Γ. Στουρνάρας: Χωρίς ευρωομόλογα δεν θα είμαστε ανταγωνιστικοί

Ο Γιάννης Στουρνάρας υποστήριζε την έκδοση κοινού χρέους της ΕΕ πολύ πριν αυτή η ιδέα καταστεί δημοφιλής. Πλέον, ωστόσο, ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος στρέφει το βλέμμα του στο πιο απαιτητικό ακροατήριό του έως σήμερα: τη γερμανική κυβέρνηση.

Σε συνέντευξή του στο Politico, ο Γιάννης Στουρνάρας δήλωσε ότι τα επιχειρήματα είναι με το μέρος του. Οι διαδοχικές κρίσεις έχουν επιβαρύνει τους προϋπολογισμούς των κυβερνήσεων της ΕΕ με υψηλά επίπεδα χρέους, περιορίζοντας τη δυνατότητα της δημοσιονομικής πολιτικής να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που απορρέουν από τους εμπορικούς δασμούς των ΗΠΑ, τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία και τις κινεζικές απειλές περιορισμού στις εξαγωγές κρίσιμων πρώτων υλών.

Χωρίς κοινά ομόλογα για τη χρηματοδότηση της άμυνας, της πράσινης μετάβασης και στρατηγικών επενδύσεων, η οικονομία της ΕΕ θα αποτύχει να ανταγωνιστεί σε παγκόσμιο επίπεδο, εκτιμά.

Επιπλέον, ο Στουρνάρας έχει πλέον στο πλευρό του τις κεντρικές τράπεζες της Γερμανίας και της Ολλανδίας, μετά τη λήξη μιας 15ετούς εσωτερικής διαμάχης στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σχετικά με την ανάγκη για «ένα κοινό ευρωπαϊκό, υψηλής ρευστότητας, πανευρωπαϊκό ασφαλές περιουσιακό στοιχείο αναφοράς σε ευρώ» — εν συντομία, ευρωομόλογα.

Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ, αποτελούμενο από κεντρικούς τραπεζίτες, απηύθυνε κάλεσμα προς τους ηγέτες της ΕΕ κατά τη διάρκεια άτυπης συνόδου νωρίτερα αυτόν τον μήνα. Σύμφωνα με τον Στουρνάρα, ήρθε η ώρα και οι κυβερνήσεις να ευθυγραμμιστούν.

«Το παρόν διεθνές περιβάλλον αποτέλεσε αφύπνιση για τους ευρωπαίους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής», δήλωσε ο 69χρονος κεντρικός τραπεζίτης. «Η προκύπτουσα πολιτική δυναμική είναι ασφαλώς ενθαρρυντική.»

Η αισιοδοξία του έρχεται σε αντίθεση με τη συνεχιζόμενη αντίθεση του Γερμανού Καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος απέρριψε απερίφραστα την ιδέα σε σύνοδο κορυφής της ΕΕ την περασμένη εβδομάδα. «Ανησυχώ», δήλωσε ο Στουρνάρας αναφορικά με τη συνεχιζόμενη αντίδραση από το Βερολίνο. «Αλλά θα ήθελα να τους πείσω.»

Είμασταν λίγοι

«Πριν από μερικά χρόνια, ήμασταν ένας, το πολύ δύο, στο Διοικητικό Συμβούλιο που υποστηρίζαμε τα ευρωομόλογα», ανέφερε ο Στουρνάρας. «Οι υπόλοιποι σκέφτονταν: “Προέρχεστε από τον ευρωπαϊκό Νότο, οπότε είναι κατανοητό.” Αλλά τώρα όλοι έχουμε αντιληφθεί πόσο σημαντικό είναι.» Πλέον, ακόμη και η Bundesbank της Γερμανίας, de facto ηγέτιδα των επιφυλακτικών, έχει μεταστραφεί.

Κατά την άποψη του Γ. Στουρνάρα, το γεγονός ότι οι χώρες του Νότου της ΕΕ που βρίσκονταν στο χείλος της χρεοκοπίας πριν από μία δεκαετία επιδεικνύουν πλέον ισχυρές επιδόσεις συνέβαλε στη μεταβολή των απόψεων.

Πράγματι, η έμμεση επιδότηση από το Βερολίνο προς άλλες πρωτεύουσες που συνεπάγεται ο κοινός δανεισμός έχει μειωθεί αισθητά. Τα περιβόητα «spreads», τα οποία αποτυπώνουν το επιπλέον κόστος που κατέβαλλαν η Ελλάδα και η Ιταλία έναντι της Γερμανίας για δεκαετή δανεισμό, διαμορφώνονται πλέον σε λιγότερο από μία ποσοστιαία μονάδα.

Το ισχυρότερο επιχείρημα, ωστόσο, είναι το σαφές μήνυμα των επενδυτών ότι ολόκληρη η Ευρώπη θα ωφεληθεί από τον κοινό δανεισμό, υποστήριξε ο Στουρνάρας. «Εάν μιλήσετε με οποιονδήποτε σημαντικό διαχειριστή περιουσίας, είτε στην Ευρώπη είτε στις Ηνωμένες Πολιτείες, και τον ρωτήσετε γιατί το μεγαλύτερο μέρος του πλεονάσματος τρεχουσών συναλλαγών που διαθέτουμε στην Ευρώπη κατευθύνεται στο εξωτερικό, θα σας απαντήσει ότι το κρίσιμο ζήτημα είναι η έλλειψη επαρκών ασφαλών περιουσιακών στοιχείων», δήλωσε. «Είναι ακόμη σημαντικότερο από το ποσοστό απόδοσης.»

Η κοινή έκδοση θα πρέπει να εξυπηρετεί «σαφώς προσδιορισμένους κοινούς ευρωπαϊκούς σκοπούς», ανέφερε ο Στουρνάρας. «Υπάρχουν τρεις κοινές ανάγκες στην Ευρώπη που μπορούν να χρηματοδοτηθούν από κοινού: άμυνα, πράσινη μετάβαση, καινοτομία».

Οι υποστηρικτές του κοινού δανεισμού υποστηρίζουν ότι μια αγορά ασφαλών περιουσιακών στοιχείων σε ευρώ  με περισσότερη ρευστότητα θα ενισχύσει τη σχετική ελκυστικότητα της περιοχής για παγκόσμια κεφάλαια, σε μια περίοδο κατά την οποία η αξιοπιστία και η ελκυστικότητα των περιουσιακών στοιχείων σε δολάρια τίθενται υπό αυξανόμενη αμφισβήτηση. Ο ανταγωνισμός με το δολάριο ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα θα μπορούσε τελικώς —έστω και σταδιακά— να μειώσει το κόστος δανεισμού και επενδύσεων για κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Ο Έλληνας κεντρικός τραπεζίτης αρνήθηκε να προσδιορίσει το ακριβές ύψος νέου χρέους που θα απαιτούνταν για ουσιαστική μεταβολή των χρηματοπιστωτικών συνθηκών στην Ευρώπη, αλλά ανέφερε ότι απαιτούνται σημαντικοί όγκοι τόσο βραχυπρόθεσμης όσο και μακροπρόθεσμης έκδοσης. Το βραχυπρόθεσμο χρέος λειτουργεί κυρίως ως μέσο προσωρινής τοποθέτησης κεφαλαίων από επενδυτές, ενώ το μακροπρόθεσμο χρέος παρέχει συνήθως τιμή αναφοράς για έργα του ιδιωτικού τομέα με μακρά περίοδο απόσβεσης, όπως οι υποδομές.

Ηθικός κίνδυνος

Ο Στουρνάρας υπογράμμισε ότι τα ευρωομόλογα «δεν μπορούν να αποτελέσουν υποκατάστατο υγιών εθνικών δημοσιονομικών πλαισίων». Υποστήριξε, ωστόσο, ότι δεν είναι αναγκαίοι νέοι κανόνες ή όργανα εποπτείας.

Ο κεντρικός τραπεζίτης παρέπεμψε σε προηγούμενη εμπειρία —συγκεκριμένα στο ταμείο ανάκαμψης ύψους 800 δισ. ευρώ μετά την πανδημία— ως επιτυχημένο προηγούμενο. «Κρίσιμο στοιχείο ήταν ότι η χρηματοδότηση [του ταμείου ανάκαμψης] συνδέθηκε με σαφώς καθορισμένους ευρωπαϊκούς στόχους, χρονικά προσδιορισμένες δεσμεύσεις και όρους μεταρρυθμίσεων. Αυτή η αρχιτεκτονική συνέβαλε στον περιορισμό του ηθικού κινδύνου, ενισχύοντας παράλληλα την αξιοπιστία στις αγορές», ανέφερε.