”Γυμνή” η ελληνική οικονομία

Ανάμεσα στη στασιμότητα και στην ύφεση φέρεται πως βρίσκονται τόσο η ελληνική όσο και η παγκόσμια οικονομία, ενώ ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την πρώτη ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζεται η πορεία και η προοπτική της παραπέμπει σε μία σοβαρή περίπτωση εσωστρέφειας και εθελοτυφλίας, αναφέρει μεταξύ άλλων ο Αντώνης Κεφαλάς.

Δημοσιεύθηκε: 31 Οκτωβρίου 2003 - 15:53

του Αντώνη Κεφαλά*

Ο τρόπος με τον οποίον αντιμετωπίζεται η πορεία και η προοπτική της οικονομίας, με ιδιαίτερη έμφαση στο χρηματιστήριο, παραπέμπει σε μία σοβαρή περίπτωση εσωστρέφειας και εθελοτυφλίας.

Οι περισσότερες ενδείξεις από το ελληνικό και το παγκόσμιο περιβάλλον οδηγούν στο συμπέρασμα ότι τόσο η ελληνική όσο και η παγκόσμια οικονομία βρίσκονται στην κόψη του ξυραφιού, ανάμεσα στη στασιμότητα (που στην καλύτερη περίπτωση μπορεί να μετατραπεί σε χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης) και την ύφεση.

Στο διεθνές περιβάλλον η συζήτηση είναι ανοιχτή με πλήρη αναγνώριση των προβλημάτων και των αμφίρροπων τάσεων. Στην Ελλάδα, τουλάχιστον αν ακούσει κάποιος τι λέει η κυβέρνηση, προβλήματα δεν υπάρχουν, μόνο επιτυχίες και άριστες προοπτικές. Το ξύπνημα από τον ονειρικό αυτόν κόσμο δεν θα αργήσει να έρθει και θα είναι ψυχολογικά βίαιο και επώδυνο για την τσέπη μας.

Η τρέχουσα αισιοδοξία βασίζεται σε τέσσερις άξονες:

1. Στην ταχύρυθμη ανάπτυξη, που σε μεγάλο βαθμό οφείλεται στα έργα για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, καθώς και στα λοιπά του Γ΄ ΚΠΣ.

2. Στον -με τα επίσημα στοιχεία- έλεγχο των δημοσίων οικονομικών και του πληθωρισμού.

3. Στην κοινωνική ευαισθησία που επιδεικνύεται απέναντι στους οικονομικά και κοινωνικά ασθενέστερους.

4. Στη Χάρτα Σύγκλισης, που εστιάζεται στην αναμόρφωση του κράτους.

Μέσα στο πλαίσιο αυτό, με ήπιο τρόπο, γίνονται και χειρισμοί στο χρηματιστήριο, όπου ακολουθείται η εξής τακτική κατά τα φαινόμενα:

* Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς επιδεικνύει αυξημένη αυστηρότητα στα διάφορα παιγνίδια, αλλά αυτή εξαντλείται όταν πρόκειται γι’ αυτά που γίνονται με επίκεντρο μετοχές ευρύτερου δημόσιου χαρακτήρα, όπου πιθανώς να εμπλέκονται εντολές από κέντρα λήψης αποφάσεων με επίσης δημόσιο χαρακτήρα.

* Η αγορά -πάντα ρηχή και μικρή- ουσιαστικά καθοδηγείται εύκολα σε μία σταδιακή ανοδική τάση, αλλά με προσοχή και με ορίζοντα την επόμενη άνοιξη.

* Σε στιγμές όπου εμφανίζονται σημάδια κόπωσης, επιστρατεύονται οι πιθανές εξελίξεις στον τραπεζικό τομέα για να αναζωπυρωθεί το ενδιαφέρον πιθανών παικτών και επενδυτών και να συντηρηθεί η ανοδική πορεία με βάση τις 2.000-2.100 μονάδες.

* Δίδεται έμφαση στη βελτίωση των αποτελεσμάτων που παρουσιάζουν αρκετές εταιρείες στο τρίτο και -πιθανώς- στο τέταρτο τρίμηνο του 2003.

