Η μεγάλη έφοδος των μετακλητών υπαλλήλων στο Δημόσιο

Η αύξηση των μετακλητών υπαλλήλων κατά 102% από το 2013 μέχρι σήμερα δεν είναι απλώς ένα στατιστικό στοιχείο -είναι ένδειξη διόγκωσης μια μόνιμης λειτουργίας του ελληνικού κράτους. Σε μια περίοδο όπου το συνολικό μέγεθος της δημόσιας διοίκησης παραμένει σχεδόν σταθερό, το τμήμα που ελέγχεται άμεσα από την εκάστοτε πολιτική ηγεσία διευρύνεται συστηματικά. Το αποτέλεσμα, όπως καταγράφεται στη μελέτη των εργαζομένων στη ΔΥΠΑ (ΠΑΝΣΥΠΟ), είναι μια διοίκηση που δεν λειτουργεί με συνέχεια, αλλά με διαδοχικούς κύκλους πολιτικής εκκαθάρισης και ανασυγκρότησης.

Η συζήτηση για το «επιτελικό κράτος» και τα όρια της πολιτικής στελέχωσης της διοίκησης επανέρχεται διαρκώς στον δημόσιο διάλογο, φέρνοντας στο προσκήνιο ζητήματα διαφάνειας, κριτηρίων επιλογής και ουσιαστικού ελέγχου του θεσμού των μετακλητών υπαλλήλων. Και κάθε φορά, τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά.

Σύμφωνα με την ανάλυση του ΠΑΝΣΥΠΟ, οι μετακλητοί υπάλληλοι στη χώρα αυξήθηκαν κατά 102% από το 2013 μέχρι σήμερα. Το 2013 ανέρχονταν σε 1.753 άτομα, ενώ τον Οκτώβριο του 2025 φθάνουν τους 3.646. Η αύξηση αυτή δεν συνδέεται με γενική διεύρυνση του δημόσιου τομέα. Αντίθετα, καταγράφεται σε ένα περιβάλλον σχετικής σταθερότητας της συνολικής απασχόλησης. Με απλά λόγια, δεν μεγαλώνει το κράτος συνολικά -μεγαλώνει το πολιτικά ελεγχόμενο τμήμα του.

Η μελέτη είναι του Πανελλήνιου Συλλόγου Υπαλλήλων ΟΑΕΔ - τ. ΟΕΕ - τ. ΟΕΚ (ΠΑΝΣΥΠΟ) και βασίζεται σε επίσημα στοιχεία της Απογραφής Ανθρώπινου Δυναμικού, καταγράφει δε με ακρίβεια τη διαχρονική εξέλιξη του φαινομένου. Και αυτό που αναδεικνύεται δεν είναι μόνο η αύξηση αλλά ο τρόπος με τον οποίο αυτή συντελείται.

Κάθε αλλαγή κυβέρνησης συνοδεύεται από απότομη μείωση του αριθμού των μετακλητών και στη συνέχεια από σταδιακή επαναφορά και αύξηση. Το 2015, για παράδειγμα, ο αριθμός έπεσε στους 845 και αμέσως μετά ξεκίνησε νέα ανοδική πορεία. Το ίδιο μοτίβο επαναλήφθηκε το 2019 και το 2024. Πρόκειται για ένα επαναλαμβανόμενο σχήμα που δείχνει ότι η διοίκηση δεν λειτουργεί ως σταθερός μηχανισμός αλλά ως σύστημα που «μηδενίζει» και επανεκκινεί.

Η εικόνα αυτή γίνεται ακόμη πιο σαφής αν εξεταστεί η εξέλιξη ανά κυβερνητική περίοδο. Την περίοδο 2012-2014 οι μετακλητοί ήταν περίπου 1.800 κατά μέσο όρο. Την περίοδο 2015-2019 αυξήθηκαν σε 2.122. Μετά το 2019 ξεπέρασαν τους 3.200 κατά μέσο όρο, φτάνοντας έως και τους 3.646. Η τάση είναι σταθερά ανοδική, ανεξαρτήτως πολιτικού χρώματος, γεγονός που δείχνει ότι το φαινόμενο έχει αποκτήσει διαρθρωτικά χαρακτηριστικά.

Οι συνέπειες είναι ουσιαστικές. Όταν η διοίκηση αναδιαμορφώνεται τόσο έντονα σε κάθε πολιτικό κύκλο, η θεσμική μνήμη αποδυναμώνεται. Η εμπειρία δεν συσσωρεύεται και η διοικητική γνώση δεν διατηρείται. Αντί για ένα σταθερό διοικητικό υπόβαθρο, δημιουργείται ένας μηχανισμός που ξεκινά από την αρχή κάθε λίγα χρόνια.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η κατανομή των μετακλητών. Το 56,7% βρίσκεται στην τοπική αυτοδιοίκηση, δηλαδή σε δήμους και περιφέρειες. Το 23,3% εντοπίζεται στη Βουλή και μόλις το 15,9% στα υπουργεία. Αυτό σημαίνει ότι το φαινόμενο δεν περιορίζεται στο κέντρο της εξουσίας αλλά έχει διαχυθεί σε όλο το διοικητικό σύστημα, με έντονη παρουσία κοντά στον πολίτη.

Στους δήμους, η έκταση του φαινομένου εξηγείται από το θεσμικό πλαίσιο: κάθε δήμαρχος διαθέτει συγκεκριμένο αριθμό συνεργατών, συνδεδεμένο με τους αντιδημάρχους. Σε επίπεδο μεμονωμένου δήμου, οι αριθμοί είναι μικροί αλλά σε σύνολο 332 δήμων δημιουργείται σημαντική συγκέντρωση.

Αλλά και το οικονομικό κόστος είναι υπολογίσιμο. Οι μετακλητοί κοστίζουν περίπου 86,9 εκατ. ευρώ ετησίως. Ωστόσο, το βασικό ζήτημα δεν είναι μόνο δημοσιονομικό. Είναι ότι η δαπάνη αυτή δεν δημιουργεί μόνιμο διοικητικό κεφάλαιο. Επαναλαμβάνεται με κάθε κυβερνητική αλλαγή, χωρίς να αφήνει διατηρήσιμο αποτέλεσμα.

Η σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες εντείνει την εικόνα απόκλισης. Στη Δανία, οι πολιτικοί σύμβουλοι είναι μόλις 39 σε σύνολο περίπου 200.000 δημοσίων υπαλλήλων. Στη Γερμανία, δεν υπάρχουν εξωτερικοί μετακλητοί, καθώς οι θέσεις καλύπτονται από το ίδιο το διοικητικό σώμα. Στην Κύπρο, το 2024 θεσπίστηκαν αυστηροί κανόνες για προσόντα, ασυμβίβαστα και διαφάνεια.

Το συμπέρασμα, σύμφωνα με τον ΠΑΝΣΥΠΟ, είναι αδιαμφισβήτητο. Δεν πρόκειται για ένα «φυσιολογικό» φαινόμενο. Πρόκειται για δομική μετατόπιση του διοικητικού μοντέλου της χώρας, με συστηματική ενίσχυση του πολιτικού στοιχείου εις βάρος της διοικητικής ουδετερότητας.

Για τον λόγο αυτό απαιτούνται άμεσες παρεμβάσεις:

• Η θέσπιση ανώτατου συνολικού πλαφόν μετακλητών σε επίπεδο γενικής κυβέρνησης είναι πλέον αναγκαία για να ανακοπεί η ανεξέλεγκτη διόγκωση.
• Παράλληλα, απαιτείται σαφής επαναοριοθέτηση του ρόλου τους, με ρητή απαγόρευση ανάθεσης διοικητικών αρμοδιοτήτων και πλήρη δημοσιοποίηση των καθηκόντων τους.
• Η καθιέρωση ελάχιστων προσόντων αποτελεί στοιχειώδη προϋπόθεση για τη θεσμική σοβαρότητα του συστήματος.
• Ταυτόχρονα, η εισαγωγή αυστηρών ασυμβιβάστων και κανόνων σύγκρουσης συμφερόντων, καθώς και η πλήρης διαφάνεια μέσω δημόσιου μητρώου μετακλητών αποτελούν αναγκαία εργαλεία αποκατάστασης της εμπιστοσύνης.