Το ραντεβού της Ευρώπης με την αραβική ιστορία

Η αφύπνιση του αραβικού κόσμου δεν περιέχει επικίνδυνο θρησκευτικό στοιχείο και δίνει στην Ευρώπη τη μοναδική ευκαιρία να καθοδηγήσει τους γείτονές της στον δρόμο της Δημοκρατίας και της ελεύθερης αγοράς, υποστηρίζουν οι FT.

Δημοσιεύθηκε: 7 Φεβρουαρίου 2011 - 07:47

Το ραντεβού της Ευρώπης με την αραβική ιστορία

Όταν ο William Wordsworth έγραφε το ποίημα "Γαλλική Επανάσταση" είχε στον νου του τα γεγονότα του 1789 -την έφοδο στη Βαστίλη, την κατάργηση της απολυταρχικής μοναρχίας, την κατάλυση των φεουδαρχικών καθεστώτων, τη διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου- και όχι όσα ακολούθησαν: την τρομακτική περίοδο του 1793-94 και την ταλαιπωρημένη Ευρώπη από τους πολέμους του Ναπολέοντα. Παρ' όλα αυτά, εάν ο Wordsworth ζούσε στις μέρες μας, θα εξέφραζε εξίσου πανηγυρικά άποψη για την αφύπνιση των καταπιεσμένων λαών του αραβικού κόσμου με ισάξιο ενθουσιασμό όπως έπραξε για τη γαλλική επανάσταση πριν από δύο αιώνες.

Τέτοια θα έπρεπε να είναι η αρχική αντίδραση της Ευρώπης στον αναβρασμό που ξεκίνησε τον Δεκέμβριο στην Τυνησία και διαδίδεται μέσω της Αιγύπτου στην Ιορδανία, στην Υεμένη και παραπέρα. Η ηχηρή κραυγή ελευθερίας είναι οριστική απάντηση στις σοφιστείες που υποστηρίζουν πως οι αραβικές κοινωνίες, αντιθέτως με όλες τις άλλες, δεν ποθούν να απαλλαγούν από τα δεσμά. Επιπλέον, η έλλειψη θρησκευτικού φανατισμού στην καρδιά των εξεγέρσεων υπονομεύει το επιχείρημα εκείνων που υποστηρίζουν ότι η κατάργηση των απολυταρχικών καθεστώτων θα δώσει εξουσία σε δολοφονικά εξτρεμιστικά στοιχεία.

Βεβαίως, η γαλλική επανάσταση όπως επίσης και αργότερα η ρωσική θυμίζουν σε όλους πως το μεθυστικό άρωμα της πολιτικής και της αστικής ελευθερίας μπορεί πολύ γρήγορα να αντικατασταθεί από τη δυσωδία της γκιλοτίνας, των πυροβολισμών και άλλων αντιδράσεων που φόρεσαν τον μανδύα του επαναστατικού ιδεαλισμού. Ο δρόμος προς την ελευθερία συχνά οδηγεί σε δυσάρεστες παρακάμψεις: σε υπερβολικό εθνικισμό, σε οικονομική ανέχεια, σε διασυνοριακές συγκρούσεις, ακόμη και σε εμφύλιο πόλεμο. Η Ευρώπη, όμως, πρέπει να εστιάσει στις ανταμοιβές που βρίσκονται στο τέλος αυτού του δρόμου: σε μία πολύ πιο αξιόπιστη και δημιουργική σχέση με τους γείτονές της στη βόρεια Αφρική και στη Μέση Ανατολή, των οποίων οι κυβερνήσεις θα αρχίσουν να συμπεριφέρονται επιτέλους στους λαούς τους με κάποια αξιοπρέπεια.

Ένα μοντέλο είναι η Τουρκία: ακμάζουσα δημοκρατία, η οποία προχωρά σε πολιτικό και οικονομικό εκσυγχρονισμό, υπό την ηγεσία μιας κυβέρνησης με ισλαμικές αποχρώσεις, και αναδεικνύεται σε αξιόλογο εταίρο της περιοχής. Μάλιστα, κάποιος θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι η επιμονή ορισμένων ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να αρνούνται την πλήρη ένταξη της χώρας στην Ε.Ε. είναι τρέλα ή ξεροκεφαλιά. Δεν είναι όμως διόλου απίθανο αραβικές χώρες με επιχειρηματική μεσαία τάξη -όπως η Αίγυπτος και η Τυνησία- να ακολουθήσουν τον δρόμο της Τουρκίας στον πολιτικό πλουραλισμό και στην οικονομική πρόοδο.

Μέχρι κάποιον βαθμό, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μπορούν να καθοδηγηθούν από το προηγούμενο των αντικομουνιστικών επαναστάσεων της περιόδου 1989 - 1991 στην κεντρική και στην ανατολική Ευρώπη. Είναι σαφές ότι χώρες όπως εκείνες της Βαλτικής, η πρώην Τσεχοσλοβακία, η Ουγγαρία και η Πολωνία είχαν πολύ περισσότερα κοινά στοιχεία με τη δυτική Ευρώπη απ' ό,τι η Αλγερία, η Λιβύη και η Συρία. Τα δύο μεγάλα βραβεία της ένταξης στην Ε.Ε. και στο ΝΑΤΟ δεν μπορούν να προσφερθούν σε κανένα αραβικό κράτος. Αυτό όμως δεν στερεί όλα τα πολεμοφόδια από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.

Οι αραβικές χώρες που προχωρούν θαρραλέα σε μεταρρυθμίσεις αντιμετωπίζουν τώρα μία μακρά περίοδο, κατά την οποία θα πρέπει να ενισχύσουν -ή να δημιουργήσουν εκ του μηδενός- ελεύθερους πολιτικούς οργανισμούς, πολιτικά δικαιώματα και έννομη τάξη. Απαραίτητη είναι η δημιουργία μιας επιχειρηματικής κουλτούρας χωρίς διαφθορά και στρατιωτική επιρροή. Η Ευρώπη έχει μεγάλη εμπειρία από τα προγράμματα στήριξης σε εθνικό και σε ευρωπαϊκό επίπεδο και από θεσμούς όπως η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης, οι οποίοι συνέβαλαν στο να οδηγηθούν η κεντρική και η ανατολική Ευρώπη στον δρόμο της δημοκρατίας και της ελεύθερης αγοράς. Σε συνεργασία με τις ΗΠΑ, τον Καναδά, την Τουρκία και άλλους συμμάχους, η Ε.Ε. θα πρέπει να συμμετάσχει σε παρόμοιες πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της ανεξάρτητης δικαιοσύνης, των ανταγωνιστικών πολιτικών κομμάτων των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και των ελεύθερων ΜΜΕ στον αραβικό κόσμο.

Δυστυχώς, οι μηχανισμοί εξωτερικής πολιτικής της Ε.Ε., στην τρέχουσα μορφή τους, δεν δείχνουν την απαραίτητη ετοιμότητα για να ανταποκριθούν σε αυτόν τον στόχο. Η Ένωση για τη Μεσόγειο, το σώμα των 43 μελών που περιλαμβάνει τα 27 μέλη της Ε.Ε. και τις 16 των Βαλκανίων, της βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, έχει καταφέρει ελάχιστα από την ίδρυσή της, το 2008. Το νέο διπλωματικό σώμα της Ε.Ε. άργησε να ανταποκριθεί στις αραβικές ζυμώσεις. Και η αρχική αντίδραση της Γαλλίας στην εξέγερση της Τυνησίας, η οποία προσέφερε χείρα βοηθείας στον δικτάτορα, δεν βοηθά.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, όμως, μπορούν να μάθουν από αυτά τα παραστρατήματα. Το αίτημά τους για ταχεία, αποφασιστική αλλά και ομαλή μεταβίβαση της εξουσίας στην Αίγυπτο και η ετοιμότητά τους να συμβάλουν στην προετοιμασία για ελεύθερες εκλογές είναι θετικές ενδείξεις. Τώρα απαιτούνται προσεκτικά σχεδιασμένα μακροπρόθεσμα πλάνα για να εξασφαλιστεί ότι η Ευρώπη θα προπορεύεται των εξελίξεων στην αραβική ιστορία.

© The Financial Times Limited 2011. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation