Οδικός χάρτης για το Euro Tarp

Οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν μία χρυσή ευκαιρία να ανακτήσουν την εμπιστοσύνη των αγορών και να αποτρέψουν την ύφεση. Η εμπειρία από την τραπεζική διάσωση στις ΗΠΑ είναι πολύτιμη.

Δημοσιεύθηκε: 12 Οκτωβρίου 2011 - 07:49

Roger Altman*

Η χρηματοοικονομική κρίση έπληξε τις ΗΠΑ πιο σκληρά και πιο γρήγορα από ό,τι την Ευρώπη. Με το απόλυτο πάγωμα στις πιστωτικές αγορές, οι ΗΠΑ κλήθηκαν να δράσουν αμέσως και σαρωτικά. Οι δημοσιονομικές και οι νομισματικές αρχές της χώρας ανταποκρίθηκαν.

Την περίοδο 2008 - 2009 το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ, η Ομοσπονδιακή Τράπεζα και η Ομοσπονδιακή Εταιρία Ασφαλιστικών Καταθέσεων (FDIC) παρείχαν πιστωτική στήριξη για τους χρηματοοικονομικούς οργανισμούς της τάξεως των 13 τρισ. δολ. Δεν υπήρχε εναλλακτική επιλογή. Αυτή η μαζική κινητοποίηση είχε αποτέλεσμα. Οι πιστωτικές αγορές των ΗΠΑ είναι πλέον υγιείς και το ανακεφαλαιοποιημένο τραπεζικό σύστημα είναι σταθερό. Η Ιστορία θα κρίνει θετικά την τόλμη της αμερικανικής απάντησης.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, αντιθέτως, αν και είχε περισσότερο χρόνο στη διάθεσή της για να ενισχύσει τους χρηματοοικονομικούς της οργανισμούς, δεν έχει αναπτύξει τα απαραίτητα μέσα, είτε πρόκειται για μία ισχυρή και ευέλικτη κεντρική τράπεζα, είτε για αποτελεσματικές κεντρικές εποπτικές αρχές των τραπεζών, είτε για επαρκή πολιτική συναίνεση.

Ως αποτέλεσμα, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί ένα σταθερά εντεινόμενο πρόβλημα χρέους να εξελίσσεται σε πλήρη τραπεζική κρίση. Οι διεθνείς αγορές φοβούνται για μεγάλες ζημίες στις τοποθετήσεις των τραπεζών σε κρατικά ομόλογα. Επιπλέον, οι συνολικές υποχρεώσεις των τραπεζών της ευρωζώνης εκτιμάται ότι υπερβαίνουν το 300% του ΑΕΠ της περιοχής, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από ό,τι ίσχυε στις ΗΠΑ ακόμη και στην κορύφωση της κρίσης το 2008.

Η Γερμανία και η Γαλλία προσφάτως δεσμεύτηκαν ότι θα παρουσιάσουν σχέδιο διάσωσης των τραπεζών μέχρι τις 3 Νοεμβρίου, χωρίς ωστόσο να δώσουν λεπτομέρειες. Πρόκειται για μία χρυσή ευκαιρία να ανακτηθεί η πληγωμένη αξιοπιστία των ηγετών της Ευρώπης. Εάν μάλιστα εφαρμοστεί το σχέδιο δράσης που είχαν ακολουθήσει οι ΗΠΑ. Ως προς τα πλεονεκτήματα αλλά και ως προς τα μειονεκτήματά του.

Το πιο σημαντικό σημείο είναι η απάντηση να είναι εξίσου ηχηρή. Στόχος είναι να ανακτηθεί η εμπιστοσύνη των αγορών στις τράπεζες, όχι μόνο να ικανοποιηθούν τα τεχνικά κριτήρια των λόγων κεφαλαιακής επάρκειας. Για να επιτευχθεί αυτό πρέπει να ανακοινωθεί μεγαλύτερη δέσμευση από αυτήν που αναμένουν οι αγορές. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αρχικά εκτίμησε ότι χρειάζονται νέα κεφάλαια τουλάχιστον 200 δισ. ευρώ. Αυτός θα πρέπει να είναι ο στόχος, παρά τις χαμηλότερες προβλέψεις που διατυπώθηκαν στη συνέχεια.

Αυτός ο κανόνας της ηχηρής απάντησης, όμως, θα είναι και ο δυσκολότερος για τους Ευρωπαίους. Επιβάλλει να παραμεριστεί η επώδυνα αργή νοοτροπία των τελευταίων 18 μηνών. Η Ευρώπη, όμως, βρίσκεται αντιμέτωπη με τον κίνδυνο ύφεσης. Εάν αυτή η τραπεζική κρίση δεν λυθεί, τότε η ύφεση θα γίνει πραγματικότητα. Και τότε τα υφιστάμενα πολιτικά προβλήματα θα μοιάζουν πολύ μικρά.

Το δεύτερο σημείο είναι το ταμείο ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών, το euro Tarp, το οποίο θα πρέπει να συνδυαστεί με μία κεντρική αρχή. Τα απαιτούμενα κεφάλαια είναι πολύ υψηλά και ο χρόνος ελάχιστος για να μπορέσει κάθε κράτος-μέλος να χειριστεί τις δικές του τράπεζες. Εάν επί παραδείγματι το αμερικανικό Tarp ήταν διαχωρισμένο σε πολλά τμήματα, θα είχε αποτύχει. Σε αυτήν την περίπτωση, η κεντρική αρχή είναι το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοοικονομικής Σταθερότητας, με την προϋπόθεση όμως ότι η επέκταση του EFSF για τον σκοπό αυτόν δεν απαιτεί διαδικασία επικύρωσης σε 17 διαφορετικά κοινοβούλια.

Τρίτον, οι τράπεζες χρειάζονται άμεσες ενέσεις κεφαλαίων. Το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ σχεδίασε αρχικά το Tarp για να εξαγοράσει τις ζημιογόνες τοποθετήσεις των τραπεζών. Στη συνέχεια, όμως, άλλαξε και έκανε μόνο επενδύσεις στο μετοχικό κεφάλαιο των τραπεζών. Κι αυτό γιατί έγινε κατανοητό ότι οι τράπεζες χρειάζονταν μακροπρόθεσμα κεφάλαια περισσότερο από το να πουλήσουν τις κακές τους τοποθετήσεις σε χαμηλές τιμές. Εάν το euro Tarp δεν ακολουθήσει αυτόν τον κανόνα, τότε οι αγορές δεν θα το λάβουν σοβαρά υπόψη.

Τέταρτον, ο πρώτος γύρος επενδύσεων σε τράπεζες θα πρέπει να γίνει γρήγορα και μονομερώς. Το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ δεν διαπραγματεύτηκε με τις πρώτες δέκα τράπεζες οι οποίες έλαβαν ταυτόχρονα κεφάλαια από το Tarp. Καθόρισε τα απαραίτητα κεφάλαια για κάθε μία, παρουσίασε τους ίδιους όρους και όρισε να γίνουν αποδεκτοί. Αναγνωρίζοντας την εύθραυστη κατάσταση στην οποία είχαν βρεθεί, οι χρηματοοικονομικοί οργανισμοί δέχτηκαν.

Πέμπτον, αυτές οι επενδύσεις θα πρέπει να συνοδεύονται από μεγαλύτερη στήριξη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Οι επενδύσεις του US Tarp συμπληρώθηκαν από ένα πρόγραμμα εγγυήσεων του FDIC σε πιο σίγουρα, senior τραπεζικά χαρτιά. Με αυτόν τον τρόπο, οι ισολογισμοί των τραπεζών ενισχύθηκαν εξ ολοκλήρου. Για τις ευρωπαϊκές τράπεζες, τον ρόλο αυτόν -εάν κριθεί απαραίτητος- θα πρέπει να τον αναλάβει η ΕΚΤ.

Έκτον, οι επενδύσεις του euro Tarp πρέπει να περιλαμβάνουν μέτρα ασφάλειας αλλά και οφέλη για τους φορολογούμενους πολίτες. Αυτό σημαίνει ότι θα ανταλλάξουν τις προνομιούχες μετοχές με κοινές, ότι θα υπάρξουν μακροπρόθεσμες εγγυήσεις για να αγοραστούν κοινές μετοχές σε αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου στις τρέχουσες τιμές αγοράς και πως θα επιβληθούν περιορισμοί στις αμοιβές των στελεχών, στα μερίσματα και στις εξαγορές μέχρις ότου αποκατασταθούν πλήρως οι προνομιούχες μετοχές.

Σε αυτό το σημείο, η Ευρώπη μπορεί να μάθει από τα λάθη των ΗΠΑ. Το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ πούλησε τις εγγυήσεις του Tarp το συντομότερο δυνατό. Για πολιτικούς λόγους ήθελε να λήξει γρήγορα την τοποθέτησή του σε τράπεζες. Με την προσέγγιση αυτή, όμως, θυσίασε τη δυνατότητα μεγαλύτερων κερδών για τους φορολογουμένους. Το euro Tarp θα πρέπει να ακολουθήσει πιο μακροπρόθεσμη προσέγγιση.

Τέλος, οι ανακεφαλαιοποιήσεις των τραπεζών θα πρέπει να συνοδεύονται από αξιόπιστα stress tests, όπως εκείνα που εφαρμόστηκαν στην Ουάσιγκτον. Τα κριτήρια που θέτει η Ευρωπαϊκή Τραπεζική Αρχή εξακολουθούν να είναι πολύ επιεική, με αποτέλεσμα να μην ικανοποιούν τις αγορές. Απαιτούνται, λοιπόν, πιο αυστηρά stress tests, όσο επώδυνα κι αν είναι τα αποτελέσματά τους.

Θα πρέπει να δούμε τη θετική οπτική από όλη αυτήν την ιστορία. Η ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει μία ευκαιρία να ανακτήσει την εμπιστοσύνη των αγορών και να αποτρέψει την ύφεση. Το μόνο που χρειάζεται είναι να εφαρμόσει την πείρα που αποκομίζεται από την τραπεζική διάσωση στις ΗΠΑ, η οποία είναι μπροστά στα μάτια της.

*Ο κ. Roger Altman είναι ιδρυτής και πρόεδρος του Evercore Partners και υπήρξε αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ επί προεδρίας Bill Clinton.

© The Financial Times Limited 2011. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation