Η "άνοιξη" του αραβικού κόσμου

Οι εξελίξεις σηματοδοτούν τη δημιουργία ενός νέου αραβικού εθνικισμού. Η Δύση όμως θα πρέπει να αντισταθεί στον πειρασμό να εφεύρει έναν καινούργιο εχθρό και να στηρίξει τη δημιουργία δημοκρατικών αραβικών εταίρων.

Δημοσιεύθηκε: 29 Μαρτίου 2011 - 14:15

Hubert Vedrine*

Είναι ακόμη αβέβαιο πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση στον αραβικό κόσμο. Αυτό που είναι σίγουρο, πάντως, είναι πως η Δύση θα πρέπει να προσαρμοστεί σε μία καινούργια πραγματικότητα: σε έναν νέο αραβικό κόσμο, που θα είναι πιο εθνικιστικός.

Προς το παρόν, η Δύση φοβάται το ενδεχόμενο του πολιτικού Ισλάμ. Είναι πρώιμο να υποστηρίζει κανείς πως έχει βρεθεί η λύση ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο μετατροπής των απολυταρχικών καθεστώτων σε ισλαμισμό, αλλά κανένας ειδικός επί των θεμάτων του αραβικού κόσμου δεν προβλέπει σενάριο τύπου Ιράν, που εξέπληξε άπαντες, ακόμη και τους ίδιους τους Ιρανούς.

Τα ισλαμικά κόμματα θα ενισχυθούν από τη διεξαγωγή ελεύθερων εκλογών, όμως οι πιθανότητες να προσπαθήσουν να στηλιτεύσουν τη δημοκρατική διαδικασία είναι ελάχιστες. Και για όσους επισημαίνουν το παράδειγμα του Ιράν, υπάρχει και το αντίθετο: της... Τουρκίας.

Αυτό που είναι πιο πιθανό να αντιμετωπίσουμε είναι η ενίσχυση του αραβικού εθνικισμού, που θα προκύψει από τη νέα Αίγυπτο και θα διαρρεύσει στις γειτονικές χώρες. Δεν θα πρόκειται για σοβινιστική τάση, αλλά για έναν γνήσιο εθνικισμό, ο οποίος θα βασίζεται σε νέο αίσθημα εθνικής υπερηφάνειας.

Η Αίγυπτος, ιστορικά, βρίσκεται στην καρδιά του αραβικού κόσμου, όμως εδώ και περίπου τρεις δεκαετίες ακολουθούσε de facto ουδέτερη πολιτική, έχοντας παραλύσει τον αραβικό κόσμο. Τώρα η δημοκρατική Αίγυπτος αναπόφευκτα θα προσπαθήσει να ανακτήσει την επιρροή της. Δεν θα αμφισβητήσει την ειρηνευτική συμφωνία με το Ισραήλ, ούτε θα υιοθετήσει πιο επιθετική στάση. Θα σταματήσει, όμως, να αποδίδει αξιοπιστία σε ψευτοδιαδικασίες και δεν θα υποχρεώνει πλέον άλλους μέσω των συνόδων που διεξήγαγε στο Sharm el-Sheikh. Η εξέλιξη αυτή, ωστόσο, δεν θα πρέπει να ξαφνιάσει ούτε να τρομάξει τη Δύση, η οποία είναι απαραίτητο να αποφύγει τον πειρασμό να δημιουργήσει έναν νέο εχθρό -τον αραβικό εθνικισμό-, ενώ αντιθέτως θα χρειάζεται να είναι έτοιμη να διαπραγματευτεί με αυτόν τον νέο αραβικό κόσμο σε όρους ισότιμου εταίρου.

Η μακρά και άνετη εποχή για τη Δύση και το Ισραήλ έχει τελειώσει. Θα πρέπει να παραιτηθούμε από τις βολικές σχέσεις που είχαμε έξυπνα δημιουργήσει. Αυτό ισχύει και για άλλες αραβικές χώρες, ειδικότερα για εκείνες του Περσικού Κόλπου, οι οποίες είχαν ευνοηθεί από την απουσία της Αιγύπτου και τώρα θα πρέπει να προσαρμοστούν στην ανάκαμψή της.

Σταδιακά, μία πιο δημοκρατική Αίγυπτος θα είναι περισσότερο ισχυρός εταίρος για την ειρήνη. Κι αυτό βεβαίως εάν το Ισραήλ συμφωνήσει να προχωρήσει στους συμβιβασμούς που όλος ο κόσμος δέχεται ότι είναι απαραίτητοι να γίνουν και ακόμη και η πλειονότητα της κοινής γνώμης της χώρας αποδέχεται εφόσον εξασφαλίζεται η ασφάλεια.

Ενώ είναι αλήθεια πως η Δύση είχε στηρίξει τις αραβικές κυβερνήσεις για τους δικούς της λόγους, είναι επίσης σαφές πως δεν είχε ρόλο στην ανατροπή αυτών των καθεστώτων. Η ανατροπή τους οφείλεται στην εξέγερση της αραβικής νεολαίας στην Τυνησία και στην Αίγυπτο.

Οι νεοσυντηρητικοί στις ΗΠΑ και οι υποστηρικτές τους στην Ευρώπη δεν έχουν κανέναν λόγο να δρέπουν τα εύσημα γι' αυτές τις εξεγέρσεις. Δεν τις είχαν προβλέψει - δεν θα είχαν αναπτύξει αυτές τις θεωρίες επί προεδρίας Bush για την ανάγκη στρατιωτικών παρεμβάσεων. Το μόνο που επέφεραν ήταν να αμαυρωθεί ο όρος εκδημοκρατισμός, χρησιμοποιώντας τον για να δικαιολογήσουν τον πόλεμο στο Ιράκ. Δίκαια διερωτάται κάποιος εάν οι νεοσυντηρητικοί ουσιαστικά ανέστειλαν τη διαδικασία εκδημοκρατισμού στον αραβικό κόσμο.

Το γεγονός ότι μία διεθνής συμμαχική δύναμη παρεμβαίνει στη Λιβύη δεν αλλάζει αυτόν τον συσχετισμό. Ουδείς εκτός Λιβύης είχε προβλέψει -πόσο μάλλον είχε υποθάλψει- την εξέγερση της Βεγγάζης. Η Λιβύη είναι μία ακραία περίπτωση, όπου η ανάγκη για προστασία των εξεγερθέντων υπερισχύει όλων των άλλων προβληματισμών. Ωστόσο, η διεθνής παρέμβαση μέσω του ΟΗΕ και του Bush έχει δημιουργήσει ένα προηγούμενο, που θα πρέπει να αντιμετωπιστεί προσεκτικά.

Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι οι Τυνήσιοι, οι Αιγύπτιοι και τα άλλα αραβικά κράτη θα αντιμετωπίσουν σημαντικά προβλήματα. Το μέλλον της Λιβύης παραμένει αβέβαιο. Η δημιουργία μιας συνεκτικής δημοκρατικής κοινωνίας στη μετά Καντάφι εποχή θα χρειαστεί πολύ χρόνο. Επιπλέον, δημιουργούνται προκλήσεις από τους νεοσυντηρητικούς αλλά και από τη Συρία. Θα υπάρξουν πισωγυρίσματα, όμως υπάρχουν και ελπιδοφόρες προοπτικές. Το Μαρόκο είναι μία από αυτές.

Δεν θα κρίνει η Δύση το πώς θα εξελιχθούν οι διαδικασίες στον αραβικό κόσμο. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως δεν πρέπει να τους βοηθήσουμε να πετύχουν. Τα αραβικά κράτη θα γίνονται ολοένα και πιο θετικά καθώς κινούνται στη δημιουργία δημοκρατικών θεσμών και θα διεκδικούν τα συμφέροντά τους με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση.

Ήδη η Αίγυπτος δίνει τον τόνο σηματοδοτώντας στις τρεις μεγάλες δυνάμεις της περιοχής (την Τουρκία, το Ιράν και το Ισραήλ) και στο Σουδάν ότι θέλει να γυρίσει σελίδα στις διμερείς της σχέσεις. Άλλες χώρες θα ακολουθήσουν το παράδειγμά της. Αυτός ο νέος εθνικισμός δεν σχετίζεται με το παναραβικό κίνημα της δεκαετίας του 1950. Αντικατοπτρίζει τον πόθο για μεγαλύτερη εθνική κυριαρχία στη διαχείριση των θεμάτων εξωτερικής πολιτικής.

* Ο κ. Hubert Vedrine είναι πρώην υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας.

© The Financial Times Limited 2011. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation