Την δύσκολη εξίσωση που θα επιτρέψει την επανεκκίνηση των ερευνών για την πόντιση του καλωδίου Ελλάδας- Κύπρου προσπαθούν να λύσουν Αθήνα και Παρίσι, χωρίς ωστόσο να είναι σαφές, παρά τις παρασκηνιακές διεργασίες που διεξάγονται με την τουρκική πλευρά, πόσο κοντά βρίσκονται στη φόρμουλα που θα ικανοποιούσε όλα τα μέρη, όπως δείχνει και η λεκτική κλιμάκωση από την Αγκυρα.
Την δυσκολία της άσκησης κατέστησε όσο πιο σαφές μπορούσε η προ ημερών ανακοίνωση του τουρκικού υπ. Άμυνας ότι κάθε δραστηριότητα πόντισης καλωδίων ή αγωγών, καθώς και κάθε έρευνα στην "τουρκική υφαλοκρηπίδα", πρέπει να συντονίζεται προηγουμένως με την Τουρκία, θέτοντας νέα εμπόδια στις προσπάθειες που καταβάλλονται παρασκηνιακά από γαλλικής πλευράς, χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ότι έχουν διακοπεί.
Σε μια τέτοια συγκυρία, με σταθερή την αμφισβήτηση από την Τουρκία των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων, αλλά και εν μέσω ενός εξαιρετικά ρευστού σκηνικού διεθνώς για την αμερικανική εξωτερική πολιτική, καταφτάνει αύριο στην Αθήνα για τον 6ο γύρο του Στρατηγικού Διάλογου μεταξύ των δύο χωρών, ο επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ Μάρκο Ρούμπιο.
Αν και η επίσκεψη δείχνει το προφανές αμερικανικό ενδιαφέρον για τη περιοχή και την στρατηγική σχέση των ΗΠΑ με την Ελλάδα (σημειωτέον ότι δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη επίσκεψη στην Αγκυρα, όπως είθισται να κάνουν οι αμερικανοί ΥΠΕΞ), δεν είναι σαφές κατά πόσο μπορεί να επηρεάσει την όλη υπόθεση του καλωδίου.
Αν και η ελληνική πλευρά αναμένει μια τοποθέτηση από τον επικεφαλής του Στειτ Ντιπάρτμεντ για τη σημασία των ενεργειακών έργων στην περιοχή, καθώς και μια δήλωση στήριξης ειδικά όσων συμβάλουν στην διασυνδεσιμότητα, όπως το GREGY και το GSI, είναι προφανές ότι από μόνη της αυτή δεν αρκεί για να ξεπαγώσουν στην πράξη, και όχι στα λόγια, οι έρευνες για το καλώδιο στα ανοικτά της Κάσου.
Εντείνονται οι παρασκηνιακές διεργασίες
Σε αυτό καθ’ εαυτό το μέτωπο του GSI, οι πληροφορίες επιμένουν ότι οι παρασκηνιακές διεργασίες από την γαλλική πλευρά συνεχίζονται - και χωρίς να είναι σαφές αν θα ευοδωθούν και πότε - “γυροφέρνουν”, ίσως με παραλλαγές, πάντα γύρω από τον αρχικό σχεδιασμό.
Στην υποβολή δηλαδή της αίτησης για έκδοση άδειας ερευνών προς την Ελλάδα από την Nexans (σσ: υπεργολάβος της εταιρείας του GSI, όπου πλειοψηφών μέτοχος είναι η Meridiam), με ταυτόχρονη ενημέρωση της τουρκικής πλευράς, χωρίς αυτό να σημαίνει αίτημα έκδοση άδειας από την Αγκυρα.
Σε μια τέτοια περίπτωση, μετά την έκδοση ελληνικής NAVTEX θα ακολουθήσει αντίστοιχη από την Τουρκία, η οποία και θα ισχυριστεί ότι «η ενημέρωση συνεπάγεται την παροχή αδείας για τις έρευνες», όταν για την ελληνογαλλική πλευρά η απλή ενημέρωση δεν θα συνιστά αίτημα αδειοδότησης από άλλη χώρα. Το σενάριο δηλαδή παραπέμπει σε μια “δημιουργική ασάφεια”, όπου η κάθε πλευρά θα επιχειρήσει να ερμηνεύσει τις εξελίξεις κατά το δοκούν.
“Δεν τίθεται θέμα αδειοδότησης από άλλη χώρα. Το έργο αδειοδοτείται από την Ελλάδα και διέρχεται από ελληνική υφαλοκρηπίδα και μη οριοθετημένη ΑΟΖ. Η ενημέρωση της Τουρκίας από τη γαλλική εταιρεία που συμμετέχει στην κοινοπραξία του έργου, δεν συνιστά αναγνώριση οποιουδήποτε τουρκικού δικαιώματος”, ανέφερε την Παρασκευή από την πλευρά του ο υπ. Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης.
Η προ ημερών ωστόσο κίνηση του τουρκικού υπ. Άμυνας και η προειδοποίηση ότι “δεν θα επιτρέψει καμία μη εξουσιοδοτημένη δραστηριότητα στην τουρκική υφαλοκρηπίδα”, (όπως είχε αποτυπωθεί μονομερώς με επιστολή το 2020 στα Ηνωμένα Εθνη), δείχνει ότι η περίφημη φόρμουλα επανέναρξης των ερευνών δεν έχει ακόμη βρεθεί.
Τα τρωτά σημεία
Ακριβώς επειδή η Τουρκία θεωρεί ότι η περιοχή είναι “τουρκική υφαλοκρηπίδα”, εκτιμά ότι έχει λόγο ως “παράκτιο κράτος” - σημειωτέον ότι δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος της σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας- και αποκλείει τα σενάρια που είχαν δει το φως της δημοσιότητας για πιθανή γνωστοποίηση (notification) των ερευνών σε όλα τα κράτη της Αν.Μεσογείο ως εναλλακτική λύση.
Αλλά όπως σημειώνουν και γνώστες του θέματος, η παραπάνω λύση είχε εξαρχής τρωτά σημεία, καθώς αυτή καθ’ εαυτή η NAVTEX συνεπάγεται αυτόματα και την γνωστοποίηση των ερευνών από το παράκτιο κράτος (Ελλάδα) που έχει και την ευθήνη για την έκδοσή της. Δεν χρειάζεται δηλαδή ειδικό notification.
Και ακριβώς επειδή η γνωστοποίηση που υποβάλλεται προς το παράκτιο κράτος συμπεριλαμβάνει έναν πλήρη φάκελο με τα χαρακτηριστικά του πλοίου και την πορεία του, οι ειδικοί θεωρούν ότι η Αθήνα δεν μπορεί να αποδεχτεί το σενάριο μιας παρόμοιας ενημέρωσης προς τις τουρκικές αρχές, καθώς θα αποτελούσε μια έμμεση αποδοχή του παράνομου τουρκολυβικού μνημονίου και μια παραδοχή συνδιαχείρισης των συγκεκριμένων περιοχών.
Σε αυτή τη φάση, όπου αναζητείται πάντα η φόρμουλα που θα ξεμπλοκάρει τις έρευνες βρίσκεται το GSI, η Τουρκία σε μια επίδειξη ισχύος έχει ήδη ξεκινήσει νέες έρευνες, μέσω του “Ορούτς Ρέις” (με διάρκεια μέχρι τις 26 Οκτωβρίου), για τη δημιουργία του υποθαλάσσιου αγωγού που θα μεταφέρει φυσικό αέριο από την Τουρκία στο ψευδοκράτος.
Το θέμα φέρνει στο προσκήνιο μια ανάλογη επιδίωξη της Αγκυρας, την πρόθεση να συνδέσει τα κατεχόμενα με καλώδιο ηλεκτρικής ενέργειας. Τον περασμένο Απρίλιο, η απόπειρα της τουρκοκυπριακής ηγεσίας να προωθήσει ξανά το καλώδιο με την Τουρκία, ζητώντας να πάρει ευρωπαική σφραγίδα, δηλαδή να ενταχθεί στο Δεκαετές Σχέδιο Ανάπτυξης Δικτύου (TYNDP), είχε εισπράξει το επίσημο “όχι” από τον Ευρωπαϊκό Σύνδεσμο των Διαχειριστών Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ENTSO-E).
Τα κατεχόμενα μπορεί να μην έχουν τη παραμικρή νομική υπόσταση, ούτε να έχουν αναγνωριστεί από άλλο κράτος πέραν της Τουρκίας, ωστόσο η τελευταία γνωρίζει ότι όσο διατηρεί ζωντανό το σχέδιο και εκμεταλλεύεται τις ευκαιρίες, όπως το πολύμηνο πάγωμα του GSI, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες να δημιουργήσει τετελεσμένα, έχοντας ήδη κάνει ένα πρώτο βήμα το 2015, με τη κατασκευή υποθαλάσσιου αγωγού για τη μεταφορά νερού στα κατεχόμενα.