Στη 2η Τετραμερή Υπουργική Συνάντηση για την Ενέργεια και τη Διασυνδεσιμότητα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, που πραγματοποιήθηκε στο Βελιγράδι, συμμετείχε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου.
Στη συνάντηση έλαβαν μέρος η υπουργός Ενέργειας της Σερβίας Dubravka Handanović, η υπουργός Ενέργειας, Μεταλλείων και Ορυκτών Πόρων της Βόρειας Μακεδονίας Sanja Božinovska, η υπουργός Ενέργειας της Βουλγαρίας Iva Petrova, καθώς και οι επικεφαλής των Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Φυσικού Αερίου και Ηλεκτρικής Ενέργειας από τις τέσσερις χώρες.
Η συνάντηση αποτέλεσε συνέχεια της πρώτης Τετραμερούς που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα τον περασμένο Μάιο με ελληνική πρωτοβουλία, επιβεβαιώνοντας τη βούληση των τεσσάρων χωρών να ενισχύσουν τον περιφερειακό ενεργειακό συντονισμό. Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκαν η ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας, η διαφοροποίηση των πηγών και των οδεύσεων εφοδιασμού, η ανάπτυξη των ενεργειακών διασυνδέσεων και η περαιτέρω ενοποίηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου, με τους υπουργούς να επιβεβαιώνουν τη δέσμευσή τους για την ενίσχυση του ρόλου του ως αξιόπιστης ενεργειακής πύλης προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη και τα Δυτικά Βαλκάνια. Στο πλαίσιο αυτό, χαιρετίστηκε η συμμετοχή της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας στον Κάθετο Διάδρομο, καθώς και η επικείμενη έναρξη κατασκευής της διασύνδεσης φυσικού αερίου μεταξύ των δύο χωρών.
Παράλληλα, οι υπουργοί συζήτησαν την ενίσχυση των ηλεκτρικών διασυνδέσεων και των δικτύων μεταφοράς, την ανάπτυξη έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), αποθήκευσης και αντλησιοταμίευσης, καθώς και την περαιτέρω ενοποίηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας των χωρών της Ενεργειακής Κοινότητας με την ενιαία αγορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ).
Με την ολοκλήρωση της συνάντησης, οι τέσσερις χώρες επανέλαβαν τη δέσμευσή τους για τη συνέχιση της περιφερειακής συνεργασίας και την από κοινού ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας, της διασυνδεσιμότητας και της ανθεκτικότητας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, με την Ελλάδα να διαδραματίζει κομβικό ρόλο ως ενεργειακή πύλη και διάδρομος μεταφοράς προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη και τα Δυτικά Βαλκάνια.
Μετά το πέρας της συνάντησης, ο κ. Παπασταύρου τόνισε: «Οι χώρες μας αντιμετωπίζουν καθημερινά την ίδια μεγάλη πρόκληση: να εξασφαλίζουν οικονομικά προσιτή και αξιόπιστη ενέργεια για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις τους. Η περιφερειακή ενεργειακή διασύνδεση και συνεργασία αποτελούν αναπόσπαστο μέρος αυτής της προσπάθειας».
«Από την τελευταία συνάντησή μας στην Αθήνα, τον Μάιο, έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος. Στις 4 Σεπτεμβρίου, στη Θεσσαλονίκη, 11 Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς από 9 χώρες της Νότιας και Κεντρικής Ευρώπης συμφώνησαν να επεκτείνουν τον Κάθετο Διάδρομο, συμπεριλαμβάνοντας τη Σερβία και τη Βόρεια Μακεδονία», ανέφερε ο υπουργός.
Όπως σημείωσε, «η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά την απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, καθώς αναμένεται να προκύψει στην Κεντρική Ευρώπη ανάγκη αντικατάστασης περίπου 20 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων φυσικού αερίου».
«Σήμερα, όλοι οι υπουργοί επιβεβαιώσαμε εκ νέου την ισχυρή δέσμευσή μας για τη διεύρυνση του Κάθετου Διαδρόμου με τη συμμετοχή της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας. Η διεύρυνσή του ενισχύει τις δυνατότητες μεταφοράς φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς την Κεντρική Ευρώπη, προσφέροντας πρόσθετες οδούς εφοδιασμού. Ενισχύει τον στρατηγικό ρόλο της χώρας μας και δείχνει τι μπορούμε να πετύχουμε μαζί», συμπλήρωσε.
Παράλληλα, επισήμανε ότι «βρίσκονται σε εξέλιξη συγκεκριμένα έργα στους τομείς της ηλεκτρικής ενέργειας και των πετρελαϊκών προϊόντων. Είναι, επομένως, χρήσιμο να συναντιόμαστε τακτικά, ενδεχομένως ανά έξι μήνες, για να παρακολουθούμε την υλοποίησή τους. Η επόμενη συνάντηση θα πραγματοποιηθεί στη Σόφια, όπου θα έχουμε την ευκαιρία να αποτιμήσουμε την πρόοδο σε όλα αυτά τα ζητήματα».
«Για την Ελλάδα, η σημασία αυτής της πρωτοβουλίας υπερβαίνει τον ίδιο τον ενεργειακό τομέα. Η ενέργεια αποτελεί συνδετικό κρίκο που φέρνει τις τέσσερις χώρες μας πιο κοντά και δημιουργεί μια νέα κουλτούρα συνεργασίας, ώστε να αντιμετωπίζουμε από κοινού τις προκλήσεις και να προωθούμε κοινές λύσεις», τόνισε ο κ. Παπασταύρου, καταλήγοντας πως «η Ελλάδα στηρίζει την ενσωμάτωση της Σερβίας στο ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα. Μαζί με τη συνάδελφό μου από τη Βουλγαρία, θα υποστηρίξουμε σθεναρά αυτή την προσπάθεια στις συνεδριάσεις των υπουργών Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
Κοινή Ανακοίνωση Τύπου
Η Δημοκρατία της Σερβίας φιλοξένησε στο Βελιγράδι τη δεύτερη συνάντηση των υπουργών Ενέργειας της Σερβίας, της Βουλγαρίας, της Ελλάδας και της Βόρειας Μακεδονίας.
Οι υπουργοί συζήτησαν τρόπους ενίσχυσης της περιφερειακής συνεργασίας και ενδυνάμωσης της ενεργειακής ασφάλειας στη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη, με ιδιαίτερη έμφαση στη διαφοροποίηση των πηγών και των οδεύσεων ενεργειακού εφοδιασμού, στην περιφερειακή διασυνδεσιμότητα και στην ανάπτυξη της περιοχής ως σημαντικού ενεργειακού διαδρόμου διαμετακόμισης για την Ευρώπη.
Οι συμμετέχοντες συζήτησαν την αξιοποίηση των υφιστάμενων υποδομών φυσικού αερίου και την πρόοδο των έργων υποδομής φυσικού αερίου που αποσκοπούν στην περαιτέρω διασύνδεση των συμμετεχουσών χωρών και στο άνοιγμα πρόσθετων οδών εφοδιασμού από νέες πηγές φυσικού αερίου.
Παράλληλα, συμφώνησαν ότι η επίτευξη αυτών των στόχων απαιτεί στενότερη συνεργασία για την ολοκλήρωση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, μεγαλύτερη ευελιξία των συστημάτων και ασφάλεια εφοδιασμού, συνέχιση των επενδύσεων στα δίκτυα μεταφοράς και στις υποδομές φυσικού αερίου και πετρελαίου, καθώς και ενισχυμένο συντονισμό μεταξύ των διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς φυσικού αερίου, προκειμένου να αξιοποιούνται καλύτερα οι υφιστάμενες υποδομές και να αντιμετωπίζονται τα εναπομείναντα ρυθμιστικά προβλήματα και σημεία συμφόρησης στις υποδομές.
Οι υπουργοί χαιρέτισαν τη συμμετοχή της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας στον Κάθετο Διάδρομο Φυσικού Αερίου μέσω των αντίστοιχων διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς τους, καθώς και την επικείμενη έναρξη κατασκευής της διασύνδεσης φυσικού αερίου μεταξύ των δύο χωρών. Το έργο αυτό θα συνδεθεί με τη διασύνδεση Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας, η οποία βρίσκεται επί του παρόντος υπό κατασκευή, με το ελληνικό τμήμα να αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026 και το τμήμα της Βόρειας Μακεδονίας το 2027.
Οι πρώτοι αγωγοί για το σερβικό τμήμα της διασύνδεσης φυσικού αερίου Σερβίας–Βόρειας Μακεδονίας έχουν παραδοθεί και οι εργασίες τοποθέτησής τους αναμένεται να ξεκινήσουν σύντομα. Αυτό θα ανοίξει μια νέα οδό εφοδιασμού με υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) από τον τερματικό σταθμό στο λιμάνι της Αλεξανδρούπολης, επιπλέον των υφιστάμενων οδών, για τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού φυσικού αερίου μέσω της Βουλγαρίας.
Επιβεβαιώθηκε εκ νέου η ισχυρή δέσμευση για την ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου και την ενίσχυση του ρόλου του ως αξιόπιστης ενεργειακής πύλης προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη και τα Δυτικά Βαλκάνια. Μέσω της συνεχιζόμενης ανάπτυξης του συστήματος μεταφοράς φυσικού αερίου, των διασυνδέσεών του με τη Βουλγαρία και τη Βόρεια Μακεδονία, καθώς και των υποδομών LNG, συμπεριλαμβανομένου του Τερματικού Σταθμού LNG Αλεξανδρούπολης, η Ελλάδα αυξάνει την ικανότητά της να διοχετεύει διαφοροποιημένες ποσότητες φυσικού αερίου προς τον βορρά.
Η δυναμικότητα εξαγωγών αναμένεται να φτάσει τα 9,5 δισ. κυβικά μέτρα (bcm) έως το 2027. Η υποδομή αυτή, σε συνδυασμό με πρόσθετες προμήθειες LNG, θα διευκολύνει τις ροές φυσικού αερίου προς τις γειτονικές αγορές, συμπεριλαμβανομένης της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας, ενισχύοντας τη διαφοροποίηση και την ανθεκτικότητα της περιοχής και υποστηρίζοντας τη σταδιακή απεξάρτηση των κρατών-μελών της ΕΕ από το ρωσικό φυσικό αέριο, σύμφωνα με τον κανονισμό REPowerEU.
Οι υπουργοί εξέτασαν επίσης την ανάπτυξη υποδομών φυσικού αερίου με γνώμονα τη δυνητική μελλοντική αξιοποίηση τους για τη μεταφορά υδρογόνου. Επιπλέον, συμφώνησαν να ενισχύσουν την ανταλλαγή πληροφοριών ενόψει της χειμερινής περιόδου, μεταξύ άλλων σχετικά με την ετοιμότητα των συστημάτων μεταφοράς και τις δυνατότητες ανταλλαγών ηλεκτρικής ενέργειας. Συζήτησαν επίσης έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την ανάπτυξη των δικτύων μεταφοράς, έργα αντλησιοταμίευσης και έργα μπαταριών, με στόχο την αύξηση της ευελιξίας των συστημάτων και της δυναμικότητας αποθήκευσης.
Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στην περαιτέρω ενοποίηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας των Συμβαλλόμενων Μερών της Ενεργειακής Κοινότητας με εκείνες των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι υπουργοί τόνισαν ότι η βαθύτερη ενοποίηση των αγορών ηλεκτρικής ενέργειας θα συνέβαλε σημαντικά στην ενεργειακή ασφάλεια και ανθεκτικότητα της περιοχής.
Οι υπουργοί συζήτησαν τη σταθερότητα του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, μεταξύ άλλων μέσω των διασυνοριακών διασυνδέσεων και της ενοποίησης των περιφερειακών αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ η Βουλγαρία παρουσίασε την πρόοδο σχετικά με τον διάδρομο ηλεκτρικής ενέργειας Ανατολής–Δύσης.
Συζητήθηκε επίσης η δυνητική ανάπτυξη του νοτιοανατολικού κόμβου του εθνικού συστήματος αγωγών πετρελαϊκών προϊόντων κατά μήκος της διαδρομής Θεσσαλονίκη-Σκόπια-Νις, η οποία θα μπορούσε να συνδέσει περαιτέρω τη Σερβία, μέσω της Βόρειας Μακεδονίας, με τις ενεργειακές υποδομές και το λιμάνι της Θεσσαλονίκης.
Τέλος, οι υπουργοί αντάλλαξαν απόψεις σχετικά με τη δίκαιη ενεργειακή μετάβαση και την απανθρακοποίηση των Δυτικών Βαλκανίων, υπογραμμίζοντας τη σημασία της συντονισμένης δράσης και της επαρκούς χρηματοδοτικής στήριξης από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αντάλλαξαν επίσης πληροφορίες σχετικά με πρωτοβουλίες που αφορούν το κανονιστικό πλαίσιο της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), καθώς και σχετικά με την ανάγκη στήριξης της περιοχής για την προσαρμογή της στις νέες απαιτήσεις, επανειλημμένα εκφράζοντας τη δέσμευσή τους για τη συνέχιση της περιφερειακής συνεργασίας.