Eurogroup: Χάσμα Βορρά – Νότου για τα μέτρα στήριξης

Με φόντο την εκτίναξη των τιμών ενέργειας και τον κίνδυνο γενικευμένης αποσταθεροποίησης στη Μέση Ανατολή, το σημερινό Eurogroup δεν θυμίζει σε τίποτα τις «κλασικές» συνεδριάσεις των υπουργών Οικονομικών της ευρωζώνης.

Επισήμως, η ατζέντα παραμένει γενική — αναφορά στις οικονομικές επιπτώσεις της κρίσης και ανταλλαγή απόψεων για τις εξελίξεις. Στην πράξη όμως, πρόκειται για μια συνεδρίαση με ένα και μόνο θέμα: τον πόλεμο και τις συνέπειές του.

Το Eurogroup επρόκειτο να συνεδριάσει στην Κύπρο, στο πλαίσιο της προεδρίας της ΕΕ. Ωστόσο, η επιδείνωση της κατάστασης ασφαλείας στην περιοχή —με πληροφορίες για επιθέσεις κοντά σε στρατηγικές υποδομές των Βρετανικών Βάσεων και αυξημένο επίπεδο απειλής στην Ανατολική Μεσόγειο— οδήγησε στην απόφαση να μην πραγματοποιηθεί με φυσική παρουσία.

Όπως παραδέχονται ευρωπαϊκές πηγές, η μεταφορά των συνεδριάσεων σε ψηφιακή μορφή αντανακλά μια νέα πραγματικότητα: η γεωπολιτική κρίση έχει ήδη «αγγίξει» το εσωτερικό της Ένωσης.

Για να σωθούν τα προσχήματα, το άτυπο Ecofin όλοι οι υπουργοί οικονομικών της ΕΕ και όλοι οι κεντρικοί τραπεζίτες δίνουν ραντεβού στην Λευκωσία στις 22 Μαίου, με την ελπίδα ότι ο πόλεμος θα ολοκληρωθεί μέχρι τότε.

Σήμερα, πάντως, το βάρος πέφτει σχεδόν αποκλειστικά στις ενεργειακές εξελίξεις. Η συμμετοχή του επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας στη συζήτηση δείχνει ότι οι υπουργοί δεν αναζητούν απλώς μια αποτύπωση της κατάστασης, αλλά σενάρια διαχείρισης ενός ενδεχόμενου νέου σοκ στις τιμές.

Οι αγορές ήδη προεξοφλούν αυξημένη μεταβλητότητα, ενώ η απότομη άνοδος του πετρελαίου επαναφέρει στο προσκήνιο τον εφιάλτη ενός νέου πληθωριστικού κύματος.

Όπως έχει γράψει το Euro2day.gr, σε αυτό το πλαίσιο, αρκετές χώρες —μεταξύ αυτών και η Ελλάδα— ζητούν στοχευμένη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων, ώστε να απορροφηθεί το ενεργειακό κόστος. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, στο τραπέζι βρίσκεται και το ενδεχόμενο οι σχετικές δαπάνες να εξαιρεθούν εκ νέου από τους δημοσιονομικούς κανόνες, επαναφέροντας ουσιαστικά μια «ρήτρα κρίσης» αντίστοιχη με εκείνη της πανδημίας και της ενεργειακής κρίσης του 2022.

Δυστυχώς όμως, στην Σύνοδο Κορυφής της περασμένης εβδομάδας οι ηγέτες δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν επί τούτου και έτσι η κάθε χώρα αφέθηκε στο να δώσει στοχευμένη στήριξη ανάλογα με τις δημοσιονομικές της δυνατότητες, που για την Ελλάδα είναι περιορισμένες.

Παρόλα αυτά, καθώς το Ιράν απέρριψε τις προτάσεις του Αμερικανού προέδρου, το κλίμα γίνεται όλο και πιο θολό και γι' αυτό τον λόγο, η γενική ρήτρα βοήθειας θα ξαναμπεί στο τραπέζι

Αυτό από μόνο του αποτελεί σαφές μήνυμα προς τις αγορές: το 2026 δύσκολα θα είναι το έτος επιστροφής στη δημοσιονομική πειθαρχία που επιδίωκαν κυρίως οι χώρες του Βορρά. Αντίθετα, η Ευρωζώνη φαίνεται να εισέρχεται σε μια νέα μεταβατική περίοδο, όπου η σταθερότητα θα υποχωρεί μπροστά στην ανάγκη άμεσης παρέμβασης.

Οι διαφωνίες ωστόσο παραμένουν. Χώρες όπως η Γερμανία, η Ολλανδία και η Φινλανδία εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι σε γενικευμένα μέτρα στήριξης, επιμένοντας ότι οι παρεμβάσεις θα πρέπει να είναι αυστηρά στοχευμένες και προσωρινές.

Αντίθετα, ο ευρωπαϊκός Νότος —με Ιταλία, Ισπανία και Ελλάδα— πιέζει για μεγαλύτερη ευελιξία και κοινές ευρωπαϊκές λύσεις, προειδοποιώντας ότι ένα νέο ενεργειακό σοκ θα πλήξει δυσανάλογα τις πιο ευάλωτες οικονομίες.

Στο παρασκήνιο, επανέρχεται και η συζήτηση για κοινή ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, είτε μέσω νέων εργαλείων είτε μέσω ενίσχυσης υφιστάμενων μηχανισμών. Αν και δεν αποτελεί επίσημο θέμα της ατζέντας, διπλωματικές πηγές σημειώνουν ότι η εμπειρία των τελευταίων κρίσεων έχει καταστήσει σαφές πως οι εθνικές απαντήσεις δεν επαρκούν.

Η Κομισιόν, από την πλευρά της, αναμένεται να κινηθεί σε μια ενδιάμεση γραμμή. Σύμφωνα με πληροφορίες, θα υποστηρίξει την ανάγκη για ευελιξία στους δημοσιονομικούς κανόνες, αποφεύγοντας ωστόσο να ανοίξει πλήρως τη συζήτηση για νέους κοινούς πόρους.

Το βασικό μήνυμα θα είναι ότι η ΕΕ διαθέτει ήδη τα εργαλεία για να αντιμετωπίσει την κρίση — αρκεί να χρησιμοποιηθούν με «έξυπνο» τρόπο.

Πέραν όμως από τα οικονομικά, το σημερινό Eurogroup αποτυπώνει κάτι βαθύτερο: τη μετατροπή των ευρωπαϊκών θεσμών σε μηχανισμούς διαχείρισης κρίσεων σε άμεσο χρόνο. Η απουσία συγκεκριμένης ατζέντας δεν είναι ένδειξη αδυναμίας, αλλά αντανάκλαση της ταχύτητας με την οποία εξελίσσονται τα γεγονότα, υποστήριξε Ευρωπαίος αξιωματούχος

Όπως σημειώνουν ευρωπαίοι αξιωματούχοι, η Ευρωζώνη βρίσκεται σε ένα σημείο καμπής, όπου οι παραδοσιακές διαχωριστικές γραμμές —μεταξύ δημοσιονομικής πειθαρχίας και στήριξης— επανακαθορίζονται υπό την πίεση της γεωπολιτικής. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα υπάρξουν παρεμβάσεις, αλλά πόσο μακριά είναι διατεθειμένα να φτάσουν τα κράτη-μέλη.

Σε κάθε περίπτωση, το μήνυμα της σημερινής συνεδρίασης είναι σαφές: η οικονομική πολιτική της Ευρωζώνης δεν καθορίζεται πλέον αποκλειστικά από δείκτες και κανόνες, αλλά από εξελίξεις εκτός των ευρωπαϊκών συνόρων. Και όσο η κρίση στη Μέση Ανατολή βαθαίνει, τόσο περισσότερο το Eurogroup θα μετατρέπεται από τεχνοκρατικό όργανο σε πολιτικό πεδίο διαχείρισης μιας κρίσης που δεν ελέγχει.

Οι επιπτώσεις της κρίση μέχρι τώρα

Οι επιπτώσεις έχουν ήδη αρχίσει να φαίνονται — και είναι πολυεπίπεδες. Δεν είναι μόνο «ενέργεια». Είναι μια συνολική μετατόπιση της ευρωπαϊκής οικονομίας σε καθεστώς κρίσης.

1. Ενεργειακό σοκ – η βασική μετάδοση της κρίσης

Η πρώτη και πιο άμεση επίπτωση είναι η εκτίναξη των τιμών ενέργειας:

• το πετρέλαιο ξεπέρασε τα $100
• οι τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν αυξηθεί έως και 70% σε λίγες ημέρες
• η παγκόσμια προσφορά πετρελαίου μειώθηκε έως και 8% λόγω διακοπής ροών από τον Περσικό Κόλπο

Για την Ευρώπη, που εξαρτάται από εισαγωγές, αυτό σημαίνει:

• άμεση αύξηση κόστους παραγωγής
• πίεση σε βιομηχανία και μεταφορές
• επανάληψη του «μοντέλου Ουκρανίας»

2. Νέο κύμα πληθωρισμού

Το ενεργειακό σοκ περνά απευθείας στις τιμές:

• Ο ΟΟΣΑ προβλέπει άνοδο του πληθωρισμού στο 4% στις οικονομίες των G20.
• Το ΔΝΤ επιβεβαιώνει ότι κάθε αύξηση 10% στο πετρέλαιο ανεβάζει τον πληθωρισμό.
• Η ΕΚΤ προειδοποιεί για «σημαντική άνοδο πληθωρισμού» και πτώση ανάπτυξης.

Αυτό είναι κρίσιμο για την Ευρωζώνη:

• ακυρώνεται η πορεία αποκλιμάκωσης
• επανέρχεται το δίλημμα επιτοκίων
• κινδυνεύει η αγοραστική δύναμη

3. Πλήγμα στην ανάπτυξη (ήδη ορατό)

Η ανάπτυξη αρχίζει να επηρεάζεται άμεσα:

• επιχειρηματική δραστηριότητα στην Ευρώπη ήδη επιβραδύνεται
• οι προβλέψεις για την Ευρωζώνη αναθεωρούνται προς τα κάτω
• ο ΟΟΣΑ μιλά για «σβήσιμο» της αναμενόμενης ανάκαμψης