Το Eurogroup έστειλε χθες από τις Βρυξέλλες το πρώτο σήμα για μετάβαση στη δημοσιονομική προσαρμογή το 2027, με τους υπουργούς Οικονομικών της ζώνης του ευρώ να βρίσκουν τη χρυσή τομή για κοινό ανακοινωθέν, επιβεβαιώνοντας το σχετικό ρεπορτάζ του Euro2day.gr.
Οι υπουργοί συμφώνησαν ότι τα μέτρα στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις απέναντι στο ενεργειακό σοκ είχαν μέχρι στιγμής σχετικά περιορισμένο κόστος, κάτω από 0,1% του ΑΕΠ σε επίπεδο ευρωζώνης. Ωστόσο, το ανακοινωθέν έγραφε επίσης «ότι τα μέτρα πρέπει να παραμείνουν προσωρινά, στοχευμένα και συμβατά με το δημοσιονομικό πλαίσιο».
Για το 2026, η δημοσιονομική στάση της ευρωζώνης εκτιμάται ότι θα είναι ήπια επεκτατική κυρίως λόγω του Ταμείου Ανάκαμψης, της αύξησης των εθνικών δαπανών και των δημόσιων επενδύσεων, συμπεριλαμβανομένης της άμυνας. Τονίζει ωστόσο ότι «περαιτέρω δημοσιονομική χαλάρωση δεν θα ήταν σωστή».
Το 2027, με βάση την παραδοχή ότι δεν θα υπάρξουν νέες πολιτικές αποφάσεις χαλάρωσης (και αυτό βάζει τον πρώτο αστερίσκο), η δημοσιονομική στάση προβλέπεται «broadly neutral» (γενικά ουδέτερη) καθώς οι δημόσιες επενδύσεις -ιδίως στην άμυνα- θα αντισταθμιστούν εν μέρει από τη λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης.
Εδώ παραμένει και το γνωστό αγκάθι. Το Eurogroup επανέλαβε την ισχυρή δέσμευση στη δημοσιονομική βιωσιμότητα και στην εφαρμογή των νέων κανόνων, καλώντας τα κράτη-μέλη που κινδυνεύουν να παραβιάσουν το Σύμφωνο Σταθερότητας να λάβουν πρόσθετα μέτρα προσαρμογής. Ταυτόχρονα, αναγνώρισε την ευελιξία που δίνει η εθνική ρήτρα διαφυγής για την άμυνα, η οποία έχει ενεργοποιηθεί για 14 χώρες της ευρωζώνης.
Οι υπουργοί Οικονομικών συμφώνησαν ότι η οικονομία της ευρωζώνης παραμένει ανθεκτική, αλλά η εικόνα έχει επιβαρυνθεί από το ενεργειακό σοκ που προκάλεσε η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή. Η Κομισιόν αναμένει πλέον χαμηλότερη ανάπτυξη το 2026, με μέτρια ανάκαμψη το 2027, ενώ ο πληθωρισμός προβλέπεται να φτάσει το 3% το 2026 λόγω των υψηλότερων τιμών ενέργειας, πριν κινηθεί ξανά κοντά στον στόχο του 2%.
Το έλλειμμα της ευρωζώνης προβλέπεται να αυξηθεί στο 3,3% του ΑΕΠ το 2026 και στο 3,5% το 2027, ενώ το δημόσιο χρέος αναμένεται να ανέβει στο 90,2% του ΑΕΠ το 2026 και στο 91,2% το 2027, με τους υπουργούς της ζώνης του ευρώ να παραδέχονται πλέον την ασθενέστερη ανάπτυξη και την αύξηση των αμυντικών δαπανών.
Η Ισπανία έκανε την «έκπληξη» καταθέτοντας στο Eurogroup πρόταση για να αυξήσει η Κομισιόν τον δανεισμό κατά 850 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως για λογαριασμό των χωρών-μελών. Αμέσως η Γερμανία και η Ολλανδία αντέδρασαν. Η συζήτηση για κοινό δανεισμό δεν είναι καινούργια. Όμως είναι η πρώτη φορά που χώρα-μέλος καταθέτει πρόταση και φροντίζει να τη διαρρεύσει στους δημοσιογράφους.
Κατά τ' άλλα, ο πρόεδρος του Eurogroup έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη νέα οικονομική πραγματικότητα, όπου ανταγωνιστικότητα, τεχνητή νοημοσύνη, ενέργεια, γεωπολιτική και χρηματοπιστωτική σταθερότητα δεν μπορούν πλέον να αντιμετωπίζονται ως ξεχωριστοί φάκελοι.
Στη συνεδρίαση συμμετείχε και ο ιδρυτής και CEO της Mistral, Arthur Mensch, με τους υπουργούς να συζητούν τις επιπτώσεις της ΤΝ (AI) στη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, την παραγωγικότητα και την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα. Το μήνυμα ήταν ότι η Ευρώπη πρέπει να δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε οι επόμενοι μεγάλοι παίκτες της τεχνητής νοημοσύνης να γεννηθούν, να αναπτυχθούν και να παραμείνουν στην Ευρώπη.
Τι θα συζητηθεί στο Ecofin
Σήμερα, το Ecofin παίρνει τη σκυτάλη και το πιο καυτό θεσμικό θέμα είναι το πακέτο για την ενοποίηση και εποπτεία των αγορών, βασικό κομμάτι της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων.
Στα χαρτιά, όλοι συμφωνούν ότι η Ευρώπη χρειάζεται βαθύτερες κεφαλαιαγορές. Χρειάζεται να κινητοποιήσει τις αποταμιεύσεις των Ευρωπαίων, να τις κατευθύνει σε επενδύσεις, να χρηματοδοτήσει επιχειρήσεις, τεχνολογία, άμυνα, πράσινη μετάβαση και ανταγωνιστικότητα. Χρειάζεται επίσης να μειώσει την εξάρτηση από τις τράπεζες και να σταματήσει τη διαρροή κεφαλαίων προς τις ΗΠΑ.
Στην πράξη, όμως, η ενοποίηση σημαίνει και απώλεια εθνικού ελέγχου σε μια χρονική περίοδο που πολλές χώρες και ιδίως η Γερμανία δείχνει ξεκάθαρα ότι όχι μόνο δεν θέλει να απωλέσει τον εθνικό έλεγχο αλλά να τον αυξήσει.
Η συζήτηση για το αν περισσότερη εποπτεία πρέπει να περάσει στην ESMA, την ευρωπαϊκή αρχή αγορών με έδρα το Παρίσι, «αγγίζει» την υπερηφάνεια πολλών χωρών που νιώθουν σαν δορυφόροι. Οι μεγάλες χώρες, με τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία, την Πολωνία και την Ολλανδία, έχουν ήδη κινηθεί υπέρ μιας πιο κεντρικής εποπτείας για σημαντικές υποδομές της αγοράς. Η λογική τους είναι ότι χωρίς κοινή εποπτεία δεν υπάρχει πραγματική ενιαία αγορά κεφαλαίων.
Όμως χώρες όπως η Ιρλανδία και το Λουξεμβούργο βλέπουν τον κίνδυνο αλλιώς. Για αυτές, το θέμα δεν είναι μόνο τεχνικό, είναι ζήτημα μοντέλου, εθνικής ανταγωνιστικότητας, εποπτικών οικοσυστημάτων και χρηματοοικονομικών κέντρων που δεν θέλουν να χάσουν ρόλο.
Το Ecofin θα συζητήσει το πακέτο σε πολιτικό επίπεδο παρά σε νομικό. Η ημερήσια διάταξη περιλαμβάνει οδηγία και κανονισμό για την περαιτέρω ανάπτυξη της ενοποίησης και εποπτείας των κεφαλαιαγορών στην Ένωση, καθώς και τον κανονισμό για το settlement finality. Πίσω από τις τεχνικές λέξεις κρύβεται το πραγματικό ερώτημα: μπορεί η Ευρώπη να χτίσει κεφαλαιαγορά χωρίς να σπάσει τα εθνικά μικρομάγαζα;
Η ιρλανδική προεδρία θα παρουσιάσει επίσης το πρόγραμμα εργασιών της στον τομέα των οικονομικών και χρηματοπιστωτικών υποθέσεων. Και εδώ το Δουβλίνο θα βρεθεί σε λεπτή θέση. Γιατί ως προεδρία πρέπει να σπρώξει την ευρωπαϊκή ατζέντα, αλλά ως χώρα έχει δικά της συμφέροντα σε θέματα εποπτείας, φορολογίας, τεχνολογίας και χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.
Στο Ecofin μπαίνει και η οικονομική διακυβέρνηση. Οι υπουργοί αναμένεται να υιοθετήσουν απόφαση και σύσταση στο πλαίσιο της διαδικασίας υπερβολικού ελλείμματος και να εγκρίνουν αναθεωρημένο μεσοπρόθεσμο δημοσιονομικό-διαρθρωτικό σχέδιο. Αυτό δείχνει ότι οι νέοι κανόνες δεν μένουν στο επίπεδο γενικών δηλώσεων. Περνούν στην εφαρμογή, χώρα με χώρα, κάτι για το οποίο προειδοποιούσε εδώ και καιρό ο επίτροπος Βάλντις Ντομπρόβκσις.
Θα εγκριθούν επίσης οι ολοκληρωμένες ειδικές συστάσεις ανά κράτος-μέλος στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου και τα συμπεράσματα για τις εις βάθος επισκοπήσεις των μακροοικονομικών ανισορροπιών. Αυτό είναι το σημείο όπου η Κομισιόν και το Συμβούλιο ξαναβάζουν στο τραπέζι τις διαρθρωτικές αδυναμίες: παραγωγικότητα, χρέος, αγορά εργασίας, ανταγωνιστικότητα και επενδυτικά κενά.
Επίσης, η Ουκρανία παραμένει σταθερό θέμα της ατζέντας. Οι υπουργοί θα ανταλλάξουν απόψεις για τις οικονομικές και χρηματοοικονομικές συνέπειες της ρωσικής επίθεσης. Η συζήτηση επανέρχεται σχεδόν σε κάθε Ecofin, αλλά πλέον συνδέεται πολύ πιο άμεσα με το δημοσιονομικό ερώτημα: πόσο μπορεί να συνεχίσει να στηρίζει η Ευρώπη την Ουκρανία, να αυξάνει την άμυνα και ταυτόχρονα να εμφανίζεται δημοσιονομικά αξιόπιστη;
Τέλος, το Ecofin αναμένεται να εγκρίνει εκτελεστικές αποφάσεις για τροποποιημένα σχέδια ανάκαμψης και ανθεκτικότητας κρατών-μελών. Το RRF φτάνει σταδιακά στον τελευταίο του μεγάλο πολιτικό κύκλο, όμως οι τροποποιήσεις δείχνουν ότι τα κράτη εξακολουθούν να αναζητούν χώρο, προσαρμογές και μεταφορά βαρών καθώς οι οικονομικές συνθήκες αλλάζουν.