Επαγγελματίες: Τελευταία ευκαιρία για επιλογή ασφαλιστικής κατηγορίας

Περιθώριο έως τις 31 Ιανουαρίου έχουν χιλιάδες μη μισθωτοί, ελεύθεροι επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενοι και αγρότες για να λάβουν μια κρίσιμη απόφαση που θα τους δεσμεύσει για ολόκληρο το 2026: την επιλογή ασφαλιστικής κατηγορίας. Σύμφωνα με τη σχετική απόφαση του ΕΦΚΑ, από την καταληκτική ημερομηνία και μετά, η επιλογή «κλειδώνει» για όλο το έτος. Όσοι δεν επιλέξουν, θα παραμείνουν, επίσης για το σύνολο του έτους, στην ίδια κατηγορία με το 2025. 

Η φετινή διαδικασία αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς όλα τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι οι ασφαλιστικές εισφορές θα αυξηθούν μεν, η αύξηση θα είναι μικρότερη δε. Συγκεκριμένα, όλα τα στοιχεία δείχνουν ότι θα είναι της τάξης του 2,5%, ποσοστό που συνδέεται με τον μέσο ετήσιο πληθωρισμό. Η σχετική διαπιστωτική πράξη από το υπουργείο Εργασίας αναμένεται έως το τέλος Ιανουαρίου, ωστόσο τα ποσά θεωρούνται σε μεγάλο βαθμό προδιαγεγραμμένα. Πρόκειται, μάλιστα, για την τέταρτη διαδοχική αύξηση εισφορών για τους μη μισθωτούς, με τη σωρευτική επιβάρυνση της περιόδου 2023-2026 να φτάνει το 18,35%. Για το 2026, όμως, η αύξηση θα ήταν μεγαλύτερη, εάν είχε προχωρήσει ο σχεδιασμός και η υλοποίηση της διαδικασίας αναπροσαρμογής των εισφορών με βάση τον Δείκτη Εξέλιξης Μισθών. Ο δείκτης αυτός δεν είναι έτοιμος, κάτι που «βολεύει» πρακτικά και τους μη μισθωτούς και την κυβέρνηση, που δεν επιθυμεί να επιβαρύνει επιπλέον τους ελεύθερους επαγγελματίες.

Σε κάθε περίπτωση, η αύξηση μεταφράζεται σε επιπλέον μηνιαίο κόστος, το οποίο διαφοροποιείται ανάλογα με την ασφαλιστική κατηγορία. Για παράδειγμα, στην 1η ασφαλιστική κατηγορία των ελεύθερων επαγγελματιών, όπου σήμερα καταβάλλεται συνολικό ποσό 254,65 ευρώ τον μήνα (κύρια σύνταξη, υγεία και εισφορά ανεργίας), με αύξηση 2,5% το ποσό διαμορφώνεται στα 261,02 ευρώ. Δηλαδή, ο ασφαλισμένος θα πληρώνει 6,37 ευρώ περισσότερα κάθε μήνα ή περίπου 76 ευρώ σε ετήσια βάση.

Στη 2η κατηγορία, οι μηνιαίες εισφορές από τα 303,59 ευρώ ανεβαίνουν στα 311,18 ευρώ, με μηνιαία επιβάρυνση 7,59 ευρώ, ενώ στην 3η κατηγορία το ποσό αυξάνεται από τα 361,84 στα 370,89 ευρώ. Όσο υψηλότερη είναι η κατηγορία τόσο μεγαλύτερη και η απόλυτη αύξηση: στην 6η και ανώτερη κατηγορία, οι εισφορές εκτιμάται ότι θα φτάσουν τα 686,12 ευρώ τον μήνα, από 669,39 ευρώ το 2025, δηλαδή 16,73 ευρώ επιπλέον.

Αντίστοιχη εικόνα καταγράφεται και στους αγρότες, όπου η 1η ασφαλιστική κατηγορία αναμένεται να αυξηθεί από τα 145,63 ευρώ στα 149,27 ευρώ, ενώ η 6η κατηγορία θα φτάσει στα 404,81 ευρώ μηνιαίως. Παράλληλα, αυξήσεις θα υπάρξουν και στις εισφορές επικουρικής ασφάλισης και εφάπαξ για δικηγόρους, γιατρούς και μηχανικούς, με μικρότερες μεν αλλά σταθερές επιβαρύνσεις.

Παρά το αυξημένο κόστος, ειδικοί της κοινωνικής ασφάλισης επισημαίνουν ότι η επιλογή ασφαλιστικής κατηγορίας δεν πρέπει να γίνεται αποκλειστικά με βάση τη βραχυπρόθεσμη επιβάρυνση. Η παραμονή για πολλά χρόνια στην 1η κατηγορία μπορεί να περιορίζει τις τρέχουσες εισφορές, οδηγεί όμως σε κύριες συντάξεις που εκτιμάται ότι δύσκολα θα ξεπερνούν τα 800 ευρώ. Αντίθετα, η επιλογή υψηλότερης κατηγορίας αυξάνει μεν το μηνιαίο κόστος, αλλά βελτιώνει αισθητά τις μελλοντικές συνταξιοδοτικές παροχές.

Ο χρόνος μετρά αντίστροφα. Όσοι επιθυμούν να αλλάξουν ασφαλιστική κλάση για το 2026 θα πρέπει να κινηθούν άμεσα, καθώς μετά το τέλος Ιανουαρίου η απόφαση θα είναι δεσμευτική για όλη τη χρονιά.

Κατά το 2025 πάντως, περίπου 1.021.183 αυτοαπασχολούμενοι και ελεύθεροι επαγγελματίες επέλεξαν την 1η ασφαλιστική κατηγορία. Αυτό αντιστοιχεί σε κάτι περισσότερο από 8 στους 10 ασφαλισμένους σε αυτό το καθεστώς. Αντίθετα, περίπου 48.565 επέλεξαν τη 2η κατηγορία, 38.019 την 3η κατηγορία, 20.699 την 4η και 10.468 την 5η ασφαλιστική κατηγορία.

Η ίδια εικόνα υπάρχει και στους  αγρότες, που αποτελούν περίπου το 28% του συνόλου των μη μισθωτών ασφαλισμένων. Από αυτούς, περίπου το 85% είχε επιλέξει την 1η ασφαλιστική κατηγορία για το 2025, δηλαδή την κατηγορία με τις χαμηλότερες εισφορές.

Δείτε αναλυτικά πώς αναμένεται να διαμορφωθούν οι ασφαλιστικές εισφορές των ελεύθερων επαγγελματιών, αγροτών και επιστημόνων (δικηγόροι, γιατροί, μηχανικοί) για το 2026: