Χαρδούβελης: Οι βασικοί κίνδυνοι στην Ευρώπη βρίσκονται εκτός τραπεζικού τομέα

Την εκτίμηση ότι οι βασικοί κίνδυνοι για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα στην Ευρώπη δεν βρίσκονται σήμερα εντός του τραπεζικού συστήματος, αλλά κυρίως εκτός αυτού, διατύπωσε ο πρόεδρος του Δ.Σ. της Εθνικής Τράπεζας Γκίκας Χαρδούβελης, μιλώντας στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών.

Ο πρόεδρος της Eθνικής Τράπεζας έστειλε μήνυμα ότι ο ευρωπαϊκός τραπεζικός τομέας έχει πλέον ενισχύσει ουσιαστικά τις άμυνές του, την ώρα που αναδύονται νέες εστίες κινδύνου τόσο από τη γεωπολιτική αστάθεια όσο και από την τεχνολογική εξέλιξη.

Ο κ. Χαρδούβελης συμμετείχε σε συζήτηση με θέμα «Η Νέα Ευρωπαϊκή Οικονομική Αρχιτεκτονική: Η Ανθεκτικότητα του Τραπεζικού Τομέα», μαζί με τον Korbinian Dominic Ibel, γενικό διευθυντή Συστημικών και Διεθνών Τραπεζών του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, με συντονίστρια τη δημοσιογράφο του Bloomberg Vesna Damjanic.

Οι τρεις άξονες

Η συζήτηση κινήθηκε σε τρεις βασικούς άξονες: τις επιπτώσεις της σύγκρουσης ΗΠΑ-Ιράν στην οικονομία και στις αγορές, την ανθεκτικότητα του τραπεζικού τομέα απέναντι στους γεωπολιτικούς κινδύνους και τους νέους κινδύνους κυβερνοασφάλειας που συνδέονται με τη χρήση προηγμένων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης.

Στο μακροοικονομικό πεδίο, κ. Χαρδούβελης αναφέρθηκε στα σενάρια της ΕΚΤ για την εξέλιξη της κρίσης, τα οποία είχαν εκπονηθεί στα τέλη Μαρτίου. Όπως εξήγησε, οι κινήσεις που έχουν καταγραφεί έως τώρα στις βασικές μεταβλητές της ενέργειας παραπέμπουν στην ενεργοποίηση του δυσμενούς σεναρίου, το οποίο, όπως είπε, τείνει πλέον να εξελιχθεί σε βασικό σενάριο. Κατά την ανάγνωσή του, η μεταβολή αυτή αλλάζει ουσιαστικά το σημείο αναφοράς για τις οικονομικές προβλέψεις.

Ευρωζώνη

Σύμφωνα με τον ίδιο, μια τέτοια εξέλιξη θα έχει διπλή συνέπεια για την οικονομία της Ευρωζώνης: από τη μία πλευρά επιβράδυνση του ρυθμού μεγέθυνσης του ΑΕΠ και από την άλλη ανοδική αναθεώρηση του πληθωρισμού για το 2026 σε σχέση με τις εκτιμήσεις που ίσχυαν πριν από την κρίση. Με τον τρόπο αυτό, ο κ. Χαρδούβελης περιέγραψε ένα πιο δύσκολο περιβάλλον, στο οποίο η ενεργειακή διάσταση της γεωπολιτικής έντασης επηρεάζει ταυτόχρονα την ανάπτυξη και τις τιμές.

Ωστόσο, σε ό,τι αφορά τη συμπεριφορά των επενδυτών, ο ίδιος υποστήριξε ότι οι αγορές έχουν εμφανίσει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα παρά την αυξημένη αβεβαιότητα. Η παρατήρηση αυτή αποτυπώνει, κατά την τοποθέτησή του, μια σχετική ψυχραιμία των αγορών απέναντι στην τρέχουσα γεωπολιτική κρίση, ακόμη και αν το συνολικό περιβάλλον παραμένει επιβαρυμένο.

Για τον πληθωρισμό, σημείωσε ότι η άνοδος εκτιμάται ως βραχυπρόθεσμη και παροδική, προσθέτοντας ότι, σε σύγκριση με το σοκ που είχε προκαλέσει η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η επίδραση αυτής της κρίσης αναμένεται να είναι σχετικά μικρότερη.

Τράπεζες

Στην ίδια παρέμβαση, ο κ. Χαρδούβελης υπογράμμισε ότι ο ευρωπαϊκός τραπεζικός τομέας, και ιδιαίτερα ο ελληνικός, έχει πλέον «γυρίσει σελίδα». Όπως ανέφερε, οι τράπεζες διαθέτουν ισχυρή κεφαλαιακή επάρκεια και υψηλά επίπεδα ρευστότητας, στοιχεία που, κατά την τοποθέτησή του, τις καθιστούν περισσότερο ανθεκτικές απέναντι σε εξωτερικούς κραδασμούς.

Η αναφορά αυτή είχε σαφές βάρος, καθώς εντάχθηκε σε μια ευρύτερη συζήτηση για το κατά πόσο ο ευρωπαϊκός τραπεζικός κλάδος είναι σε θέση να στηρίξει την οικονομία σε μια περίοδο γεωπολιτικής αβεβαιότητας και αυξημένων τεχνολογικών κινδύνων.

Ο ίδιος, πάντως, έστρεψε την προσοχή του σε κινδύνους που, όπως είπε, βρίσκονται κυρίως εκτός του παραδοσιακά εποπτευόμενου τραπεζικού πλαισίου. Όπως τόνισε, τα μη τραπεζικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα εμφανίζουν υψηλή μόχλευση, χωρίς να υπάγονται σε αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο αντίστοιχο με εκείνο που ισχύει για τις τράπεζες.

Αυτή η ανισορροπία, σύμφωνα με τη συλλογιστική που ανέπτυξε, δημιουργεί μια πιθανή εστία συστημικού κινδύνου, όχι επειδή οι τράπεζες είναι σήμερα ο αδύναμος κρίκος, αλλά επειδή οι πιέσεις μπορούν να μεταφερθούν από τμήματα του χρηματοπιστωτικού συστήματος που παραμένουν λιγότερο αυστηρά ελεγχόμενα.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έδωσε και στο πεδίο της κυβερνοασφάλειας, το οποίο ενέταξε καθαρά στους αναδυόμενους κινδύνους για το τραπεζικό σύστημα. Όπως ανέφερε, η προηγμένη τεχνητή νοημοσύνη, φέρνοντας ως παράδειγμα το πρόγραμμα Mythos της Anthropic, αναδεικνύει σοβαρούς κινδύνους κυβερνοασφάλειας.

Η επισήμανση αυτή συνδέθηκε άμεσα με την ανάγκη διαμόρφωσης ρυθμιστικού πλαισίου, καθώς, όπως άφησε να εννοηθεί, η τεχνολογική πρόοδος δημιουργεί νέες δυνατότητες, αλλά ταυτόχρονα διευρύνει και το πεδίο των απειλών για τις τράπεζες και συνολικά για το χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Στην ουσία, ο κ. Χαρδούβελης περιέγραψε ένα περιβάλλον όπου η ανθεκτικότητα των τραπεζών δεν αρκεί από μόνη της, αν δεν συνοδεύεται από εποπτεία των νέων σημείων τρωτότητας. Οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι, οι ενεργειακές αναταράξεις, η δράση των μη τραπεζικών φορέων με υψηλή μόχλευση και οι κυβερνοαπειλές που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη συνθέτουν, κατά την ανάλυσή του, μια νέα εικόνα κινδύνων για την Ευρώπη.

Σε αυτή την εικόνα, οι τράπεζες εμφανίζονται πιο ενισχυμένες σε σχέση με το παρελθόν, αλλά το σύστημα συνολικά εξακολουθεί να χρειάζεται προσαρμογή και πρόσθετες δικλίδες ασφαλείας.

Στο θεσμικό σκέλος, ο πρόεδρος του Δ.Σ. της Eθνικής Τράπεζας χαρακτήρισε ορόσημο για τη σταθερότητα του ευρωπαϊκού τραπεζικού τομέα την καθιέρωση του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού το 2014. Όπως σημείωσε, η δημιουργία του SSM συνέβαλε αποφασιστικά στην ενίσχυση της σταθερότητας και στη θωράκιση των πιστωτικών ιδρυμάτων στην Ευρώπη.

Κατά τον ίδιο, αυτή η θεσμική θωράκιση δεν αφορά μόνο τη σταθερότητα του τραπεζικού κλάδου με στενή έννοια, αλλά συνδέεται και με την επίτευξη του στόχου της οικονομικής ανάπτυξης, καθώς ένα πιο ασφαλές και ανθεκτικό τραπεζικό σύστημα μπορεί να στηρίξει αποτελεσματικότερα τη χρηματοδότηση της οικονομίας.