Νέο μοντέλο για τον αναδυόμενο κόσμο

Το τρέχον οικονομικό μοντέλο των αναπτυσσόμενων αγορών δημιουργήθηκε από τις στάχτες της χρηματοοικονομικής κρίσης την περίοδο 1997-98. Αυτή η κρίση ξεγύμνωσε τη Συναίνεση της Ουάσιγκτον που κυριαρχούσε στην οικονομική σκέψη των αναδυόμενων χωρών από την πτώση του Βερολίνου.

Η Συναίνεση της Ουάσιγκτον υποστήριξε την τότε φιλελεύθερη οικονομική σκέψη - σταθερές ή σχεδόν σταθερές συναλλαγματικές ισοτιμίες, δημοσιονομική πειθαρχία, ελεύθερο εμπόριο και διαδοχικοί γύροι αποκρατικοποιήσεων. Το μοντέλο αρχικά πέτυχε συγκράτηση του πληθωρισμού, αλλά απέτυχε στους περισσότερους από τους υπόλοιπους τομείς. Η ληστρική συμπεριφορά των πολυεθνικών οργανισμών κατά τη διάρκεια των ιδιωτικοποιήσεων, ειδικότερα, έπεισε τις εθνικές κυβερνήσεις ότι η Συναίνεση της Ουάσιγκτον ήταν ένα καλυμμένο μοντέλο νεοαποικιοκρατίας.

Δεν είναι έκπληξη, λοιπόν, ότι το οικονομικό μοντέλο που διαδέχθηκε τη Συναίνεση της Ουάσιγκτον έχει βαθιά εθνικιστικά χαρακτηριστικά. Μετά την κρίση του 1997-98, η μία αναδυόμενη αγορά μετά την άλλη ανέπτυξαν μοντέλο με βασικό πλαίσιο την οικονομική και χρηματοοικονομική αυτάρκεια. Στηρίχθηκαν σε τέσσερα βασικά στοιχεία: φθηνά νομίσματα, ανάπτυξη βασιζόμενη στις εξαγωγές, συγκέντρωση συναλλαγματικών αποθεμάτων σε δολάρια και ανάπτυξη πηγών χρηματοδότησης εκτός δολαρίου, ειδικότερα μέσω των τοπικών αγορών ομολόγων.

Με αυτά τα μέσα, οι αναδυόμενες αγορές πίστεψαν ότι δεν θα βρεθούν ξανά στον γάντζο του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ (ή του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου) ούτε θα χρειαζόταν να αναστατώσουν τα εγχώρια κατεστημένα συμφέροντα με «διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις».

Το μοντέλο λειτούργησε αρκετά καλά για μία δεκαετία. Οι εξαγωγές εκτινάχθηκαν, η συγκέντρωση δολαρίων οδήγησε στη δημιουργία μιας γενιάς κρατικών επενδυτικών ταμείων, οι αγορές χρέους σε τοπικό νόμισμα είχαν καλή πορεία και τα εγχώρια κατεστημένα συμφέροντα πήγαν αρκετά καλά. Δημιουργήθηκε αρκετός νέος πλούτος και 2 δισ. άνθρωποι βγήκαν από τη φτώχεια καθώς ανέκυψε μία νέα μεσαία τάξη, δίνοντας στο μοντέλο και πολιτική νομιμότητα.

Και αυτή η προσέγγιση, όμως, έχει κάνει τον κύκλο της. Τα φθηνά νομίσματα δεν είναι πλέον τόσο φθηνά και σε πραγματικούς όρους έχουν ανακτήσει σε μεγάλο βαθμό την αγοραστική δύναμη της περιόδου 1997-98. Επιπλέον, το αναπτυξιακό μοντέλο των εξαγωγών αποδεκατίζεται καθώς ο ανεπτυγμένος κόσμος κινείται ταχύτατα προς εξισορροπημένα ισοζύγια τρεχουσών συναλλαγών. Ήταν καλό όσο κράτησε, αλλά ήρθε η ώρα για τις αναδυόμενες αγορές να βρουν κάτι νέο.

Το νέο οικονομικό μοντέλο του αναδυόμενου κόσμου πρέπει να μάθει από τα δύο προηγούμενα, να κρατήσει ό,τι λειτούργησε και να προχωρήσει. Οι αναδυόμενες αγορές χρειάζεται να δεσμευθούν στην ελεύθερη διακύμανση των συναλλαγματικών ισοτιμιών, να διατηρήσουν τα αποθέματα δολαρίου και να συνεχίσουν να αναπτύσσουν μη δολαριακές πηγές χρηματοδότησης. Θα πρέπει, όμως, να εγκαταλείψουν τον κόσμο των φθηνών νομισμάτων και την ανάπτυξη που βασίζεται στις εξαγωγές.

Ο τρέχων γύρος ανταγωνιστικών υποτιμήσεων είναι μία ιδιαίτερα ανησυχητική εξέλιξη της πολιτικής. Η στασιμότητα βρίσκεται κοντά. Μετά την κατάρρευση του 2008, τα πληθωριστικά προβλήματα επέστρεψαν στις αναδυόμενες αγορές την περίοδο 2009-2010 με ταχύτητα που ξάφνιασε και οι αναδυόμενες αγορές δεν έχουν την πολυτέλεια να ενσωματώσουν αυτές τις πιέσεις με τις διαδοχικές υποτιμήσεις.

Αντιθέτως, χρειάζεται να ξεσκονίσουν την ατζέντα των «διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων» που αθόρυβα εγκατέλειψαν πριν από μία δεκαετία και να κινηθούν στην αναζωογόνηση του εγχώριου ανταγωνισμού. Οι ρυθμιστικές αρχές χρειάζεται να ενισχυθούν για να πατάξουν τα τοπικά ολιγοπώλια που εμποδίζουν την ανάπτυξη και τον ανταγωνισμό. Ευρύ φάσμα βιομηχανιών από τηλεπικοινωνίες μέχρι εταιρείες κοινής ωφέλειας και εταιρείες τροφίμων κα ποτών βρίσκονται στα χέρια ενός ή δύο ίσως ομίλων. Αυτή η κατάσταση μπορεί να πνίξει τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που συνήθως δημιουργούν απασχόληση.

Η δημοσιονομική πολιτική χρειάζεται να επιστρέψει στην ατζέντα των αναδυόμενων αγορών. Κατά το μεγαλύτερο μέρος της τελευταίας δεκαετίας οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις αντικαταστάθηκαν από δημοσιονομικές ρυθμίσεις. Η φορολογική μεταρρύθμιση είναι προτεραιότητα ειδικότερα σε ό,τι αφορά τον συνδυασμό φορολογίας εισοδήματος και κατανάλωσης. Σε ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες, η μεταρρύθμιση του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας και του συνταξιοδοτικού έχει μείνει πίσω, παρά το γεγονός ότι η δημογραφική εικόνα γίνεται όλο και πιο δύσκολη εδώ και καιρό.

Τέλος, η εταιρική διακυβέρνηση έχει αποτύχει στον αναδυόμενο κόσμο, ακόμη και σε επιχειρήσεις που είναι εισηγμένες σε χρηματιστήρια ανεπτυγμένων χωρών. Εάν δεν βελτιωθούν οι πρακτικές εταιρικής διακυβέρνησης, η αναπόφευκτη επίπτωση θα είναι η αύξηση του κόστους του κεφαλαίου για όλους.

Ο αναδυόμενος κόσμος έχει καταγράψει πρόοδο την τελευταία δεκαετία. Για να γίνουν και άλλα βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση χρειάζεται να αλλάξει το οικονομικό μοντέλο και να ληφθούν κάποιες επώδυνες αποφάσεις. Όσοι μπορούν να κάνουν αυτά τα βήματα θα ευδοκιμήσουν. Όσοι δεν τα κάνουν ίσως κοιτούν την προηγούμενη δεκαετία ως τη χρυσή τους εποχή.

*Ο Dominic Rossi είναι Chief Ιnvestment Οfficer της Fidelity Worldwide Investment.

© The Financial Times Limited 2013. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation