Ωρολογιακή βόμβα στην αγορά συναλλάγματος

Είναι γνωστή χαζομάρα να αγοράζεις συνάλλαγμα στο αεροδρόμιο για τις καλοκαιρινές σου διακοπές - όπως έμαθα με κόστος (για μία ακόμη φορά) την προηγούμενη εβδομάδα. Έχοντας την επιλογή δύο ανταλλακτηρίων, τα οποία διαχειρίζεται η ίδια εταιρεία, δεν υπήρχε παρά μόνο μία δυνατότητα: η κάθε στερλίνα θα μου έδινε 1,05 ευρώ και επιστρέφοντας θα έπρεπε να δώσω 1,35 ευρώ για να πάρω πίσω μία στερλίνα.

Όσο εξωφρενικό κι αν ήταν αυτό το περιθώριο του 30%, μοιάζει με ήπια κατάχρηση συγκριτικά με τις καταγγελίες χειραγώγησης που προκύπτουν καθώς οι ρυθμιστικές αρχές εμβαθύνουν την έρευνα στην αγορά συναλλάγματος, της οποίας ο ημερήσιος τζίρος αγγίζει τα 5,3 τρισ. δολ.

Τις τελευταίες δύο εβδομάδες, επτά από τις μεγαλύτερες τράπεζες του κόσμου επιβεβαίωσαν ότι βρίσκονται υπό έρευνα για τη σχετική υπόθεση. Για πολλούς του χώρου, αυτό είναι ένα ακόμη επεισόδιο εκδικητικής καταδίωξης των τραπεζών για τις υπερβολές του παρελθόντος. Για τους επικριτές του χρηματοοικονομικού κλάδου, αυτό είναι μία ακόμη ένδειξη ότι οι τράπεζες εξακολουθούν να είναι βυθισμένες στη διαφθορά.

Η εφαρμογή τολμηρών μεταρρυθμίσεων θα διευθετούσε την κατάσταση. Απορρίπτοντας τους αναχρονιστικούς μηχανισμούς των αγορών, δημιουργώντας διαφανείς διαδικασίες για τις πράξεις συναλλάγματος και μειώνοντας τα μπόνους που ενθαρρύνουν την άπληστη συμπεριφορά των traders, οι τράπεζες θα μπορούσαν να ανακτήσουν την εμπιστοσύνη και να συμβάλουν στον τερματισμό των σκανδάλων. Οι πιθανότητες, όμως, είναι πως θα απαιτηθούν σκληρές πιέσεις από τις ρυθμιστικές αρχές για να επιβληθούν αυτές οι αλλαγές.

Οι έρευνες ξεκίνησαν πριν από περίπου 4 μήνες από τη βρετανική Financial Conduct Authority (FCA) και τώρα εξελίσσονται στην Ελβετία και στις ΗΠΑ, αν και ακόμη σε αρχικό στάδιο. Υπάρχουν, όμως, σαφείς υπόνοιες ότι traders διαφορετικών τραπεζών συστηματικά συνεργάζονταν, με στόχο την τεχνητή ενίσχυση ή υποχώρηση των συναλλαγματικών ισοτιμιών κατά τη διάρκεια μιας ημέρας - απηχώντας δυσάρεστα το σκάνδαλο χειραγώγησης του Libor, που έχει ήδη κοστίσει σε πέντε τράπεζες και χρηματιστηριακές περίπου 3,5 δισ. δολ. σε πρόστιμα.

Αυτό ήταν εφικτό λόγω του τρόπου με τον οποίο καθορίζονταν οι τιμές «fix» στην αγορά συναλλάγματος. Με τη διαμεσολάβηση τρίτων μερών -από το Bloomberg και την Thomson Reuters, μέχρι την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα- μαζεύονταν οι τιμές με τις οποίες διαφορετικές τράπεζες αγόραζαν και πουλούσαν συνάλλαγμα.

Μόνο ένα μέρος των καθημερινών συναλλαγών, που εκτιμάται σε ποσοστό μικρότερο του 10%, φαίνεται πως εκτελέστηκε με βάση αυτές τις τιμές. Οι υπόλοιπες έγιναν με όρους που τίθενται σε διμερή βάση μεταξύ τραπεζών και πελατών. Οι δείκτες αναφοράς, όμως, εξακολουθούν να είναι κρίσιμοι. Ειδικότερα το fix Λονδίνου στις 4 π.μ. χαρακτηρίζεται ευαγγέλιο για την αγορά συναλλάγματος.

Όπως αποκαλύφθηκε όμως και στο σκάνδαλο Libor, με μεγάλο κόστος για τις τράπεζες που πιάστηκαν να κλέβουν, κάθε δείκτης αναφοράς ο οποίος βασίζεται σε τιμές που δίνουν παράγοντες της αγοράς κινδυνεύει με κατάχρηση εάν οι traders είναι έξυπνοι, άπληστοι και αρκετά οργανωμένοι. Οι δείκτες αναφοράς στην αγορά συναλλάγματος βασίζονται σε πραγματικές πράξεις συναλλαγών και όχι σε εκτιμήσεις τιμών που θα μπορούσε κάποιος να έχει… ονειρευτεί. Όπως, όμως, έγινε και με το Libor, έτσι και η αγορά συναλλάγματος φαίνεται πως έχει αρκετούς έξυπνους, άπληστους και οργανωμένους traders.

Η πιο ήπια κατηγορία είναι πως ορισμένοι τραπεζίτες συνήθιζαν να ωθούν τους πελάτες τους να χρησιμοποιούν έναν δείκτη αναφοράς, ενώ θα μπορούσαν να πετύχουν καλύτερη ιδιωτική συμφωνία, εξασφαλίζοντας έτσι μεγαλύτερο περιθώριο κερδοφορίας για την τράπεζα. Η πιο σοβαρή κατηγορία είναι πως traders που συνυπήρχαν στο Citi του Λονδίνου και σε άλλα χρηματοοικονομικά κέντρα σχεδίαζαν συμφωνίες, ειδικότερα πριν οριστεί το κρίσιμο fix του Λονδίνου στις 4 π.μ., ώστε να προκαταλάβουν τις πράξεις των πελατών και οποιαδήποτε επακόλουθη αλλαγή των συναλλαγματικών ισοτιμιών.

Όποια αποδεικτικά στοιχεία και αν βρουν οι ρυθμιστικές αρχές, η αλήθεια είναι πως η φύση της αγοράς συναλλάγματος αποτελεί προσκλητήριο για εγκληματική κατάχρηση. Αυτό ισχύει για οποιαδήποτε αγορά -χρέους, χρυσού, πετρελαίου κ.ά.- που στηρίζεται σε τόσο βολικούς μηχανισμούς καθορισμού των τιμών. Με άλλα λόγια, η χαλαρή δομή των αγορών δίνει ευκαιρίες στο έγκλημα. Επίσης, το κίνητρο για μεγιστοποίηση των μπόνους αποτελεί και το κίνητρο του εγκλήματος.

Υπάρχουν δύο απλές λύσεις: Πρώτον, η αλλαγή της δομής. Σε έναν τόσο προηγμένο τεχνολογικά κόσμο, είναι αναχρονισμός να εκτελείται μεγάλο μέρος των πράξεων της αγοράς συναλλάγματος μέσω τηλεφώνου. Είναι ουσιώδες να υπάρξει μία πλήρως ηλεκτρονική αγορά και πρωτοβουλίες από εταιρίες -όπως Thomson Reuters’ FXall και FTSE Cürex- να ενωθούν τα στοιχεία από αντίπαλες πλατφόρμες. Αυτό θα ήταν ένα χρήσιμο πρώτο βήμα. Γιατί, όμως, να μην προχωρήσουμε ακόμη περισσότερο και να ορίσουμε ότι οι πράξεις στην αγορά συναλλάγματος θα γίνονται σε μία συγκεκριμένη αγορά, που θα παρακολουθείται και θα ελέγχεται όπως τα χρηματιστήρια;

Δεύτερον, να απαλλαγούμε από τα μπόνους. Η αγορά συναλλάγματος θα έπρεπε να είναι μία βαρετή τραπεζική υπηρεσία που θα διευκολύνει τις βασικές ανάγκες των πελατών για ξένο νόμισμα. Τα τελευταία χρόνια, όμως, οι μεγαλύτεροι traders συναλλάγματος απολάμβαναν από τις υψηλότερες αμοιβές στον χρηματοοικονομικό κλάδο με ετήσια μπόνους που ξεπερνούσαν τα 5 εκατ. στερλίνες.

Ακόμη κι αν εφαρμοστούν αυτές οι ριζικές μεταρρυθμίσεις -είτε εθελοντικά είτε μέσω νέων παγκόσμιων κανόνων- οι μεγαλύτερες τράπεζες βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα ακόμη ταπεινωτικό σκάνδαλο, καθώς οι ρυθμιστικές αρχές ξεθάβουν λεπτομέρειες παλαιότερων καταχρήσεων στην αγορά συναλλάγματος και ίσως επιβάλουν νέο γύρο τσουχτερών προστίμων. Θα είναι οδυνηρό για τις τράπεζες, αλλά το ξεκαθάρισμα είναι απαραίτητο.

Με λίγη τύχη, οι Αρχές μπορεί ακόμη και να καταπιαστούν και με αυτά τα ανταλλακτήρια στα αεροδρόμια.

© The Financial Times Limited 2013. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation