Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι θα επιτρέψει στη βιομηχανία της ΕΕ να συνεχίσει να εκπέμπει αέρια που συμβάλλουν στην υπερθέρμανση του πλανήτη έως και τη δεκαετία του 2040, ενώ παράλληλα θα παρατείνει τη χορήγηση δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών, στο πλαίσιο της αναθεώρησης του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (Emissions Trading System - ETS) της Ένωσης.
Η Επιτροπή δημοσιοποίησε σήμερα την πολυαναμενόμενη αναθεώρηση, έπειτα από ολονύκτιες διαπραγματεύσεις που ακολούθησαν τις εσωτερικές διαφωνίες σχετικά με τις λεπτομέρειες των εκτεταμένων μεταρρυθμίσεων του ισχυρότερου εργαλείου της ΕΕ για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Η τελική πρόταση συνιστά σημαντική υποχώρηση σε επίπεδο φιλοδοξίας και είναι πιθανό να προκαλέσει αντιπαράθεση τόσο στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όσο και μεταξύ των κρατών-μελών, ανάμεσα σε όσους ζητούν περισσότερες παραχωρήσεις προς τη βιομηχανία και σε όσους επιδιώκουν την επιτάχυνση της πορείας προς την κλιματική ουδετερότητα.
Ο ρυθμός με τον οποίο οι επιχειρήσεις που υπάγονται στο ETS θα υποχρεωθούν να μειώσουν τις εκπομπές τους θα είναι σημαντικά βραδύτερος σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό. Αυτό θα επιτευχθεί μέσω της μείωσης του λεγόμενου «γραμμικού συντελεστή μείωσης» (Linear Reduction Factor - LRF), δηλαδή του ετήσιου ρυθμού με τον οποίο μειώνεται το ανώτατο όριο εκπομπών, ο οποίος επρόκειτο να μηδενιστεί έως το 2039.
Σύμφωνα με την πρόταση της Επιτροπής, ο LRF θα μειωθεί από 4,4% σε 3,7% για την περίοδο 2031-2035. Από το 2036 και μετά, θα μειώνεται με ακόμη ηπιότερο ετήσιο ρυθμό, της τάξης του 1,7%. Η αλλαγή αυτή παρατείνει ουσιαστικά τις εκπομπές ρύπων έως και τη δεκαετία του 2040 και αναμένεται να θεωρηθεί σημαντική οπισθοχώρηση από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές του ETS.
Η Επιτροπή θα συνεχίσει επίσης να χορηγεί δωρεάν δικαιώματα εκπομπών για αρκετά ακόμη χρόνια, συμπεριλαμβανομένων των κλάδων που καλύπτονται από τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (Carbon Border Adjustment Mechanism - CBAM), οι οποίοι πλέον θα λαμβάνουν δωρεάν δικαιώματα έως το 2038. Η κίνηση αυτή ενδέχεται να προκαλέσει προσφυγές στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ).
Για πρώτη φορά, από το 2036, η Επιτροπή θα δώσει στη βιομηχανία τη δυνατότητα να αγοράζει πιστώσεις άνθρακα (carbon credits) από χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης για να αντισταθμίζει τις εκπομπές της. Το μέτρο αυτό θα μπορούσε να μειώσει την τιμή του άνθρακα και να προσφέρει στις επιχειρήσεις περισσότερες επιλογές για να συνεχίσουν να εκπέμπουν ρύπους, εφόσον εξαντληθούν τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά δικαιώματα εκπομπών.
Παράλληλα, θα ενταχθούν στο ETS 250 εκατ. τόνοι εγχώριων πιστώσεων απορρόφησης άνθρακα (removal credits), που αντιπροσωπεύουν ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα οι οποίες έχουν αφαιρεθεί από την ατμόσφαιρα, και οι οποίες θα δημοπρατηθούν μεταξύ 2031 και 2040.