Μία πιο ψύχραιμη προσέγγιση

Αλλά τα πράγματα δεν είναι όπως φαίνονται και οι κίνδυνοι προέρχονται τόσο από το εξωτερικό όσο και από το εσωτερικό. Καταρχάς, όσον αφορά στη ”φασαρία” που γίνεται με τις τράπεζες, θα πρέπει να παρατηρηθούν τα εξής:

1. Η παγιοποίηση (consolidation) του ελληνικού τραπεζικού συστήματος είναι ήδη εξαιρετικά υψηλή και με ευρωπαϊκές προδιαγραφές, οι δε περαιτέρω εξαγορές και συγχωνεύσεις απλώς την αυξάνουν ακόμη περισσότερο. Πόσο καλό είναι αυτό για τον ανταγωνισμό είναι ένα ερώτημα που δεν έχει ακόμη τεθεί.

2. Η σημασία που αποδίδεται στις τράπεζες έχει αποκτήσει κάπως υπερβολική έκταση. Αυτό είναι φυσιολογικό ως έναν βαθμό, διότι είναι τομέας που αμέσως συγκεντρώνει την προσοχή και επηρεάζει - ιδιαίτερα στην Ελλάδα με τα μεγάλα κρατικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα- μεγάλο κομμάτι της οικονομίας.

Αλλά η απελευθέρωση του τραπεζικού συστήματος έχει πλέον συντελεστεί και οι νέες μεγάλες ανακατατάξεις αργούν ακόμη να έρθουν. Θα ήταν μάλλον υπερβολή, λοιπόν, να θεωρήσουμε ότι αυτή τη στιγμή ο τραπεζικός τομέας έχει τη δυνατότητα να επιφέρει ανατροπές της μορφής και έκτασης που είδαμε στη δεκαετία του 1990.

3. Εξάλλου, η εικόνα των τραπεζών δεν είναι και τόσο ευνοϊκή, τουλάχιστον αν κρίνει κάποιος από τη θέση που αφήνουν να διαρρεύσει πηγές προσκείμενες στην κεντρική τράπεζα.

Οι αναφορές στην ανάγκη να αυξηθούν οι προβλέψεις για επισφάλειες άμεσα παραπέμπει στη στενότερη εποπτεία που ασκεί πλέον η Τράπεζα της Ελλάδος, εν μέρει προέρχεται από τις επικείμενες αλλαγές που θα επιφέρει η Βασιλεία ΙΙ και τέλος αντικατοπτρίζει τους φόβους της νομισματικής αρχής για την πιστωτική επέκταση και τον πληθωρισμό.

Κατά δεύτερο λόγο, χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εταιρειών. Επειδή το 2002 ήταν μία ιδιαίτερα κακή χρονιά, η σύγκριση εύκολα οδηγεί σε λαθεμένα συμπεράσματα - η βάση σύγκρισης είναι χαμηλή και έτσι η ποσοστιαία αύξηση των κερδών (για την οποία ”κόπτονται” πολλοί) απλώς δεν έχει κανένα νόημα.

Μία πιο ορθή προσέγγιση θα ήταν να έβλεπε κανείς, κατ’ ελάχιστον, πρώτα την απόλυτη άνοδο των κερδών, δεύτερον τη μορφή τους (δηλαδή αν είναι λειτουργικά κέρδη και σε ποιο βαθμό) και τρίτον τον ρυθμό ανάπτυξης της ίδιας της εταιρείας. Από ’κεί και πέρα, αν οι απαντήσεις αυτές είναι ευνοϊκές, μπορεί κάποιος να πει πως υπάρχουν οι προϋποθέσεις για να εξετάσει περαιτέρω αν αξίζει να επενδύσει στην εταιρεία αυτή ή όχι.

ΤΑ ΔΥΣΟΙΩΝΑ ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ

Όλοι οι διεθνείς οργανισμοί εκφράζουν μεγάλη επιφυλακτικότητα ως προς την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας. Στην ουσία, ορισμένες σχετικά αισιόδοξες τοποθετήσεις ”αρπάζονται” από γεγονότα όπως η βελτίωση του δείκτη εμπιστοσύνης των καταναλωτών σε ορισμένες χώρες (πρωταρχικά ΗΠΑ, Γερμανία και Αγγλία), καθώς και από τον κατά τις ενδείξεις γρήγορο ρυθμό ανάπτυξης της αμερικανικής οικονομίας.

Στην αντίθετη πλευρά, επισημαίνονται τα ακόλουθα αρνητικά στοιχεία:

1. Η αναπόφευκτη τάση είτε να πέσει το δολάριο είτε να αυξηθούν τα αμερικανικά επιτόκια είτε και τα δύο κάτω από την πίεση των μεγάλων εξωτερικών και δημοσιονομικών ελλειμμάτων.

Μελέτες της κεντρικής τράπεζας των ΗΠΑ δείχνουν ότι όταν το εξωτερικό έλλειμμα ξεπεράσει το 5% του ΑΕΠ, θα συμβεί μία ή και οι δύο από τις ανωτέρω εξελίξεις. Σήμερα το έλλειμμα είναι της τάξης του 5,5% του ΑΕΠ.

2. Ο φόβος για μία σημαντική αναταραχή στις συναλλαγματικές αγορές, η οποία και θα επεκταθεί σε μία μορφή εμπορικού πολέμου, καθώς οι οικονομίες της Άπω Ανατολής (με πρώτες αυτές της Κίνας και της Ιαπωνίας) ακολουθούν με παρεμβάσεις την πτώση του δολαρίου, αντί να αφήσουν τις αγορές να ανατιμήσουν τα νομίσματα όπως θα έπρεπε.

Οι διαμαρτυρίες των Αμερικανών παραγωγών δεν γίνεται να περάσουν απαρατήρητες από τον Λευκό Οίκο σε προεκλογική εποχή και με το θέμα του Ιράκ να βαραίνει τον πρόεδρο ως προς την απώλεια ψήφων που συνεπάγεται.

3. Η άνοδος του ευρώ, εξάλλου, είναι αρνητική ως προς την ανάπτυξη της Ευρώπης και οδηγεί σε μεγαλύτερη εξάρτηση της οικονομίας από ελλειμματική δημοσιονομική διαχείριση, με επιπτώσεις από ’κεί και πέρα στον πληθωρισμό και στη συνοχή της Ευρώπης.

Τα ελληνικά προβλήματα, τέλος, είναι πλέον γνωστά και πολυσυζητημένα, απλώς επιλεκτικά αγνοούνται. Το έλλειμμα του ισοζυγίου πληρωμών είναι της τάξης του 6,5% του ΑΕΠ. Το δημοσιονομικό έλλειμμα είναι διπλάσιο του προβλεπόμενου, χωρίς ανακούφιση στον ορίζοντα. Το δημόσιο χρέος βρίσκεται στο 115% του ΑΕΠ (η αφαίρεση του ενδοκυβερνητικού χρέους είναι απλώς ένα λογιστικό τρικ).

Οι μετοχοποιήσεις γίνονται με αποκλειστικό σκοπό τη συγκέντρωση εσόδων, χωρίς εγγύηση ότι τα ποσά θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά -όπως οφείλεται- για την απόσυρση χρέους. Η διαφορά πληθωρισμού με την Ε.Ε. είναι πάντα μεγάλη και αυξανόμενη. Οι εισροές από την Κοινότητα καθυστερούν.

Τα ελλείμματα των Ολυμπιακών Αγώνων αυξάνονται. Το Δ΄ ΚΠΣ δεν θα μας διαθέσει ούτε το 40% από τα ποσά που πήραμε με το Γ΄ ΚΠΣ. Και η ταχύρυθμη πιστωτική επέκταση που μαζί με τα έργα στήριξε την ανάπτυξη, σταδιακά ”ξεφουσκώνει”, καθώς τα έργα ολοκληρώνονται.

* Το κείμενο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα ”Μέτοχος & Επενδύσεις” (φύλλο 291, 17/10/2003).

Oι απόψεις που διατυπώνονται σε ενυπόγραφο άρθρο γνώμης ανήκουν στον συγγραφέα και δεν αντιπροσωπεύουν αναγκαστικά, μερικώς ή στο σύνολο, απόψεις του Euro2day.gr.