Ο οικονομικός εθνικισμός της Ιαπωνίας

Η προσπάθεια της Ιαπωνίας για επανεκκίνηση της οικονομίας της μπήκε σε δύσκολο τερέν την προηγούμενη εβδομάδα. Οι αποδόσεις των ομολόγων ενισχύθηκαν και οι μετοχές υποχώρησαν. Ορισμένοι έσπευσαν να υποστηρίξουν ότι τα «αμπενομικά» -οι μεταρρυθμίσεις του πρωθυπουργού Σίνζο Άμπε- απέτυχαν. Αυτό είναι γελοίο.

Ίσως τα αμπενομικά αποτύχουν. Δεν θα γίνει, όμως, επειδή αυξήθηκαν οι αποδόσεις των ομολόγων ή επειδή υπάρχει αστάθεια στα χρηματιστήρια. Αντιθέτως, οι αποδόσεις πρέπει να ενισχυθούν για να ανακάμψει η Ιαπωνία και τα χρηματιστήρια είναι πάντα ασταθή. Το πολυαναμενόμενο ιαπωνικό πρόγραμμα ανάκαμψης θα έχει κινδύνους. Τα γεγονότα της προηγούμενης εβδομάδας, όμως, δεν μας έδωσαν περισσότερες πληροφορίες για αυτούς.

Γεγονός είναι ότι η απόδοση των 10ετών κρατικών ομολόγων ενισχύθηκε σε επίπεδα υψηλότερα κατά 34,7 μονάδες βάσης από τις 6 Μαΐου. Και πάλι, όμως, περιορίζεται στο 0,91%. Στο ίδιο επίπεδο βρισκόταν πριν από περίπου έναν χρόνο. Ο δείκτης Nikkei υποχώρησε κατά 9,5% την περίοδο 22 - 27 Μαΐου. Είχε, όμως, προηγηθεί άνοδος 80% από τις 13 Νοεμβρίου 2012 μέχρι τις 22 Μαΐου 2013. Και ναι, το γεν ενισχύθηκε λίγο έναντι του δολαρίου την προηγούμενη εβδομάδα, αλλά και πάλι βρίσκεται σε επίπεδα 23% χαμηλότερα από τις αρχές του Οκτωβρίου 2012.

Πώς θα μπορούσε κανείς να ερμηνεύσει αυτές τις κινήσεις πέρα από ασήμαντες βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις; Ο Paul Krugman των New York Times υποστηρίζει ότι για να ερμηνευθεί η χρηματιστηριακή πτώση ως κάτι περισσότερο από μία απλή διακύμανση θα πρέπει να αντικατοπτρίζει φόβους είτε δυσμενέστερης οικονομικής ανάπτυξης, είτε για το ιαπωνικό χρέος είτε, τέλος, για την αποφασιστικότητα της Τράπεζας της Ιαπωνίας.

Το πρώτο θα εξηγούσε την πτώση στη χρηματιστηριακή αγορά, αλλά όχι το άλμα στις αποδόσεις των ομολόγων. Το δεύτερο θα εξηγούσε την άνοδο στις αποδόσεις των ομολόγων, αλλά όχι την ενίσχυση του γεν. Το τρίτο, όμως, θα εξηγούσε τις υψηλότερες αποδόσεις, την αδύναμη χρηματιστηριακή αγορά και την ισχυρότερη συναλλαγματική ισοτιμία – όλα θα μπορούσαν να είναι αντίδραση σε σενάρια για πιο σφιχτή νομισματική πολιτική από ό,τι είχε προβλεφθεί. Καταλήγει επίσης στο ότι αυτή η τελευταία εκδοχή είναι η πιθανή.

Η ανάλυση αυτή, παρ' όλα αυτά, είναι ιδιαίτερα βραχυπρόθεσμη. Μακροπρόθεσμα, οι αποδόσεις των ομολόγων παραμένουν πολύ υψηλότερα από τα πιο χαμηλά τους επίπεδα που ήταν κοντά στο 0,4% και η χρηματιστηριακή αγορά βρίσκεται σε σημείο υψηλότερο κατά 63% από τα χαμηλά του Νοεμβρίου, ενώ το γεν έχει υποχωρήσει σημαντικά από τα πρόσφατα υψηλά.

Η ευρύτερη εικόνα δείχνει ότι οι επενδυτές εξακολουθούν να πιστεύουν ότι τόσο η BoJ όσο και η κυβέρνηση είναι δεσμευμένες να ακολουθήσουν τις νέες πολιτικές που υιοθέτησαν. Ο ρυθμός ανάπτυξης του 3,5% που καταγράφηκε το πρώτο τρίμηνο σε ετήσια βάση μπορεί να μη σχετίζεται σημαντικά με τη νέα πολιτική. Και αυτό το στοιχείο, όμως, είναι ενθαρρυντικό.

Επίσης, είναι αναπόφευκτο ότι οι πολιτικές αλλαγές στην Ιαπωνία θα επιφέρουν κάποια αποσταθεροποίηση. Ορισμένα μέλη του διοικητικού συμβουλίου της BoJ πιστεύουν ότι η στάση πολιτικής προκαλεί σύγχυση επειδή ο στόχος είναι παράλληλα να αυξηθεί ο πληθωρισμός και να μειωθούν τα επιτόκια. Η αστάθεια στην αγορά ομολόγων οδήγησε επίσης σε κριτική ενάντια στον Χαρουχίκο Κουρόντα, τον νέο διοικητή της κεντρικής τράπεζας. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι οι ζημίες που υπέστησαν οι τράπεζες από το χαρτοφυλάκιό τους σε κρατικά ομόλογα Ιαπωνίας θα υπονομεύσουν τη δυνατότητά και την προθυμία τους να χορηγήσουν δάνεια για να επέλθει η ανάκαμψη.

Εν τω μεταξύ, από το εξωτερικό υπάρχει κριτική για την αποδυνάμωση του γεν. Πολλοί, κυρίως στην ανατολική Ασία, συμφωνούν με την προειδοποίηση του David Li από το πανεπιστήμιο Tsinghua, ότι πέρα από την άνοδο στον πληθωρισμό «το μόνο που βλέπει ο κόσμος είναι η απότομη υποτίμηση του γεν. Αυτή η υποτίμηση είναι άδικη για τις άλλες χώρες και μη βιώσιμη». Ο Takashi Ito από το Τόκιο απαντά: «Θεωρώ ότι είναι αβάσταχτο χώρες που υποτίμησαν ή χειραγώγησαν τα νομίσματά τους να κατηγορούν την Ιαπωνία για υποτίμηση του γεν».

Μοιάζει πλέον με πόλεμο νομισμάτων.

Πώς αποτιμούμε αυτήν τη συζήτηση; Πρώτον, η αποφασιστικότητα για τερματισμό του αποπληθωρισμού και ανάκτηση της ανάπτυξης θα πρέπει να οδηγήσει σε άνοδο των αποδόσεων στα κρατικά ομόλογα. Μία σταθερή οικονομία με πληθωρισμό 2% δεν θα έχει τόσο χαμηλά μακροπρόθεσμα επιτόκια στο 0,5%. Η μικρή άνοδος των επιτοκίων την προηγούμενη εβδομάδα δεν σηματοδοτεί αποτυχία της πολιτικής. Είναι μάλλον μία ισχυρή ένδειξη της επιτυχίας της νέας πολιτικής.

Είναι, όμως, σημαντικό να μην αυξηθούν τα επιτόκια περισσότερο από τον αναμενόμενο πληθωρισμό, ώστε να υπάρξει μείωση των πραγματικών επιτοκίων. Η BoJ πρέπει να δώσει κατευθυντήριες γραμμές για τα μακροπρόθεσμα επιτόκια. Θα πρέπει να είναι διατεθειμένη να αγοράσει χωρίς περιορισμούς όταν τα επιτόκια ξεπεράσουν το ταβάνι (που πιθανότατα θα είναι κινούμενο). Μπορεί να στηρίξει την πολιτική υποδεικνύοντας μία περίοδο κατά την οποία θα διατηρήσει μηδενικά βραχυπρόθεσμα επιτόκια. Τα επιτόκια θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να παραμείνουν μηδενικά μέχρις ότου οι τιμές (όχι του πληθωρισμού) φτάσουν σε συγκεκριμένο σημείο. Με τέτοιους τρόπους, η BoJ θα μπορούσε να γίνει πιο προβλέψιμη.

Δεύτερον, η κυβέρνηση και η BoJ χρειάζεται να βρουν έναν καλό τρόπο διαχείρισης του υπέρογκου κρατικού χρέους της Ιαπωνίας. Το δραστικό βήμα της τιτλοποίησης θα πρέπει να είναι μέρος της λύσης. Αυτό θα απαιτεί πιθανότατα μόνιμη άνοδο στις απαιτήσεις αποθεμάτων για τις τράπεζες. Αυτό συνεπάγεται φόρο στις καταθέσεις. Για την Ιαπωνία, όμως, είναι λογικό να απαιτείται από τις τράπεζες να παρέχουν ιδιαίτερα φθηνή μόνιμη χρηματοδότηση στην κυβέρνηση και καθώς οι προοπτικές ανάπτυξης είναι φτωχές, είναι απίθανο να υπάρξει ισχυρή ανάκαμψη του ιδιωτικού δανεισμού, και το δημόσιο χρέος είναι τεράστιο. Οι χαμηλές (αν όχι αρνητικές) πραγματικές αποδόσεις των τραπεζικών καταθέσεων μπορεί επίσης να οδηγήσουν σε υποχώρηση του γεν, σε άνοδο στις τιμές των τοποθετήσεων και σε υψηλότερες δαπάνες στον ιδιωτικό τομέα. Όλα αυτά, όμως, είναι επιθυμητά.

Τρίτον, οι ανησυχίες για τον αντίκτυπο του αδύναμου γεν είναι κατανοητές. Η αύξηση του πλεονάσματος στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών είναι ένας τρόπος να αντισταθμιστούν οι υπερβολικές αποταμιεύσεις του ιαπωνικού επιχειρηματικού κλάδου. Όμως, ο Charles Dumas, της Lombard Street Research, υποστηρίζει ότι οι ανησυχίες του καθηγητή Li έχουν βάση. Η Κίνα έχει τη σημαντικότερη έκθεση από τις ισχυρές οικονομίες στη μεγάλη υποτίμηση της Ιαπωνίας. Και η Κίνα, όμως, χειραγωγεί τη συναλλαγματική της ισοτιμία. Αυτό που χρειάζεται είναι συζήτηση υπό την αιγίδα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, στις αρχές που θα διέπουν τη συναλλαγματική πολιτική. Κάτι τέτοιο, όμως, δεν θα γίνει. Αντιθέτως, ο οικονομικός εθνικισμός του κ. Άμπε μπορεί να συγκρουστεί με τον οικονομικό εθνικισμό της Κίνας. Όταν μαλώνουν τα βουβάλια την πληρώνουν... τα βατράχια.

Ο κίνδυνος της εγχώριας και της εξωτερικής αποσταθεροποίησης είναι πράγματι μεγάλος. Αυτό είναι επώδυνα εμφανές. Η Ιαπωνία, όμως, πρέπει να βγει από τη δίνη της. Και μπορεί να το κάνει. Θα το πετύχει, πάντως, μόνο με διαρθρωτική μεταμόρφωση: Πρέπει να μεταβιβάσει εισόδημα από τις επιχειρήσεις στους μετόχους, την κυβέρνηση και τους μισθωτούς. Μακροπρόθεσμα χρειάζονται υψηλότεροι πραγματικοί μισθοί, μεγαλύτερη φορολογία στα κέρδη και ισχυρότερα μερίσματα. Τελικά, ο κ. Άμπε δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο στη νομισματική χειραγώγηση και στην αποδυνάμωση του νομίσματος. Πρέπει να αντιμετωπίσει το οχυρωμένο επιχειρηματικό καθεστώς της Ιαπωνίας. Αυτό, όμως, σημαίνει πραγματική επανάσταση. Θα το προσπαθήσει; Εξακολουθώ να αμφιβάλλω.

© The Financial Times Limited 2013. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation