Είναι δύσκολο να συλλάβει κανείς το μέγεθος των δασικών πυρκαγιών που πλήττουν τη Γαλλία και την Ισπανία. Στη νοτιοδυτική Γαλλία, η πύρινη λαίλαπα έχει σαρώσει μια έκταση τετραπλάσια του μεγέθους του Παρισιού. Σχεδόν 250.000 άνθρωποι έχουν απομακρυνθεί από την περιοχή της Ζιρόντ, και οι φλόγες πλησιάζουν όλο και περισσότερο στο Μπορντό.Στην Ισπανία, οι δασικές πυρκαγιές κινούνται προς την πρωτεύουσα, τη Μαδρίτη. Και στις δύο χώρες, ειδυλλιακοί προορισμοί διακοπών έχουν μετατραπεί σε πραγματικές εμπόλεμες ζώνες. Μέχρι την Τρίτη, οι φλόγες είχαν καταλαγιάσει, αλλά οι αρχές ανησυχούν ότι ο επερχόμενος καύσωνας θα μπορούσε να αναζωπυρώσει εστίες που σιγοκαίνε. Μεγάλο μέρος της Ευρώπης, της ηπείρου που θερμαίνεται με τους ταχύτερους ρυθμούς στον κόσμο, διατρέχει αυξημένο κίνδυνο δασικών πυρκαγιών, σύμφωνα με υπηρεσία παρακολούθησης της ΕΕ.
Οι επιστήμονες δίνουν τώρα μάχη με τον χρόνο για να επικαιροποιήσουν τις γνώσεις τους σχετικά με το πώς ξεκινούν, εξαπλώνονται και εντείνονται οι δασικές πυρκαγιές. «Βλέπουμε τη φωτιά να συμπεριφέρεται με τρόπους που δεν περιμέναμε, σε μέρη που δεν περιμέναμε, και τα επιστημονικά μας πλαίσια δυσκολεύονται να συμβαδίσουν», λέει η Κέριν Λιτλ, ερευνήτρια πυρογεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ στο Ηνωμένο Βασίλειο, προσθέτοντας ότι η κλιματική αλλαγή και οι αλλαγές στη χρήση γης αυξάνουν τον κίνδυνο ακραίων δασικών πυρκαγιών. Πέρυσι, συνυπέγραψε μια μελέτη της Βασιλικής Εταιρείας που υποδηλώνει ότι έχουμε ξεπεράσει ένα «σημείο καμπής κλίματος-φωτιάς», το οποίο βρίσκεται εκτός του εύρους των προβλεπτικών μοντέλων.
Καθώς οι περίοδοι των πυρκαγιών επιμηκύνονται και περισσότερες εκτάσεις σιγοκαίνε, οι χώρες, οι τοπικές κοινότητες και οι δυνάμεις έκτακτης ανάγκης θα πρέπει σαφώς να αναθεωρήσουν τη σχέση τους με τις δασικές πυρκαγιές. Ερευνητές όπως η Λιτλ προσαρμόζουν τις επιστημονικές προσεγγίσεις στα νέα ακραία δεδομένα. Ωστόσο, αυτά τα δραματικά γεγονότα αναδεικνύουν τον κίνδυνο της εισόδου σε τροχιά σημείου καμπής, με τις δασικές πυρκαγιές να καίνε ταχύτερα, σε μεγαλύτερη έκταση, για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και πιο απρόβλεπτα από ποτέ.
Μια δασική πυρκαγιά είναι, σε γενικές γραμμές, μια ανεξέλεγκτη φωτιά σε βλάστηση που απαιτεί την επέμβαση των δυνάμεων έκτακτης ανάγκης. Οι ταξινομήσεις ποικίλλουν, αλλά μια δασική πυρκαγιά χαρακτηρίζεται συχνά ως «μεγα-πυρκαγιά» (megafire) όταν ξεπερνά τα 10.000 εκτάρια (ή τις 100.000 ακρ στις ΗΠΑ).
Αν και οι δασικές πυρκαγιές ξεκινούν ως επί το πλείστον από ανθρώπινη δραστηριότητα, όπως ένα αναμμένο τσιγάρο ή εμπρησμός, οι επιπτώσεις τους έχουν επιδεινωθεί από το «κλιματικό μαστίγιο» - ένα εποχικό «πινγκ-πονγκ» ανάμεσα σε ακραίες βροχοπτώσεις και ακραία ζέστη. Οι πιο υγροί χειμώνες και οι υγρές ανοίξεις επιτρέπουν σε περισσότερη βλάστηση να αναπτυχθεί· στη συνέχεια, τα θερμότερα καλοκαίρια την ξεραίνουν και τη μετατρέπουν σε καύσιμη ύλη.
Στη Γαλλία, η πύρινη κόλαση δημιουργεί το δικό της βίαιο καιρικό σύστημα, καθιστώντας την προσέγγιση εξαιρετικά επικίνδυνη. Αυτές οι «καταιγίδες πυροσωρειτών» (pyrocumulonimbus storms), που σχηματίζονται από ανερχόμενες στήλες τέφρας, καπνού και υδρατμών, έχουν παρατηρηθεί στην Αυστραλία, τις ΗΠΑ και τον Καναδά, αλλά σπάνια στην Ευρώπη. Καθώς οι υδρατμοί ανεβαίνουν, ψύχονται και σχηματίζουν ένα σύννεφο - με όλα τα ταραχώδη φυσικά χαρακτηριστικά των κανονικών καταιγιδοφόρων νεφών, όπως ισχυρούς ανέμους και κεραυνούς.
Αυτού του είδους η ακραία συμπεριφορά, εξηγεί η Λιτλ, βρίσκεται εκτός των συνηθισμένων μοντέλων πυρκαγιάς, όπως και η γρήγορη εξάπλωση κατά τη διάρκεια της νύχτας (λόγω της χαμηλής υγρασίας). Η ίδια επισημαίνει ότι η ευφλεκτότητα της βλάστησης είναι μια μη γραμμική ιδιότητα που φαίνεται να έχει ξεπεράσει ένα σημείο καμπής λόγω της εξαιρετικής ξηρασίας και των επαναλαμβανόμενων καυσώνων: «Η καύσιμη ύλη και οι ατμοσφαιρικές συνθήκες ξεπερνούν κρίσιμα σημεία τα οποία τα ιστορικά μοντέλα απλώς δεν χρειαζόταν να αναπαραστήσουν, επειδή αυτά τα σημεία σπάνια προσεγγίζονταν στο παρελθόν».
Η μελέτη της Βασιλικής Εταιρείας εντόπισε τρία ζητήματα που απαιτούν επείγουσα προσοχή: πώς ξεκινούν οι πυρκαγιές, πώς εξαπλώνονται και πώς προκαλούν ζημιές, ιδιαίτερα στις ζώνες μίξης δασών-οικισμών · την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των κοινοτήτων και των οικοσυστημάτων· και τη μέτρηση των επιπτώσεων των δασικών πυρκαγιών στην ατμόσφαιρα και το κλίμα. Η διαχείριση της καύσιμης ύλης -δηλαδή ο στρατηγικός καθαρισμός της βλάστησης- θεωρείται αποτελεσματικός τρόπος πρόληψης της καταστροφής.
Όπου όμως υπάρχει δασική πυρκαγιά, υπάρχει και τοξικός καπνός -ένας παράγοντας υγείας που αποτυπώνεται μόνο αόριστα στα μοντέλα πυρκαγιάς- που περιέχει ατμοσφαιρικούς ρύπους όπως όζον, μονοξείδιο του άνθρακα και οξείδια του αζώτου, μαζί με μικροσωματίδια που μπορούν να διεισδύσουν στους πνεύμονες και στην κυκλοφορία του αίματος. Ο καπνός από τις δασικές πυρκαγιές συνδέεται με περίπου 340.000 πρόωρους θανάτους ετησίως· ο αριθμός αυτός θα αυξηθεί καθώς οι πυρκαγιές εντείνονται και ο καπνός μεταφέρεται μακρύτερα.
Αν και η καύση αποτελεί φυσικό χαρακτηριστικό πολλών οικοσυστημάτων -καθαρίζοντας τον τόπο για άλλη άγρια ζωή και βοηθώντας στη βλάστηση των σπόρων φυτών που είναι προσαρμοσμένα στη φωτιά- οι δασικές πυρκαγιές εισβάλλουν πλέον σε μη προσαρμοσμένους βιότοπους, συμπεριλαμβανομένων των τροπικών δασών και της τούνδρας του Αρκτικού Κύκλου σε μεγάλο υψόμετρο. Αυτές οι καταβόθρες άνθρακα κινδυνεύουν να μετατραπούν σε πηγές εκπομπής άνθρακα. Οι δασικές πυρκαγιές του 2023 στον Καναδά συνέβαλαν, σύμφωνα με εκτιμήσεις, κατά 23% στις παγκόσμιες εκπομπές άνθρακα από δασικές πυρκαγιές εκείνου του έτους. Αυτό επιταχύνει περαιτέρω την υπερθέρμανση, η οποία με τη σειρά της αυξάνει τον κίνδυνο πυρκαγιών.
Καθώς όλο και μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη παραδίδεται στις φλόγες, οι βρόχοι ανάδρασης του κλίματος μοιάζουν όλο και περισσότερο με φαύλους κύκλους καταστροφής.
© The Financial Times Limited 2026. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation