της Ελενας Λάσκαρη

Η Ελλάδα είναι η μοναδική χώρα της Ε.Ε., των παλαιών 15 κρατών-μελών, στην οποία δεν εφαρμόζεται ο θεσμός του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος. Αποτέλεσμα στη χώρα μας ο αριθμός των ακραία φτωχών να ανέρχεται στο 5,4% του συνολικού πληθυσμού της Ελλάδας, ή σε 575.000 άτομα, που αποτελεί αρνητικό πανευρωπαϊκό ρεκόρ.

Σε έκθεση του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών, εκτιμάται ότι ο τραγικά υψηλός αριθμός των ακραία φτωχών είναι το αποτέλεσμα της μη θεσμοθέτησης του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος στην Ελλάδα, σε αντιδιαστολή με τις υπόλοιπες χώρες της Ε.Ε., και εισηγείται στην κυβέρνηση την καθιέρωση ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος στο ύψος της σύνταξης του ΟΓΑ (330 ευρώ) για τους ”ακραία φτωχούς”, συνολικού κόστους της τάξεως των 450 εκατ. ευρώ σε ετήσια βάση.

Η πρόταση συνδυάζεται με την παράλληλη σχετική αύξηση της φορολογίας, με κατάργηση αυτοτελών και άλλων προνομιακών τρόπων φορολόγησης καθώς και με την επιβολή τέλους στα μεγάλα εισοδήματα υπέρ φτωχών, προκειμένου ακριβώς να χρηματοδοτηθεί το μέτρο.

Στη μελέτη που εκπόνησαν οι κ. Αθ. Μπαλφούσιας και Κ. Κωτσής, τονίζεται ότι στόχος του εγγυημένου εισοδήματος θα πρέπει να είναι η πρόληψη της ακραίας φτώχειας και όχι η πλήρης εξάλειψή της.

”Η εγγύηση ενός ελάχιστου εισοδήματος ίσου με το 50% του μέσου εισοδήματος ή του 60% του διάμεσου εισοδήματος (όριο που υιοθετεί η Eurostat) κρίνεται αδύνατη για λόγους δημοσιονομικού ρεαλισμού και ίσως ανεπιθύμητη για λόγους διατήρησης των κινήτρων για εργασία.

Η διάρθρωση του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος θα πρέπει να είναι τέτοια ώστε να μη λειτουργήσει ως αντικίνητρο για εργασία και ως κίνητρο για φτώχεια”.

Υπό αυτό το πρίσμα, το ΚΕΠΕ προτείνει το ύψος του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος να ταιριάζει με το ύψος της σύνταξης των ανασφάλιστων υπερηλίκων ή με τη σύνταξη των ανασφάλιστων του ΟΓΑ (330 ευρώ από την 1η/1/2008).

Η πρόταση για θεσμοθέτηση του ύψους της αγροτικής σύνταξης ως βασικού εγγυημένου εισοδήματος αφορά σε όλα τα άτομα ή τα νοικοκυριά που έχουν πρόβλημα και συνολικό εισόδημα κατώτερο της εγγύησης.



Όσον αφορά στη χρηματοδότηση, η ευρωπαϊκή εμπειρία υποδεικνύει πόρους από τον κρατικό προϋπολογισμό και από την τοπική αυτοδιοίκηση. Για τη χώρα μας το ΚΕΠΕ προτείνει χρηματοδότηση μέσω ενός Ταμείου Κοινωνικής Αλληλεγγύης, το οποίο μπορεί να είναι ΝΠΔΔ (όπως ακριβώς σχεδιάζεται άλλωστε από την κυβέρνηση).

Η χρηματοδότηση θα μπορούσε να προέλθει από κοινοτικά κονδύλια, από μερική αναδιάταξη των κοινωνικών πόρων και από τον τακτικό προϋπολογισμό με σχετική αύξηση της φορολογίας και κατάργηση φορολογικών προνομίων και φορολογικών δαπανών.

Μια σημαντική πηγή χρηματοδότησης, πάντα σύμφωνα με την έκθεση, θα μπορούσε να είναι η διεύρυνση της φορολογικής βάσης μέσα από την κατάργηση φορολογικών και άλλων προνομιακών τρόπων φορολόγησης αλλά και πολλών φορολογικών απαλλαγών και εξαιρέσεων που επικεντρώνονται στα υψηλά εισοδήματα και στερούνται οικονομική και κοινωνική αιτιολογική βάση.

Πρόσθετη πηγή χρηματοδότησης μπορεί επίσης να είναι η επιβολή κάποιου τέλους στα υψηλά εισοδήματα υπέρ των ακραίων φτωχών για λόγους φορολογικής δικαιοσύνης και κοινωνικής συνοχής.

Η πρωτοβουλία για τη θεσμοθέτηση ενός τέτοιου προγράμματος σε μερικές χώρες ανήκει στην τοπική αυτοδιοίκηση, όπως τη Γερμανία, το Βέλγιο, την Αυστρία και το Λουξεμβούργο, ενώ σε άλλες αποτελεί εξαρχής συστατικό μέρος της κοινωνικής πολιτικής του κράτους, όπως στην Ιρλανδία, την Αγγλία και τις σκανδιναβικές χώρες.

Άλλες χώρες της νότιας Ευρώπης βρίσκονται κάπου ανάμεσα αφού υπάρχουν αρμοδιότητες τόσο στην κεντρική κυβέρνηση όσο και στην τοπική αυτοδιοίκηση. Σε άλλες περιπτώσεις το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα εφαρμόζεται σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης, αλλά εφαρμόζεται και ελέγχεται από την κεντρική κυβέρνηση.

Το ΚΕΠΕ θεωρεί ότι το τελευταίο αυτό διοικητικό σχήμα ταιριάζει καλύτερα στην περίπτωση της Ελλάδας.