Οδικός χάρτης Κομισιόν για αποκατάσταση Σένγκεν ως τον Δεκέμβρη

Η Επιτροπή παρουσίασε έναν λεπτομερή οδικό χάρτη με συγκεκριμένα βήματα για την αποκατάσταση της τάξης στη διαχείριση των εξωτερικών και εσωτερικών συνόρων της ΕΕ. Στόχος να αρθούν οι έλεγχοι που έχουν επιβληθεί εντός της ζώνης το αργότερο έως τον Δεκέμβρη. 

Σύμφωνα με την Κομισιόν, οι προσωρινοί συνοριακοί έλεγχοι όχι μόνο παρεμποδίζουν την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων αλλά επίσης συνοδεύονται από σημαντικό οικονομικό κόστος. Η Επιτροπή έχει υπολογίσει ότι η πλήρης επαναφορά των συνοριακών ελέγχων εντός του χώρου Σένγκεν θα επέφερε αμέσως άμεσο κόστος ύψους από 5 έως 18 δισ. ευρώ ετησίως (ή 0,05%-0,13% του ΑΕΠ). Το εν λόγω κόστος θα επιβάρυνε κυρίως συγκεκριμένους φορείς και περιοχές, ωστόσο θα επηρέαζε αναπόφευκτα και την οικονομία της ΕΕ συνολικά. Για παράδειγμα:

• Κράτη-μέλη, όπως η Πολωνία, οι Κάτω Χώρες και η Γερμανία, θα επωμίζονταν πρόσθετο κόστος ύψους άνω των 500 εκατ. ευρώ για την οδική μεταφορά εμπορεύσιμων αγαθών.

• Οι επιχειρήσεις στην Ισπανία και την Τσεχική Δημοκρατία θα έφταναν να πληρώνουν περισσότερα από 200 εκατ. ευρώ σε πρόσθετες δαπάνες.

• Οι συνοριακοί έλεγχοι θα στοίχιζαν, από άποψη απώλειας χρόνου, στους 1,7 εκατ. μεθοριακούς εργαζόμενους ή στις εταιρείες που τους απασχολούν από 2,5 έως 4,5 δισ. ευρώ.

• Θα ήταν πιθανό να απολεσθούν τουλάχιστον 13 εκατ. διανυκτερεύσεις τουριστών, με συνολικό κόστος 1,2 δισ. ευρώ.

• Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να επιβαρυνθούν με διοικητικό κόστος ύψους τουλάχιστον 1,1 δισ. ευρώ λόγω της ανάγκης για πρόσθετο προσωπικό που θα επιφορτισθεί με ελέγχους στα σύνορα.

Άμεση υποστήριξη για την Ελλάδα

Σε ό,τι αφορά στην Ελλάδα, καταρτίστηκε ένα σχέδιο καθορισμένων βημάτων, τα οποία πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί εντός των επόμενων μηνών:

• Οι εμπειρογνώμονες της Επιτροπής στην Ελλάδα θα πρέπει να συνεχίσουν να συνεργάζονται με τις ελληνικές αρχές και να συντονίζονται με τους λοιπούς εμπλεκόμενους φορείς.

• Θα πρέπει να υπάρχει 100% ταυτοποίηση και καταγραφή όλων των εισερχόμενων, συμπεριλαμβανομένων των συστηματικών ελέγχων ασφάλειας σε αντιπαραβολή με τις βάσεις δεδομένων.

• Η Ελλάδα πρέπει να παρουσιάσει ένα σχέδιο δράσης για την εφαρμογή των Συστάσεων Αξιολόγησης Σένγκεν και μια εκτίμηση των αναγκών προκειμένου να δώσει τη δυνατότητα σε άλλα κράτη-μέλη, σε οργανισμούς της ΕΕ και στην Επιτροπή να παράσχουν έγκαιρη υποστήριξη.

• Εφόσον χρειαστεί, η Frontex θα πρέπει να προετοιμάσει αμέσως την περαιτέρω διάθεση ομάδων Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και να απευθύνει πρόσθετες εκκλήσεις για συνεισφορές έως τις 22 Μαρτίου.

• Τα άλλα κράτη-μέλη θα πρέπει να αναλάβουν τις ευθύνες τους και να ανταποκριθούν στις εν λόγω εκκλήσεις εντός 10 ημερών με ανθρώπινους πόρους και τεχνικό εξοπλισμό.

Θα επιδιωχθεί επίσης η εφαρμογή του Κοινού Σχεδίου Δράσης ΕΕ-Τουρκίας και του εθελοντικού προγράμματος εισδοχής για ανθρωπιστικούς λόγους με την Τουρκία, προκειμένου να επιτευχθεί ταχεία μείωση στους αριθμούς των αφίξεων στην Ελλάδα. Σύμφωνα με την επιτροπή, η αποτελεσματικότερη εφαρμογή των προγραμμάτων επείγουσας μετεγκατάστασης και η αύξηση των επιστροφών στην Τουρκία και στις χώρες καταγωγής αναμένεται να μειώσουν την πίεση που ασκείται στην Ελλάδα.

Εφαρμογή των κανόνων και παύση της προσέγγισης «σας αφήνουμε να περάσετε»

Σύμφωνα με την Κομισιόν, τα κράτη-μέλη οφείλουν να παρέχουν πρόσβαση στις διαδικασίες ασύλου σε όλες τις αιτήσεις που υποβάλλονται στα σύνορά τους. Η απόφαση σχετικά με το ποιο κράτος-μέλος είναι υπεύθυνο για τη διαχείριση της συγκεκριμένης αίτησης θα πρέπει στη συνέχεια να λαμβάνεται σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ, και συγκεκριμένα σύμφωνα με το υφιστάμενο σύστημα του Δουβλίνου. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να δίνεται πράγματι η δυνατότητα επιστροφής των αιτούντων άσυλο στην αρχική χώρα εισόδου. Συνεπώς, η Επιτροπή προβλέπει να παρουσιάσει την αξιολόγησή της σχετικά με τη δυνατότητα επανέναρξης μεταφορών δυνάμει του καθεστώτος του Δουβλίνου προς την Ελλάδα.

Ταυτόχρονα, τα κράτη-μέλη οφείλουν να αρνούνται την είσοδο στα σύνορα σε υπηκόους τρίτων χωρών οι οποίοι δεν πληρούν τις προϋποθέσεις εισόδου του Κώδικα Συνόρων Σένγκεν και δεν έχουν υποβάλει αίτηση ασύλου παρά τη δυνατότητα που τους παρασχέθηκε. 

Έλεγχοι στα εσωτερικά σύνορα

Εάν οι παρούσες μεταναστευτικές πιέσεις και οι σοβαρές ελλείψεις στον έλεγχο των εξωτερικών συνόρων εμμένουν και μετά τις 12 Μαΐου, η Επιτροπή θα χρειαστεί να παρουσιάσει μια πρόταση σύμφωνα με το άρθρο 26 παράγραφος 2 του Κώδικα Συνόρων Σένγκεν, συνιστώντας στο Συμβούλιο μια συνεκτική προσέγγιση της ΕΕ για τους ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα έως ότου αποκατασταθούν οι διαρθρωτικές ελλείψεις. Η Επιτροπή θα είναι έτοιμη για αυτό το ενδεχόμενο και θα ενεργήσει χωρίς καθυστέρηση, προτείνοντας συνοριακούς ελέγχους μόνο στα τμήματα των συνόρων όπου αυτοί είναι απαραίτητοι και αναλογικοί.

Στόχος πρέπει να είναι η άρση όλων των εσωτερικών συνοριακών ελέγχων το αργότερο μέχρι τον Δεκέμβριο, έτσι ώστε να επιστρέψουμε σε έναν χώρο Σένγκεν που να λειτουργεί κανονικά μέχρι το τέλος του 2016.

Ο πρώτος αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κ. Φρανς Τίμερμανς δήλωσε σχετικά: «Το Σένγκεν είναι ένα από τα πολυτιμότερα επιτεύγματα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και σε περίπτωση απώλειάς του, το κόστος θα είναι τεράστιο. Στόχος μας είναι η άρση όλων των εσωτερικών συνοριακών ελέγχων το ταχύτερο δυνατό, το αργότερο μέχρι τον Δεκέμβριο του 2016. Για τον σκοπό αυτόν, χρειαζόμαστε μια συντονισμένη ευρωπαϊκή προσέγγιση των προσωρινών συνοριακών ελέγχων εντός του πλαισίου των κανόνων του Σένγκεν αντί για το σημερινό συνονθύλευμα μονομερών αποφάσεων. Εν τω μεταξύ, θα πρέπει να εφαρμόσουμε πλήρως τα μέτρα που προβλέπονται στον χάρτη πορείας μας προκειμένου να ενισχυθεί ο έλεγχος των εξωτερικών μας συνόρων και να βελτιωθεί η λειτουργία του δικού μας συστήματος ασύλου. Πρέπει να εξακολουθήσουμε να συνεργαζόμαστε με την Τουρκία για να εφαρμόσουμε πλήρως το κοινό σχέδιο δράσης και να μειώσουμε σημαντικά τη ροή των αφίξεων, με τη στήριξη του NATO».

Ο Επίτροπος Μετανάστευσης, Εσωτερικών Υποθέσεων και Ιθαγένειας κ. Δημήτρης Αβραμόπουλος πρόσθεσε: «Με τον παρόντα χάρτη πορείας παρουσιάζουμε τα επόμενα βήματα που πρέπει να λάβουμε από κοινού για να αποκατασταθεί η ομαλή λειτουργία του χώρου Σένγκεν το συντομότερο δυνατόν, πράγμα που απαιτεί την ανάληψη ορισμένων σημαντικών δράσεων. Πρώτον, όλα τα κράτη-μέλη οφείλουν να εφαρμόζουν τους κανόνες -πρέπει να σταματήσει η προσέγγιση "σας αφήνουμε να περάσετε" και τα κράτη-μέλη πρέπει να παρέχουν πρόσβαση στους αιτούντες άσυλο, αλλά να αρνούνται την είσοδο σε όσους απλώς επιθυμούν να διέλθουν. Δεύτερον, πρέπει να αντιμετωπίσουμε τις σοβαρές ελλείψεις στα εξωτερικά μας σύνορα -αφού στην πραγματικότητα μια περιοχή χωρίς ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα μπορεί να υπάρξει μόνο αν έχουμε ισχυρή προστασία στα εξωτερικά μας σύνορα. Προς τούτο, η πρόταση της Επιτροπής για Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή -που παρουσιάστηκε τον Δεκέμβριο- πρέπει να εγκριθεί από τα κράτη-μέλη χωρίς καθυστέρηση, έτσι ώστε να αρχίσει να λειτουργεί ήδη από το καλοκαίρι. Ήλθε η ώρα, τα κράτη-μέλη να συνασπιστούν γύρω από το κοινό συμφέρον για να διασφαλίσουν ένα από τα κορυφαία επιτεύγματα της Ένωσης».