Πού βρίσκουμε την ευτυχία;

Πώς ορίζεται η ευτυχία; Πώς καταμετράται; Το αιώνιο φιλοσοφικό ερώτημα απασχόλησε τον οικονομολόγο-ψυχολόγο Daniel Kahneman, ο οποίος μετά από έρευνα κατέληξε πώς η ευτυχία βρίσκεται σε ένα βράδυ μπροστά στην τηλεόραση, στο σεξ και στα γεύματα με φίλους. Μήπως ο έγκριτος επιστήμονας μπερδεύει την ευτυχία με την ευχαρίστηση; Ο Richard Tomkins σχολιάζει.

Δημοσιεύθηκε: 13 Δεκεμβρίου 2004 - 11:23

του Richard Tomkins

Σε γενικές γραμμές, θεωρώ πως δεν είναι σοφή κίνηση να έρχεσαι σε διαμάχη με ανθρώπους που έχουν περισσότερα βραβεία Νόμπελ από εσένα και από τη στιγμή που ο ψυχολόγος Daniel Kahneman πήρε ένα το 2002 για την εργασία του στα οικονομικά της ανθρώπινης συμπεριφοράς και από τη στιγμή που το δικό μου σκορ έχει κολλήσει στο μηδέν, οφείλω να αποδώσω σεβασμό. Ακόμη και έτσι όμως, δεν μπορώ να μην το εξετάσω: Είναι αλήθεια πως η ευτυχία στην πραγματικότητα βρίσκεται σε ένα καλό βραδινό ύπνο και στην πολλή τηλεόραση;

Ίσως θεωρούσατε ότι η ολοκλήρωση κατά πάσα πιθανότητα έρχεται μέσω της αναζήτησης της δόξας, της περιουσίας και της επιτυχίας, μέσω της τέχνης και της λογοτεχνίας ή μέσω της δημιουργίας οικογένειας. Προφανώς, όχι.

Σύμφωνα με τον κ. Kahneman, τέτοια πράγματα δεν σημαίνουν πολλά για την καθημερινή ευχαρίστηση της ζωής. Στην πραγματικότητα, το μέγεθος της ευτυχίας που βιώνουμε εξαρτάται από τα μικρά πράγματα: πόσο χρόνο δαπανούμε κάνοντας ευχάριστα πράγματα όπως το σεξ, γεύματα με φίλους και τηλεόραση στον καναπέ και πόσο χρόνο δαπανούμε σε λιγότερο ευχάριστες δραστηριότητες όπως οι δουλειές του σπιτιού, οι μεταφορές ή ο διάλογος με το αφεντικό.

Μέχρι τώρα, οι περισσότερες έρευνες πάνω στην ευτυχία ισχυρίζονταν πως η αίσθηση ολοκλήρωσης του ανθρώπου καθοριζόταν από μεγάλα πράγματα όπως το εισόδημα, η οικογενειακή κατάσταση, η εργασία, οι σχέσεις και η υγεία. Ωστόσο, ο κ. Kahnemann συνεργάστηκε με άλλους οικονομολόγους για να παραγάγουν ένα νέο εργαλείο μέτρησης της ποιότητας ζωής του ανθρώπου.

Όπως αναφέρεται στην έκδοση της 3ης Δεκεμβρίου του περιοδικού ”Science”, η ομάδα ζήτησε από 909 εργαζόμενες γυναίκες από το Τέξας να καταγράψουν τις δραστηριότητες κάθε ημέρας στο ημερολόγιο και να τις βαθμολογούν με βάση μια κλίμακα ευχαρίστησης. Στην κορυφή της λίστας βρέθηκε η ξεκούραση και το χαζολόγημα με φίλους, τα γεύματα με συνεργάτες από τη δουλειά, η τηλεόραση και τα ψώνια με φίλους ή το σύζυγο, ενώ στο ναδίρ της κλίμακας βρέθηκε ο χρόνος που δαπανάται σε συνομιλίες με το αφεντικό και η μοναχική διαδικασία μεταφοράς είτε με αυτοκίνητο είτε με μέσα μαζικής μεταφοράς. Το εντυπωσιακό είναι ότι ενώ οι άνθρωποι λένε ότι τα παιδιά είναι η πηγή της χαράς στη ζωή τους, η ενασχόληση με τα παιδιά βαθμολογείται στην ίδια κλίμακα με τις δουλειές του σπιτιού.

Τα αποτελέσματα κατέδειξαν επίσης πως τα μεγάλα ζητήματα όπως το εισόδημα και η οικογενειακή κατάσταση έχουν πολύ λιγότερη επίδραση στην ημερήσια ευτυχία του ανθρώπου από το πόσο καλά κοιμήθηκε την προηγούμενη νύχτα.

Οπότε, βρίσκεται τελικά η ευτυχία του ανθρώπου στις μικρές, ασήμαντες λεπτομέρειες; Έως ένα βαθμό, υποθέτω πως έτσι είναι. Μέσα στην καταναλωτική κουλτούρα της σημερινής εποχής, ο όρος ”θεραπεία του shopping” εφευρέθηκε για να περιγράψει την επίδραση που έχει μια γερή δόση αγορών στην αίσθηση ευτυχίας του ανθρώπου. Επίσης, οι άνθρωποι δεν θα έβλεπαν τόσο πολλή τηλεόραση, αν δεν έπαιρναν μεγάλη ευχαρίστηση από αυτό.

Ωστόσο, είμαι ο μόνος που βρίσκει αυτή την αφαιρετική προσέγγιση αποκρουστική; Οι συγγραφείς αναφέρουν πως η νέα αυτή μέθοδος ενδέχεται να παράσχει τη βάση για ένα νέο εθνικό δείκτη ευημερίας, αντίστοιχο μετρήσεων οικονομικής ευημερίας όπως το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν.

Ωραία! Η επόμενη στάση είναι ο ”Θαυμαστός Καινούργιος Κόσμος” του Aldus Haxley, στον οποίο η παγκόσμια ευτυχία επιτυγχάνεται μέσω της κατανάλωσης προϊόντων μαζικής παραγωγής, της τοποθέτησης μιας οθόνης τηλεόρασης σε κάθε δωμάτιο και της ελεύθερης χρήσης ενός ναρκωτικού ονόματι σόμα, το οποίο εξαφανίζει κάθε αρνητικό συναίσθημα. Σε αυτό τον κόσμο, τα παιδιά γεννιούνται σε εργαστήρια χωρίς γονική εμπλοκή, ενώ απωθούνται και περιορίζονται συναισθήματα όπως η πνευματική περιέργεια και η καλλιτεχνική ανησυχία.

Ακόμη και αν δεν ασχοληθώ με την προφανή ερώτηση του κατά πόσο μπορούν να θεωρηθούν 909 Τεξανές γυναίκες ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα της ανθρωπότητας, έχω τουλάχιστον τρία προβλήματα με αυτή την έρευνα.

Πρώτον, δεν είμαι σίγουρος για το τι μπορεί να μας πει η ανάλυση των ημερολογίων των ανθρώπων. Μόνο και μόνο επειδή οι άνθρωποι αρέσκονται στο να κάνουν σεξ και δεν θέλουν να πηγαίνουν στη δουλειά τους, αυτό δεν σημαίνει ότι θα ήταν ευτυχέστεροι αν πληρώνονταν για να κάνουν σεξ όλη την ημέρα και είχαν την ευκαιρία να εργαστούν μόνο για δυο λεπτά ένα Σαββατόβραδο.

Δεύτερον, οι συγγραφείς δεν έχουν ακούσει ποτέ για την αναβλητικότητα της αναγνώρισης; Οι άνθρωποι δεν είναι μαζοχιστές. Όταν κάνουν κάτι το οποίο δεν τους ευχαριστεί και τόσο πολύ, επενδύουν την προσπάθειά τους σε κάτι με βάση την προσδοκία ότι θα ”δρέψουν καρπούς” αργότερα -πολύ αργότερα στην περίπτωση, ας πούμε, του ανθρώπου που μελετά για το πτυχίο του.

Τρίτον και υπεράνω όλων, μετρώντας το πώς αισθάνεται ένας άνθρωπος για τη ρουτίνα της καθημερινότητάς του, η μεθοδολογία αυτή δεν αφήνει περιθώρια για την πιθανότητα ο άνθρωπος να έχει όνειρα, λαχτάρα και φιλοδοξία για κάτι καλύτερο. Η ευτυχία έγκειται στο να γίνεις όλα όσα μπορείς να είσαι και όχι στο να περάσεις ένα βράδυ στην τηλεόραση και να περάσεις καλά στο κρεβάτι, όσο ευχάριστο και αν είναι αυτό.

Να έχετε καλά Χριστούγεννα. Τα δικά μου καταστράφηκαν από αυτή την καταθλιπτική έρευνα. Δεν είναι περίεργο, τελικά, πως επηρεάζουν τη ζωή σου αυτές οι μικρές, ασήμαντες λεπτομέρειες;

© The Financial Times Limited 2004. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation