Η Ευρώπη έχει καταργήσει εδώ και δεκαετίες τους περισσότερους φραγμούς στη διακίνηση αγαθών. Όχι όμως όλους. Υπάρχουν λιγότερο ορατά εμπόδια τα οποία βρίσκονται τώρα στο στόχαστρο έξι ευρωπαϊκών αρχών ανταγωνισμού, οι οποίες ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αντιμετωπίσει νομοθετικά το πρόβλημα.
Με κοινή επιστολή της 15ης Ιουλίου 2026, οι Αρχές Ανταγωνισμού της Ελλάδας, της Αυστρίας, του Βελγίου, της Τσεχίας, της Ολλανδίας και της Πορτογαλίας ζητούν ευρωπαϊκή παρέμβαση απέναντι στους λεγόμενους Territorial Supply Constraints (TSCs), τους εδαφικούς περιορισμούς εφοδιασμού που μπορούν να εμποδίζουν λιανεμπόρους και χονδρεμπόρους να προμηθεύονται προϊόντα από άλλη χώρα της ΕΕ.
«Πιστεύουμε ότι ειδική νομοθεσία της ΕΕ κατά των αδικαιολόγητων TSCs είναι πιθανότατα η καλύτερη πορεία προς τα εμπρός», αναφέρουν στην επιστολή που εστάλη στη Γενική Διεύθυνση Εσωτερικής Αγοράς της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, DG GROW, με κοινοποίηση στη Γενική Διεύθυνση Ανταγωνισμού, DG COMP.
Η παρέμβαση έρχεται τη στιγμή που η Κομισιόν έχει ήδη χαρακτηρίσει τους TSCs έναν από τους δέκα πιο επιβλαβείς φραγμούς στην ενιαία αγορά και έχει ανοίξει τη συζήτηση για εργαλεία που θα αντιμετωπίζουν όσους περιορισμούς βρίσκονται εκτός του σημερινού δικαίου ανταγωνισμού.
Στοιχεία που συγκέντρωσαν τα κράτη-μέλη στο πλαίσιο της Single Market Enforcement Taskforce έδειξαν ενδείξεις TSCs σε 17 χώρες. Μεταξύ των συχνότερων πρακτικών ήταν οι ανεξήγητες διαφορές στη συσκευασία και την επισήμανση, οι αρνήσεις προμήθειας σε διανομείς άλλων κρατών και οι αδικαιολόγητες διαφορές τιμών. Για τις έξι Αρχές Ανταγωνισμού, τέτοιες πρακτικές κατακερματίζουν την Ενιαία Αγορά και περιορίζουν ένα από τα βασικότερα όπλα ενός λιανεμπόρου, τη δυνατότητα να αναζητήσει καλύτερους όρους αλλού στην Ευρώπη.
Το δυνητικό κόστος και δύο παραδείγματα
Μελέτη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2020, την οποία επικαλούνται οι Αρχές, εκτιμούσε ότι η εξάλειψη των εδαφικών περιορισμών εφοδιασμού θα μπορούσε να μειώσει κατά μέσο όρο τις τιμές αγοράς των λιανεμπόρων κατά 8,8% και τις τιμές καταναλωτή κατά 7,6%. Το δυνητικό όφελος για τους Ευρωπαίους καταναλωτές υπολογίστηκε σε 14,1 δισ. ευρώ. Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι η κατάργηση των TSCs θα αφαιρούσε αυτομάτως 14,1 δισ. ευρώ από τους λογαριασμούς των ευρωπαϊκών νοικοκυριών.
Πώς όμως λειτουργούν αυτά τα «αόρατα σύνορα»; Στην επιστολή περιλαμβάνονται δύο παραδείγματα. Το πρώτο αφορά την AB InBev. Το 2019 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επέβαλε στην εταιρεία πρόστιμο 200 εκατ. ευρώ για κατάχρηση δεσπόζουσας θέσης στη βελγική αγορά μπύρας. Μεταξύ των πρακτικών ήταν αλλαγές στη συσκευασία και περιορισμοί στις ποσότητες που πωλούνταν σε Ολλανδούς χονδρεμπόρους, με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται οι παράλληλες εισαγωγές φθηνότερης μπύρας από την Ολλανδία προς το ακριβότερο Βέλγιο.
Η επιστολή επικαλείται και τη Mondelez, στην οποία η Κομισιόν επέβαλε το 2024 πρόστιμο 337,5 εκατ. ευρώ για πρακτικές που περιλάμβαναν συμβατικούς περιορισμούς στις διασυνοριακές πωλήσεις.
Μάλιστα οι έξι Ανεξάρτητες Αρχές υποστηρίζουν ότι υπάρχει μια κατηγορία εμπορικών περιορισμών που μπορεί να κατακερματίζει την ευρωπαϊκή αγορά χωρίς να παραβιάζει κατ' ανάγκη τους υφιστάμενους κανόνες ανταγωνισμού. Ούτε ο κανονισμός για το geo-blocking καλύπτει πλήρως αυτό το κενό. Οι συγκεκριμένοι κανόνες αφορούν κυρίως τις σχέσεις επιχειρήσεων με καταναλωτές. Οι TSCs εμφανίζονται κατά κύριο λόγο ένα στάδιο νωρίτερα, στις συναλλαγές μεταξύ επιχειρήσεων.
Η επιστολή χαιρετίζει τις εργασίες της Single Market Enforcement Taskforce και την πρωτοβουλία της DG GROW για τυποποιημένη ψηφιακή επισήμανση τροφίμων, η οποία θα μπορούσε να περιορίσει τη χρήση διαφορετικών ετικετών και συσκευασιών ως εμποδίων στις διασυνοριακές προμήθειες. Κυρίως, η Επιτροπή έχει δεσμευθεί να αναπτύξει έως το τέλος του 2026 εργαλεία για τους αδικαιολόγητους TSCs που δεν καλύπτονται από το δίκαιο ανταγωνισμού.
Στην επιστολή οι έξι Αρχές εμφανίζονται επιφυλακτικές απέναντι σε συστάσεις, εθελοντικούς κώδικες ή άλλες μορφές, εκτιμώντας ότι δεν θα ήταν αρκετά ισχυρές για να αλλάξουν καθιερωμένες εμπορικές πρακτικές. «Η φύση των B2B διαπραγματεύσεων και τα οικονομικά κίνητρα για τους κατασκευαστές καθιστούν απίθανο η εθελοντική συμμόρφωση να επιτύχει ουσιαστικά αποτελέσματα», αναφέρουν.
Γι' αυτό προκρίνουν έναν εναρμονισμένο ευρωπαϊκό κανόνα με βάση το άρθρο 114 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ, που αφορά τη λειτουργία της Ενιαίας Αγοράς.
Τον Μάιο του 2024, επτά κράτη-μέλη είχαν ήδη θέσει το θέμα στο Συμβούλιο, χαρακτηρίζοντας τους TSCs σημαντικό περιορισμό στην ελεύθερη κυκλοφορία των αγαθών. Τότε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε στείλει επιστολή προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen.
Τον Μάρτιο του 2025, μια ευρύτερη ομάδα χωρών, μεταξύ των οποίων η Γερμανία και η Ισπανία, επανέφερε το ζήτημα στο πλαίσιο της συζήτησης για την ενιαία αγορά. Τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, Αυστρία, Τσεχία, Ελλάδα, Ολλανδία και άλλα κράτη πίεσαν εκ νέου για την αντιμετώπιση των αδικαιολόγητων περιορισμών.