν ευάλωτες κατά τη φάση ανάπτυξης του συστήματος. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι όταν αυτό τεθεί πλήρως σε λειτουργία, «η κατάσταση θα είναι πολύ πιο δύσκολη».
Οι αναλυτές επισημαίνουν ότι οι ΗΠΑ δεν μπορούν απλώς να εμποδίσουν το Rassvet να μεταδίδει σήμα πάνω από την Ουκρανία, ενώ οι παρεμβολές είναι δαπανηρές και έχουν περιορισμένη εμβέλεια.
Η κατάρριψη δορυφόρων θα ήταν «αυτοκτονική για όλους», λόγω των διαστημικών συντριμμιών που θα δημιουργούνταν, δήλωσε ο Βιτάλι Εγκόροφ, Ρώσος ειδικός σε θέματα διαστήματος.