Η κρίση φέρνει... γκρίνια στην Αν. Ευρώπη

Το 2009 υποτίθεται ότι θα ήταν έτος εορτασμών σε κεντρική και ανατολική Ευρώπη. Όμως η κρίση δεν αφήνει περιθώρια για πανηγυρισμούς. Πάντως οι οικονομίες της περιοχής δεν πρόκειται να καταρρεύσουν.

Δημοσιεύθηκε: 26 Φεβρουαρίου 2009 - 12:10

Stefan Wagstyl

Η κρίση φέρνει... γκρίνια στην Αν. Ευρώπη

Το 2009 υποτίθεται ότι θα έπρεπε να είναι έτος εορτασμών στην κεντρική και στην ανατολική Ευρώπη. Φέτος συμπληρώνονται 20 χρόνια από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, 10 χρόνια από την επέκταση του ΝΑΤΟ προς Ανατολάς και πέντε χρόνια από την ένταξη κάποιων χωρών της περιοχής στην Ε.Ε. Ως εκ τούτου, από τη Βαλτική έως τη Μαύρη Θάλασσα οι χώρες που βρίσκονταν υπό την κυριαρχία της ΕΣΣΔ έχουν αρκετές κοινές αναμνήσεις.

Όμως, η διεθνής ύφεση χάλασε το πάρτι. Αντί να γιορτάσουν αυτά τα οποία πέτυχαν στις δύο δεκαετίες που πέρασαν, οι ηγέτες της περιοχής νιώθουν το οικονομικό οικοδόμημα που δημιούργησαν να τρέμει κάτω από τα πόδια τους.

Βέβαια, όλη η Ευρώπη είναι αντιμέτωπη με τη χειρότερη κρίση από τη δεκαετία του ’30. Αλλά συγκρινόμενη με την πλουσιότερη Δύση, η κεντρική και η ανατολική Ευρώπη σαφώς βρίσκονται σε πιο αδύναμη θέση.

Οι κίνδυνοι είναι τόσο ισχυροί ώστε οι Ευρωπαίοι ηγέτες που συναντήθηκαν την περασμένη Κυριακή στο Βερολίνο αποφάσισαν να διπλασιάσουν τα κεφάλαια που δίνουν στο ΔΝΤ στα 500 δισ. δολάρια, προκειμένου αυτό να στηρίξει τις χώρες της κεντρικής και της ανατολικής Ευρώπης. Άλλωστε, η κ. Angela Merkel χαρακτήρισε την τρέχουσα κατάσταση "πρωτόγνωρη διεθνή κρίση".

Ο κίνδυνος δεν αφορά μόνο στην οικονομία των περισσότερο "ευαίσθητων" χωρών αλλά και στην πολιτική τους σταθερότητα. Βέβαια, κανείς δεν περιμένει ότι τα φαντάσματα του ’30 θα επιστρέψουν. Όμως, ο θυμός εξαιτίας ύφεσης, ανεργίας και υψηλού χρέους μπορεί να οδηγήσει σε λαϊκό ξέσπασμα, με απρόβλεπτες συνέπειες.

Όπως ακριβώς και στη δυτική Ευρώπη, έτσι και στην ανατολική θα υπάρξουν κοινωνικές αναταραχές αλλά και ένταση μεταξύ διαφορετικών εθνοτήτων. Κυβερνήσεις που στηρίζουν τις μεταρρυθμίσεις, πολυεθνικές τράπεζες και εταιρίες μπορεί να καταστούν ο στόχος της οργής των πολιτών, ιδιαίτερα όταν απειλείται το μοντέλο ζωής που έχουν στήσει.

"Η κρίση θα επηρεάσει την ανατολική Ευρώπη περισσότερο από τη δυτική, καθώς κυβερνήσεις και οικονομίες είναι περισσότερο ασταθείς", υποστήριξε ο κ. Carl Bildt, υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας.