Συνολικά, τα μέτρα αυτά αναμένεται να γίνουν δεκτά θετικά από τη βιομηχανία, η οποία υποστηρίζει ότι η υφιστάμενη πορεία του ETS είναι μη ρεαλιστική και υπερβολικά δαπανηρή, γράφει το Politico. Αντίθετα, παραμένει αβέβαιο εάν οι υποστηρικτές του ETS στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στα κράτη-μέλη θα αποδεχθούν τους πιο χαλαρούς κανόνες.
Ο επίτροπος της ΕΕ για το Κλίμα, Βόπκε Χούκστρα, δήλωσε ότι η αναθεώρηση υιοθετεί μια περισσότερο «φιλική προς τις επιχειρήσεις» προσέγγιση στην τιμολόγηση του άνθρακα, επιμένοντας ωστόσο ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν εγκαταλείπει τους κλιματικούς της στόχους.
«Αντιθέτως, ενισχύει τη δράση για το κλίμα, μετατρέποντας παράλληλα το ETS σε πραγματικό μοχλό καινοτομίας και επενδύσεων και επαναβιομηχανοποιώντας την Ευρώπη για την καθαρή οικονομία του μέλλοντος», δήλωσε ο Χούκστρα κατά τη συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε τη δημοσιοποίηση της πρότασης.
Όπως τόνισε, οι αλλαγές βρίσκονται «σε πλήρη ευθυγράμμιση» με τους κλιματικούς στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Με στόχο την ενίσχυση των επενδύσεων στην απανθρακοποίηση, η πρόταση προβλέπει ότι «τουλάχιστον» το 50% των συνολικών εσόδων από το ETS θα πρέπει να επιστρέφει στις επιχειρήσεις που υπάγονται στο σύστημα, προκειμένου να χρηματοδοτούν μέτρα απανθρακοποίησης.
Η πρόβλεψη αυτή ενδέχεται να προκαλέσει αντιδράσεις από τα κράτη-μέλη, τα οποία βασίζονται πλέον σε σημαντικό βαθμό στα δισεκατομμύρια ευρώ που εισπράττουν από τις δημοπρασίες δικαιωμάτων εκπομπών.
Επιπλέον, οι λεγόμενοι «πρωτοπόροι» (front-runners) -βιομηχανικές εγκαταστάσεις και επιχειρήσεις που έχουν ηγηθεί της πράσινης μετάβασης στους κλάδους τους- θα ανταμειφθούν μέσω νέου συστήματος χορήγησης δωρεάν δικαιωμάτων που συνδέεται με συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Ειδικότερα, το 80% των δωρεάν δικαιωμάτων θα αποδίδεται αφού η επιχείρηση καταθέσει σχέδιο επενδύσεων για την απανθρακοποίησή της, ενώ το υπόλοιπο 20% θα χορηγείται μόνο μετά την υλοποίηση των σχετικών επενδύσεων. Αντίθετα, το 10% των επιχειρήσεων με τις χαμηλότερες εκπομπές δεν θα υποχρεούνται να αποδεικνύουν τις περιβαλλοντικές τους επιδόσεις και θα λαμβάνουν απευθείας τα δωρεάν δικαιώματα.
Στον τομέα των αερομεταφορών, η αναθεώρηση δεν επεκτείνει πλήρως το ETS ώστε να καλύπτει όλες τις διεθνείς εξερχόμενες πτήσεις. Αντί αυτού, υιοθετεί μια «προσαρμοσμένη λύση», βάσει της οποίας από το 2029 θα ενταχθούν στο σύστημα οι πτήσεις που προσγειώνονται σε χώρες εντός ακτίνας 5.000 χιλιομέτρων.
Η επιλογή αυτή αποκλείει στρατηγικά από το πεδίο εφαρμογής του ETS τις πτήσεις προς την Κίνα και τις Ηνωμένες Πολιτείες, επιδιώκοντας να αποφευχθεί μια μετωπική σύγκρουση με τις δύο μεγάλες δυνάμεις.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα επεκτείνει σταδιακά το ETS ώστε να καλύπτει και τις μονάδες αποτέφρωσης αποβλήτων από το 2031.