Τον περασμένο μήνα, οι θερμοκρασίες των θαλασσών παγκοσμίως άγγιξαν ιστορικό υψηλό για Ιούλιο. Πρόκειται για ένα δυσοίωνο σημάδι για την κλιματική αλλαγή, που οδηγεί σε θαλάσσια κύματα καύσωνα στον Ατλαντικό, τον Ειρηνικό και τη Μεσόγειο.
Είτε μας αρέσει είτε όχι, δημιουργεί και εμπορικές ευκαιρίες. Καθώς λιώνουν οι πάγοι της Αρκτικής, έχουν ανοίξει νέες θαλάσσιες οδοί στον Άπω Βορρά. Υπόσχονται να μειώσουν δραστικά τον χρόνο και την ενέργεια που χρειάζονται για να μεταφερθούν εμπορικά αγαθά από τον Ατλαντικό στον Ειρηνικό. Αυτές οι νέες εμπορικές οδοί θα αναδιαμορφώσουν επίσης τον γεωστρατηγικό χάρτη.
Στο πλαίσιο του «Δόγματος Donroe» του, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει υποσχεθεί να θέσει σε προτεραιότητα την ασφάλεια στις περιοχές που βρίσκονται πιο κοντά στην Αμερική –που θα συμπεριλαμβάνουν το βόρειο και το δυτικό ημισφαίριο- και έχει απειλήσει να καταλάβει τη Γροιλανδία.
Η Κίνα, όμως, -με τη βοήθεια ρωσικών παγοθραυστικών- είναι αυτή που αξιοποιεί περισσότερο τις νέες ευκαιρίες για εμπόριο και διαμεταφορές στην Αρκτική. Αυτήν την εβδομάδα, μια κινεζική ναυτιλιακή ξεκίνησε το πρώτο εβδομαδιαίο δρομολόγιο πλοίου μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων μέσω της Αρκτικής.
Η διαδρομή, που κινείται παράλληλα με τις ακτές της Ρωσίας σε ένα ταξίδι μεταξύ της ανατολικής ακτής της Κίνας και του Ηνωμένου Βασιλείου, έχει ονομαστεί «Παγωμένος Δρόμος του Μεταξιού».
Tις τελευταίες δεκαετίες η Κίνα έχει επικεντρωθεί πολύ περισσότερο τόσο στη θαλάσσια κυριαρχία, όσο και στην Αρκτική. Λίγο μετά την είσοδό της στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, η Κίνα κατέστησε τον ναυτιλιακό και μεταφορικό τομέα στρατηγική προτεραιότητα, διαβρώνοντας περαιτέρω την αμερικανική ισχύ στο χώρο.
Η Κίνα έχει τριπλασιάσει την παραγωγή της σε σχέση με τις ΗΠΑ τις τελευταίες δύο δεκαετίες, ελέγχοντας το 55% της ναυπηγικής βιομηχανίας, από 5% το 2000. Η ασυμμετρία που προκύπτει προκαλεί τόσο εμπορικές, όσο και στρατιωτικές ανησυχίες στις ΗΠΑ, αλλά και σε κάθε χώρα που εξαρτάται από τις ΗΠΑ για την ασφάλειά της.
Υπάρχει πλέον μια διακομματική προσπάθεια στις ΗΠΑ να περάσει το Ships Act –που στοχεύει στην αναζωογόνηση των εγχώριων ναυπηγείων και την επέκταση του αμερικανικού εμπορικού στόλου – αν και οι επικριτές λένε πως το νομοσχέδιο έχει αποδυναμωθεί λόγω του lobbying που κάνουν Αμερικάνοι εισαγωγείς οι οποίοι δεν θέλουν να πληρώσουν υψηλότερες τιμές για τις μεταφορές με αμερικανικά πλοία.
Ο ίδιος ο Τραμπ έχει επαινεθεί για την υπογραφή συμφωνίας με τη Φινλανδία για την κατασκευή παγοθραυστικών (ακόμα και αν η συγκεκριμένη στρατηγική προωθήθηκε από γενιές Φινλανδών ηγετών και αναπτύχθηκε σε μεγάλο βαθμό από την κυβέρνηση Μπάιντεν).
Θα χρειαστούν περισσότερα παγοθραυστικά για την πλοήγηση μέσω των υδάτων της Αρκτικής καθώς θα ανοίγουν εμπορικοί δρόμοι –ακόμα και όταν δεν υπάρχει εμφανής πάγος, ένα παγοθραυστικό χρειάζεται συχνά για την ασφαλή ναυσιπλοΐα στον Άπω Βορρά, καθώς οι άνεμοι και τα κύματα μπορούν να αλλάξουν γρήγορα και να εγκλωβίσουν πλοία στον πάγο.
Πριν από λίγα χρόνια, η Κίνα αυτοανακηρύθχηκε κράτος «παρακείμενο της Αρκτικής» με συμφέροντα στην περιοχή, και άρχισε να εργάζεται πιο στενά με τη Ρωσία –η οποία έχει δεκάδες παγοθραυστικά- σε μεταφορές πετρελαίου και αερίου από και προς την περιοχή. Η Ρωσία έχει επιχειρήσει να ασκήσει κυριαρχικό έλεγχο στη Βόρεια Θαλάσσια Οδό.
Εν τω μεταξύ, οι ΗΠΑ, ο Καναδάς και διάφορες άλλες ευρωπαϊκές και ασιατικές χώρες επίσης θέλουν να επιταχύνουν τη χαρτογράφηση του βυθού της Αρκτικής. Αναζητούν βιώσιμες οδούς πάνω από την Αρκτική και επίσης να κατανοήσουν καλύτερα το ανάγλυφο του Βορειοδυτικού Περάσματος, καθώς και να κάνουν έρευνες για ορυκτά (οι σπάνιες γαίες αφθονούν, αλλά δεν έχουν ακόμα αξιοποιηθεί επαρκώς), φυσικό αέριο και νέες εμπορικές οδούς στην περιοχή.
Ο παγωμένος βορράς προσέλκυε πολύ λιγότερη προσοχή προτού η κλιματική αλλαγή ανοίξει αυτές τις ευκαιρίες. Φυσικά, η διέλευση περισσότερων πλοίων μέσω της περιοχής συμβάλλει στο σπάσιμο του θαλάσσιου πάγου. Αλλά επίσης δημιουργεί έναν κύκλο στον οποίον όσο περισσότεροι εμπορικοί δρόμοι ανοίγουν, τόσο περισσότερες χώρες και εταιρείες θα επιδιώξουν να τους εκμεταλλευτούν.
Μια νέα κούρσα για την εξασφάλιση, την εκμετάλλευση, ακόμα και τον εποικισμό της Αρκτικής που λιώνει, βρίσκεται σε εξέλιξη. Όπως συμβαίνει με τόσες άλλες πτυχές των σημερινών γεωστρατηγικών αλλαγών, η Κίνα έχει ένα πρώιμο προβάδισμα.