Άλλωστε, η Ε.Ε., ο ακρογωνιαίος λίθος σε πολιτικό και οικονομικό επίπεδο, αντιμετωπίζει προβλήματα αφού οι ηγέτες της Δύσης προτιμούν να λάβουν μέτρα στήριξης των δικών τους εταιριών και να μη δράσουν συλλογικά. Ως εκ τούτου, και επιπλέον καθώς έχουν παλέψει για να προσαρμόσουν τις χώρες τους στην παγκοσμιοποίηση, αρκετοί ηγέτες της ανατολικής Ευρώπης αισθάνονται ακόμη και προδομένοι.

Ο κ. Pavol Demes, πρώην υπουργός Εξωτερικών της Σλοβακίας και νυν επικεφαλής του German Marshall Fund, αμερικανικού think-tank, υπογραμμίζει χαρακτηριστικά: "Οι άνθρωποι θέτουν υπό αμφισβήτηση τον φιλελευθερισμό, την ελεύθερη αγορά και την Ε.Ε. Βλέπουν χώρες όπως η Γαλλία να επιλέγουν τον προστατευτισμό, σε μία περίοδο όπου χρειάζονται κοινές λύσεις και συλλογική προσπάθεια. Αισθάνονται αποκλεισμένοι".

Τόσο ο κ. Demes όσο και άλλοι θεωρούν άριστη την απόφαση της Τσεχίας να εγκαλέσει τον Πρόεδρο της Γαλλίας, κ. Nicolas Sarkozy, όταν ανακοίνωσε ότι θα στηρίξει τις αυτοκινητοβιομηχανίες της χώρας του εφόσον αυτές φροντίσουν να προστατεύσουν τις θέσεις εργασίας των Γάλλων.

Ο πρωθυπουργός της Τσεχίας -η οποία ασκεί στο τρέχον εξάμηνο την προεδρία της Ε.Ε.- κ. Mirek Topolanek χαρακτήρισε την απόφαση Sarkozy "κίνηση που καταστρέφει την εικόνα ενότητας της ευρωζώνης περισσότερο από οτιδήποτε άλλο".

Παρά τις αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στη Βουλγαρία και στη Λιθουανία, τις βίαιες διαμαρτυρίες στη Λετονία και τις επιθέσεις ενάντια σε roma (τσιγγάνους) στην Ουγγαρία, η κεντρική και η ανατολική Ευρώπη δεν πρόκειται να διαλυθούν. Παρά τις διαμαρτυρίες για τη διάσπαση της ενότητας της Ε.Ε., καμία χώρα της περιοχής δεν σκέφτεται να αποχωρήσει από αυτήν.

Για παράδειγμα, η Πολωνία επιταχύνει τις διαδικασίες για να ενταχθεί στην ευρωζώνη. "Αυτό που χρειαζόμαστε είναι περισσότερη όχι λιγότερη Ευρώπη", τονίζει ο κ. Eugeniusz Smolar, επικεφαλής του Κέντρου Διεθνών Σχέσεων στη Βαρσοβία.

Ανεξάρτητα του τι θα συμβεί, κάθε χώρα θα βιώσει την κρίση με διαφορετικό τρόπο. Στη μία πλευρά βρίσκονται κράτη όπως Ουγγαρία, Λετονία και Ουκρανία, τα οποία έχουν στραφεί για βοήθεια στο ΔΝΤ. Στην άλλη βρίσκονται η Πολωνία, η Δημοκρατία της Τσεχίας και η Σλοβακία, δηλαδή η σκληρή βάση σταθερότητας σε κεντρική και ανατολική Ευρώπη.

Όμως υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι η κρίση βαθαίνει ακόμη και για χώρες που μέχρι στιγμής είχαν κατορθώσει να γλιτώσουν τα χειρότερα. Κλασικό παράδειγμα η Κροατία. Ο κ. Davor Butkovic, δημοσιογράφος της "Jutarnji List" τονίζει: "Δεν έχουμε ακόμη οικονομική κρίση, όμως όλοι αισθάνονται ότι κάτι κακό θα συμβεί. Στην εφημερίδα όπου εργάζομαι οι διαφημιστικές καταχωρίσεις έχουν υποχωρήσει 30%".

Έπειτα από μία 10ετία ισχυρής ανάπτυξης -ακόμη και πέρυσι ο μέσος ρυθμός έφτασε στο 5%- οι χώρες της περιοχής (δηλαδή κράτη της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης, η Ουκρανία αλλά όχι η Ρωσία) αναμένεται ότι θα δουν τις οικονομίες τους να προσγειώνονται το 2009. Οι μετανάστες επιστρέφουν, ενώ οι άμεσες ξένες επενδύσεις είτε μειώνονται είτε αποχωρούν.

Ακόμη χειρότερα, κάποιες από τις τράπεζες που στήριξαν την ανάπτυξη της ευρύτερης περιοχής δυσκολεύονται να παράσχουν κεφάλαια σε θυγατρικές τους, καθώς φοβούνται κατάρρευση της πιστωτικής αγοράς και έκρηξη επισφαλειών. Σύμφωνα με την Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών, τα δάνεια που είχαν παράσχει δυτικές τράπεζες στην περιοχή είχαν αγγίξει στα τέλη Σεπτεμβρίου 2008 το 1,656 δισ. δολάρια, δηλαδή ήταν υπερτριπλάσια σε σύγκριση με το 2005.

Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης εκτιμά ότι οι τράπεζες κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης έχουν ανάγκη 200 δισ. δολαρίων φέτος για αναχρηματοδότηση των χρεών τους και από 100 έως 150 δισ. δολάρια για να στηρίξουν τα κεφάλαιά τους λόγω υψηλών επισφαλειών.

Βέβαια, δεν τρέχουν όλοι για να ζητήσουν βοήθεια. Η Σλοβακία και η Σλοβενία αισθάνονται εντάξει μέσα στην ασφάλεια της ευρωζώνης. Η Πολωνία και η Τσεχία επιμένουν ότι δεν χρειάζονται κανενός είδους βοήθεια.

Ακόμη και οι πολιτικές και κοινωνικές αντιδράσεις διαφέρουν ανά κράτος. Στη Λετονία η κυβέρνηση παραιτήθηκε. Στην Ουκρανία η κρίση έχει καταστεί το νέο σημείο τριβής μεταξύ της πρωθυπουργού κ. Yulia Timosenko και του Προέδρου κ. Viktor Yushchenko.

Στη Βουλγαρία η κρίση έχει στηρίξει τη δημοτικότητα του Gerb, ενός κομματικού σχηματισμού ενάντια στη διαφθορά, που ευελπιστεί να κερδίσει τις εκλογές που διεξάγονται φέτος το καλοκαίρι. Υπάρχουν όμως και χώρες όπου η κρίση έχει δράσει υπέρ των κυβερνήσεων. Ο κ. Donald Tusk, ο φιλελεύθερος πρωθυπουργός της Πολωνίας, είναι σήμερα περισσότερο δημοφιλής απ’ ό,τι ήταν το 2007 όταν κέρδισε τις εκλογές.

Την ίδια στιγμή η κρίση φέρνει ανησυχίες. Ο κ. Krisztian Szabados, επικεφαλής του Political Capital Institute, ερευνητικού κέντρου στη Βουδαπέστη, εκφράζει φόβους για έξαρση φαινομένων ρατσισμού, ιδιαίτερα σε χώρες με πληθυσμούς τσιγγάνων. "Η Δεξιά βρίσκεται σε άνοδο", τονίζει, φέροντας ως παράδειγμα το Jobbik, ένα ακροδεξιό κόμμα στην Ουγγαρία, το οποίο κέρδισε το 8,5% των ψήφων σε τοπικές εκλογές που έγιναν τον Ιανουάριο.

Από την πλευρά του, ο κ. Ivan Krastev, επικεφαλής του Centre for Liberal Studies στη Βουλγαρία, εκφράζει ανησυχίες για το ενδεχόμενο η μεσαία τάξη να χάσει το ηθικό της, καθώς γίνονται συνεχείς απολύσεις και υπάρχει αδυναμία κάλυψης στεγαστικών δανείων.

© The Financial Times Limited 2009. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation