Το διαρκές σαφάρι κατά της φοροδιαφυγής αναδεικνύεται σε μια σκληρή μάχη ταχυτήτων, όπου οι θεσμικές «ασπιρίνες» της πολιτείας έρχονται αντιμέτωπες με την ακραία εφευρετικότητα των επιτήδειων.
Η απόφαση του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών (ΥΠΕΘΟΟ) να παρατείνει έως το τέλος του 2027 την ισχύ έξι κρίσιμων φορολογικών κινήτρων αποτελεί αναμφίβολα ένα αναγκαίο ψηφιακό ανάχωμα.
Ωστόσο, η σκληρή πραγματικότητα των ελέγχων-με τα πρόσφατα διαδοχικά πλήγματα σε μεγάλες αλυσίδες εστίασης και αρτοποιίας- αποδεικνύει ότι τα ημίμετρα δεν αρκούν για να αναχαιτίσουν το οργανωμένο οικονομικό έγκλημα.
Όσο τα μετρητά παραμένουν στο απυρόβλητο, αποτελώντας το απόλυτο και ανεξέλεγκτο όχημα για το διαχρονικό «σπορ» της μαύρης οικονομίας, τα κρατικά εργαλεία θα υπολείπονται της τεχνολογικής και μεθοδολογικής ευρηματικότητας όσων επιμένουν να κλέβουν το δημόσιο ταμείο.
«Αχίλλειος πτέρνα»
Τα μετρητά δεν παύουν να αποτελούν την «Αχίλλειο πτέρνα» της φοροδιαφυγής, καθώς το ψηφιακό σύστημα παρακάμπτεται πλήρως όταν η συναλλαγή γίνεται χέρι με χέρι χωρίς e-πληρωμή.
Μπορεί η συλλογή χάρτινων αποδείξεων, για να τύχει ο φορολογούμενος έκπτωσης από τον φόρο εισοδήματος (όπως ίσχυσε σε προηγούμενες δεκαετίες) να έχει ξεπεραστεί από την ψηφιακή τεχνολογία, ωστόσο, η βασική της φιλοσοφία παραμένει επίκαιρη: ο καταναλωτής πρέπει να έχει άμεσο, χειροπιαστό κίνητρο για να αρνηθεί τα μετρητά.
Όπως εξηγούν άνθρωποι της αγοράς, οι οποίοι πληρώνουν ακριβά τη φοροδιαφυγή που διαπράττουν οι ανταγωνιστές τους, για να χτυπηθεί η φοροδιαφυγή εκεί που το POS «κλείνει», η πολιτεία θα μπορούσε να εφαρμόσει δέσμη ριζοσπαστικών, ψηφιακών κινήτρων που μετατρέπουν τον πολίτη στον πιο αποτελεσματικό ελεγκτή.
Μεταξύ των άλλων προτείνουν:
- Την καθιέρωση άμεσης επιστροφής χρημάτων, αντί για έμμεσες εκπτώσεις φόρου στο τέλος του έτους. Για παράδειγμα, όταν ο καταναλωτής σκανάρει μια απόδειξη μέσω της εφαρμογής Appodixi, ένα ποσοστό του ΦΠΑ (π.χ. το 5% ή 10% της αξίας της συναλλαγής) να πιστώνεται αμέσως σε έναν ψηφιακό κουμπαρά ή απευθείας στον τραπεζικό του λογαριασμό.
- Μεγαλύτερη έκπτωση φόρου για τον καταναλωτή που ζητάει απόδειξη, από το όφελος της μη έκδοσής της. Αν η ηλεκτρονική απόδειξη, σε κλάδους με ροπή στη φοροδιαφυγή, έδινε στον φορολογούμενο απευθείας έκπτωση φόρου ίση με το 40% της δαπάνης, το κίνητρο αντιστρέφεται: στα 100 ευρώ, ο πολίτης θα πλήρωνε μεν 100, αλλά θα γλίτωνε 40 ευρώ από τον φόρο του (τελικό κόστος 60 ευρώ). Έτσι, η πρόταση «80 ευρώ με μετρητά» γίνεται ασύμφορη για τον πελάτη.
- Αναβάθμιση της Φορολοταρίας σε «στιγμιαία» μέσω του κινητού.
- Όλες οι e-δαπάνες ενός νοικοκυριού (σούπερ μάρκετ, καύσιμα, λογαριασμοί, εστίαση) να εκπίπτουν αυτόματα από το εισόδημα πριν υπολογιστεί ο φόρος.
- Σταδιακή κατάργηση των μετρητών σε συγκεκριμένες συναλλαγές. Όπως απαγορεύτηκαν τα μετρητά για αγορές άνω των 500 ευρώ και για την αγορά ακινήτων, το μέτρο μπορεί να επεκταθεί.
Η παράταση των «6»
Για την ώρα η κυβέρνηση αρκείται στην παράταση και για το 2027, της ισχύος 6 διατάξεων που αφορούν στη φορολογία εισοδήματος (έκπτωση για ηλεκτρονικές συναλλαγές) και ακινήτων (ανακαινίσεις και λειτουργικές αναβαθμίσεις κτισμάτων, μακροχρόνιες μισθώσεις κατοικιών και για αγορές νεόδμητων κατοικιών).
Πιο συγκεκριμένα:
* Παρατείνεται το φορολογικό μπόνους για δαπάνες με ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής σε 20 κατηγορίες επαγγελμάτων υψηλής φοροδιαφυγής. Αφαιρείται το 30% της δαπάνης από το φορολογητέο εισόδημα, με μέγιστη ετήσια έκπτωση έως 5.000 ευρώ.
Περίπου 4,5 εκατομμύρια φορολογούμενοι με εισοδήματα από μισθούς, συντάξεις, επιχειρηματικές – αγροτικές δραστηριότητες και ενοίκια θα είναι υποχρεωμένοι και το 2027 να εξοφλήσουν με ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής (πιστωτικές, χρεωστικές ή προπληρωμένες κάρτες ή μέσω e-banking) προσωπικές τους δαπάνες για αγορές αγαθών και παροχές υπηρεσιών συνολικού ποσού ίσου τουλάχιστον με το 30% του πραγματικού εισοδήματός τους.
Οι εξαιρέσεις
Όπως τα προηγούμενα χρόνια έτσι και το 2027 μερική εξαίρεση από τον κανόνα του 30% θα ισχύει για ορισμένες ειδικές περιπτώσεις φορολογουμένων που είναι υπερχρεωμένοι. Οι φορολογούμενοι αυτοί θα χρειαστεί να καλύψουν μικρότερα ποσοστά, της τάξεως του 20% ή και χαμηλότερα.
Επίσης, για φορολογούμενους που ανήκουν σε ορισμένες ευπαθείς κοινωνικές ομάδες, όπως οι ηλικιωμένοι, οι ανάπηροι και μακροχρονίως νοσηλευόμενοι, καθώς και για ορισμένες άλλες ομάδες πολιτών θα ισχύει πλήρης εξαίρεση από την υποχρέωση εξόφλησης δαπανών συνολικού ύψους 30% του ετησίου εισοδήματος με ηλεκτρονικά μέσα πληρωμής.
* Οι e-πληρωμές για ιατρικές, οδοντιατρικές και κτηνιατρικές υπηρεσίες συνεχίζουν να μετρούν εις διπλούν για την κάλυψη του υποχρεωτικού 30% του ετήσιου εισοδήματος με ηλεκτρονικές αποδείξεις.
* Συνεχίζεται η παροχή φορο-εκπτώσεων για δαπάνες που αφορούν την αισθητική, λειτουργική και ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων, εφόσον οι εργασίες εξοφλούνται αποκλειστικά με ηλεκτρονικά μέσα. Πρόκειται για τις διατάξεις που προβλέπουν την έκπτωση από τον φόρο εισοδήματος ποσού ετήσιας δαπάνης έως 16.000 ευρώ για εργασίες ανακαίνισης και λειτουργικής αναβάθμισης κατοικιών από το φορολογητέο εισόδημα του ιδιοκτήτη.
Η έκπτωση κατανέμεται ισόποσα στα 5 επόμενα έτη από την πραγματοποίηση της δαπάνης. Το ετήσιο ποσό της έκπτωσης, σε κάθε ένα από τα 5 επόμενα έτη, μπορεί να φθάσει δηλαδή μέχρι τα 3.200 ευρώ (16.000 ευρώ / 5 έτη). Η δαπάνη πρέπει να αφορά κυρίως την αμοιβή για την εκτέλεση εργασιών, ενώ η δαπάνη για τα υλικά που αναγνωρίζεται για έκπτωση δεν μπορεί να υπερβαίνει το 1/3 της δαπάνης για τις εργασίες.
* Παραμένει «παγωμένος» ο φόρος 15% επί της υπεραξίας που προκύπτει από την πώληση ακινήτων, διευκολύνοντας τις αγοραπωλησίες στην κτηματαγορά.
* Αναστέλλεται η επιβολή ΦΠΑ στις πωλήσεις νεόδμητων οικοδομών. Σήμερα, όλα τα κτίσματα τα οποία έχουν άδειες ανέγερσης από την 1η-1-2006 και μετά, αλλά βρίσκονται ακόμη στα χέρια των οικοδομικών επιχειρήσεων που τα κατασκεύασαν ή τα αποπεράτωσαν δεν επιβαρύνονται με ΦΠΑ 24% επί των αντικειμενικών τιμών τους τη στιγμή κατά την οποία πωλούνται για πρώτη φορά για χρήση, εφόσον οι κατασκευαστές έχουν υποβάλει αιτήσεις αναστολής της επιβολής ΦΠΑ.
* Φορολογικό κίνητρό για την μακροχρόνια μίσθωση ακινήτων, που είναι κενά ή βραχυχρόνια εκμισθούμενα. Πρόκειται για το κίνητρο που έχει δοθεί στους ιδιοκτήτες ακινήτων προκειμένου να διαθέσουν για μακροχρόνια μίσθωση κενές ή βραχυχρόνια εκμισθούμενες κατοικίες τους.
Οι διατάξεις για το κίνητρο αυτό, όπως διαμορφώνονται πλέον, προβλέπουν τριετή απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος για τα ενοίκια που θα εισπράξουν όσοι ιδιοκτήτες διαθέσουν έως 31-12-2027 για μακροχρόνιες μισθώσεις κατοικίες τους, οι οποίες ήταν κενές ή βραχυχρόνια εκμισθούμενες.