Γιατί η Ευρώπη αδυνατεί να σκεφτεί στρατηγικά

Φταίει άραγε η Ευρωπαϊκή Ένωση κάπου για την τύχη της Ουκρανίας; Αυτήν την άποψη διαδίδει ο Βρετανός πολιτικός Nigel Farage, που ισχυρίζεται ότι «τα χέρια της Ευρώπης είναι βαμμένα με αίμα» όσον αφορά την Ουκρανία, προφανώς επειδή οι Ευρωπαίοι με ανευθυνότητα ενθαρρύνουν τις προσδοκίες της Ουκρανίας να «ενταχθεί στην Ευρώπη», χωρίς να σκεφτεί τι θα κάνει στην περίπτωση που η Ρωσία αντιδράσει επιθετικά.

Ο κ. Farage έχει επικριθεί σχεδόν ολοκληρωτικά για τη γραμμή που κρατάει. Αλλά δεν είναι ο μόνος που χρεώνει λάθη στην Ε.Ε. Έχω ακούσει να εκφράζουν ανάλογες σκέψεις επίσης Ασιάτες και Αμερικανοί διπλωμάτες.

Είναι δίκαιο, λοιπόν, να κατηγορείται η Ε.Ε.; Πιστεύω ότι άμεσα «όχι». Εκείνοι που σκόπευσαν διαδηλωτές στο Κίεβο δεν ενεργούσαν κατ' εντολήν των Βρυξελλών. Δεν είναι καν δίκαιο να λέμε ότι η Ευρώπη θα έπρεπε να το προβλέψει. Η όλη κρίση είναι αποτέλεσμα απρόβλεπτων εξελίξεων που, σε πολλές περιπτώσεις, αιφνιδίασαν εξίσου Ρώσους και Αμερικανούς. Πάνω απ' όλα, δεν ήταν εύκολο να προβλεφθεί ότι -λίγες ώρες μετά την υπογραφή συμφωνία με τους τρεις υπουργούς Εξωτερικών της Ε.Ε.- ο Πρόεδρος Yanukovitch θα έδινε διαταγή (ή θα άφηνε) να πυροβοληθούν δικοί του άνθρωποι, και στη συνέχεια θα έφευγε από τη χώρα.

Ωστόσο, πιστεύω ότι είναι δίκαιος ο ισχυρισμός ότι η Ε.Ε. δεν είχε ποτέ στην πραγματικότητα μια στρατηγική για την Ουκρανία. Σε κανένα σημείο δεν συζητήθηκε ουσιωδώς ποια θα πρέπει να είναι η επιθυμητή κατάληξη όσον αφορά την Ουκρανία -και τι θα απαιτούσε κάτι τέτοιο σε πόρους και ρίσκο. Αντ' αυτού, η Ε.Ε. αντιμετώπισε τη στρατηγική στην Ουκρανία ως μια «τεχνοκρατική άσκηση», που περιλάμβανε τη διαπραγμάτευση μιας εμπορικής συμφωνίας με έναν μεγάλο γείτονα, ο οποίος θα μπορούσε, κάποια στιγμή, να γίνει υποψήφιος ένταξης στην Ε.Ε.

Ενώ όμως η Ε.Ε. παρουσίαζε τις σχέσεις της με την Ουκρανία ως τεχνοκρατική άσκηση -που περιείχε πολλές απαιτήσεις συμμόρφωσης και εποπτεία- η Ρωσία αντιμετώπισε την περίπτωση με υψηλό πολιτικό και στρατηγικό πνεύμα. Ως εκ τούτου, όταν η Ε.Ε. παγιδεύτηκε σε γεωπολιτική διαμάχη με τη Ρωσία, βρέθηκε σε δυσμενή θέση να αντιδράσει.

Γιατί η Ε.Ε. νιώθει τόσο πιο άνετα με την τεχνοκρατία παρά με τη στρατηγική; Εν μέρει επειδή η καθολική μέθοδος της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι να αμβλύνει οποιοδήποτε επικίνδυνο πολιτικό πάθος, επικεντρωνόμενη στην οικονομία και στην τεχνοκρατία. Δεν είναι τυχαίο το ανέκδοτο που κυκλοφορεί στις Βρυξέλλες ότι «κάποτε πυροβολούσαμε ο ένας τον άλλον, τώρα μαλώνουμε για τις ποσοστώσεις στην αλιεία». Η τεχνοκρατία βρισκόταν πάντα στην καρδιά του ευρωπαϊκού συνόλου. Η φιλοδοξια ανάπτυξης εξωτερικής πολιτικής και αμυντικής ταυτότητας είναι πολύ πιο σύγχρονη - και ακόμη μισοσχηματισμένη.

Όσον αφορά την Ουκρανία, την εγγενή δυσκολία της Ε.Ε. να σκεφτεί στρατηγικά, πολλαπλασιάζει το γεγονός ότι τα κράτη μέλη της Ε.Ε. ήταν στην πραγματικότητα διχασμένα για το τι ήθελαν. Η Πολωνία και οι χώρες της Βαλτικής πάντα ήθελαν να βάλουν την Ουκρανία σε σαφή πορεία ένταξης στην Ε.Ε. Ορισμένα δυτικά μέλη και ειδικά η Γαλλία, ήταν πολύ πιο επιφυλακτικά. Με αυτήν τη δυσαρμονία, έγινε πολύ πιο εύκολο να ξεφύγει η συζήτηση από τον τελικό στόχο της στρατηγικής στην Ουκρανία και να επικεντρωθεί αντ' αυτού στο μεγάλο «ατού» της Ε.Ε.: την τεχνοκρατία.

Ορισμένοι πιστεύουν ότι η τρέχουσα κρίση ίσως τώρα υποχρεώσει, αναδρομικά, τους Ευρωπαίους να λάβουν πιο στρατηγική θέση έναντι της Ουκρανίας. Εγώ δεν το πολυπιστεύω. Το πρόβλημα ειναι ότι η Ε.Ε. παραμένει διχασμένη, όπως αποκάλυψε και η συζήτηση για τις κυρώσεις. Η Πολωνία και η Βαλτική για μία ακόμη φορά κράτησαν την πιο σκληρή γραμμή. Οι Βρετανοί έπαιξαν πολύ καλό φραστικό παιχνίδι, αν και δεν ξέρουμε μέχρι πού θα έφταναν αν επρόκειτο να ζημιωθεί η χρηματοπιστωτική καρδιά του City. Οι Γερμανοί, που προφανώς έχουν βαρύνουσα γνώμη, είναι διχασμένοι: Η Καγκελάριος Merkel στέκεται στην αυστηρή θέση του φάσματος, ενώ ορισμένα μέλη του κόμματός της ζητούν ήδη την αποκατάσταση των σχέσεων με τη Ρωσία. Το νοτιοανατολικό τόξο με Ελλάδα, Βουλγαρία, Σλοβακία, Ουγγαρία, θεωρείται το πλέον φιλορωσικό.

Όλες οι διεθνείς κρίσεις προκαλούν την εκτίμηση ότι αυτήν τη φορά η Ε.Ε. θα υποχρεωθεί να «ενηλικιωθεί» και να αναπτύξει μια πραγματική εξωτερική πολιτική. Κάθε φορά αυτές οι προσδοκίες διαψεύδονται. Δεν μπορώ να φανταστώ γιατί να γίνει διαφορετικά αυτήν τη φορά.

© The Financial Times Limited 2014. All rights reserved.
FT and Financial Times are trademarks of the Financial Times Ltd.
Not to be redistributed, copied or modified in any way.
Euro2day.gr is solely responsible for providing this translation and the Financial Times Limited does not accept any liability for the accuracy or quality of the translation