Βαρυσήμαντη χθεσινή ομιλία του διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας Κύπρου κ. Αθανάσιου Ορφανίδη - Τι βλέπει για ΑΕΠ, τράπεζες, επιτόκια και πώς σχολιάζει τις ακρότητες του πρόσφατου παρελθόντος.

Τις απόψεις του για τη διεθνή οικονομική κρίση και για το ποιες επιπτώσεις θα ήταν δυνατόν να επιφέρει στην κυπριακή οικονομία εξέφρασε χθες το βράδυ στη Λεμεσό, στο πλαίσιο εκδήλωσης του τοπικού επιμελητηρίου, ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας Κύπρου κ. Αθανάσιος Ορφανίδης.

Ειδικότερα, για τις επιδράσεις στην κυπριακή οικονομία, ο κ. Ορφανίδης υποστήριξε τα εξής:

"Όσον αφορά στην οικονομία της δικής μας χώρας, ο βαθμός επιδείνωσης των αρνητικών εξελίξεων και η επέκταση των επιπτώσεων της κρίσης σε διάφορους τομείς, όπως ο τουρισμός και οι κατασκευές, θα εξαρτηθούν από τη συνέχιση ή όχι της διεθνούς χρηματοοικονομικής κρίσης, από τον βαθμό επηρεασμού της πραγματικής οικονομίας στη ζώνη του ευρώ, από το μέγεθος απόδοσης των συντονισμένων μέτρων που λαμβάνονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο αλλά και παγκοσμίως και από την προληπτική θωράκιση της δικής μας οικονομίας με τα κατάλληλα μέτρα.

Πρέπει να έχουμε όμως κατά νου ότι στην εποχή της παγκοσμιοποίησης είναι αδύνατον η οικονομία μιας οποιασδήποτε χώρας να παραμείνει αλώβητη από αναταραχές της έκτασης που βιώνουμε σήμερα. Ιδιαίτερα αν λάβουμε υπόψη το γεγονός ότι η κυπριακή οικονομική δραστηριότητα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην εξωτερική ζήτηση.

Από την άλλη, βέβαια, δεν πρέπει να μας διαφεύγει το ότι οι όποιες επιπτώσεις για την Κύπρο θα είναι ιδιαίτερα ηπιότερες από αυτές που θα είχαμε με τη μικρή και ανοιχτή οικονομία αν δεν είχαμε ενταχθεί στη ζώνη του ευρώ.

Να υπενθυμίσω πως σε πολλές χώρες της Ε.Ε., που δεν ανήκουν στη ζώνη του ευρώ και έχουν πληγεί καίρια από την κρίση, έχει αρχίσει δημόσια συζήτηση για την ανάγκη ένταξής τους σε αυτή. Σε μερικά από τα συγκεκριμένα κράτη δανειστικά επιτόκια είναι αυτή τη στιγμή αρκετά υψηλότερα από αυτά που επικρατούν στη Κύπρο και σε άλλες χώρες της ζώνης του ευρώ. Σε αρκετές η αξία του εθνικού νομίσματος έχει υποστεί σημαντικές πιέσεις και ορισμένα έχουν χάσει σημαντικό μέρος της αξίας τους έναντι του ευρώ. Παρόμοια συζήτηση για υιοθέτηση του ευρώ έχει αρχίσει και στην Ισλανδία, που χτυπήθηκε άμεσα από την κρίση και επιθυμεί πλέον να ενταχθεί στην Ε.Ε. για να μπορέσει επίσης να ενταχθεί και στη ζώνη του ευρώ.

Λαμβάνοντας υπόψη τα δεδομένα έως αυτή τη στιγμή, οι εκτιμήσεις της ΚΤΚ είναι ότι θα καταγραφεί σημαντική επιβράδυνση στο πραγματικό ΑΕΠ της χώρας μας το 2009, με τον ρυθμό μεγέθυνσης να κυμαίνεται γύρω στο 2%. Τονίζω, όμως, ότι στην παρούσα κατάσταση ο βαθμός αβεβαιότητας είναι πολύ μεγάλος και γι’ αυτόν τον λόγο διάφοροι αναλυτές προβαίνουν σε διαφορετικά ενδεχόμενα ανάπτυξης.

Πιο αισιόδοξα σενάρια ανάπτυξης δεν αποκλείονται. Πρέπει όμως να έχουμε υπόψη μας και άλλα κάτω του 2% σε περίπτωση που ενταθεί η διεθνής ύφεση και επηρεαστεί ακόμα περισσότερο ο κατασκευαστικός τομέας και ο τουρισμός στην Κύπρο.

Η ανάκαμψη της οικονομικής δραστηριότητας προβλέπεται, σύμφωνα με το κεντρικό σενάριο, να αρχίσει το 2010, χωρίς να αποκλείεται παράταση της ύφεσης σε περίπτωση εντονότερης απ' ό,τι αναμένεται σήμερα παγκόσμιας οικονομικής επιβράδυνσης.

Βέβαια, παρόλο που η επιβράδυνση της κυπριακής οικονομίας σήμερα αντικατοπτρίζει ως έναν βαθμό τις επιδράσεις από τις αρνητικές διεθνείς οικονομικές εξελίξεις, εντούτοις η υπερθέρμανση που παρατηρήθηκε τα τελευταία ένα - δύο χρόνια και οι συνεπακόλουθες οικονομικές ανισορροπίες, όπως ο υπέρμετρος δανεισμός, η υπερκατανάλωση, ο υψηλός πληθωρισμός, η διεύρυνση του ελλείμματος στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και η μεφάλη δραστηριότητα στις κατασκευές, δεν θα μπορούσαν να είναι στοιχεία διατηρήσιμα, ακόμα και χωρίς τον αρνητικό αντίκτυπο της διεθνούς χρηματοοικονομικής επιδείνωσης.

Να υπενθυμίσω, για παράδειγμα, στο σημείο αυτό ότι η κεντρική τράπεζα έκρουε τον κώδωνα του κινδύνου τουλάχιστον από τον Ιούλιο του 2007 για τον υπέρμετρα υψηλό ρυθμό αύξησης του δανεισμού.

Αυτό έγινε επειδή ανησυχούσαμε ότι αυτός ο μη διατηρήσιμος ρυθμός θα οδηγούσε και στην άνοδο των καινούργιων διαθέσιμων προς πώληση μονάδων, τα οποία τελικά θα δημιουργούσαν ένα επικίνδυνο πλεόνασμα που δεν θα μπορούσε, ενδεχομένως, να απορροφηθεί από την υφιστάμενη εσωτερική και εξωτερική ζήτηση.

Ιδιαίτερα σήμερα, με την ύφεση που παρατηρείται στις οικονομίες του Ηνωμένου Βασιλείου και σε άλλες χώρες, η εξωτερική ζήτηση φαίνεται να έχει μειωθεί σημαντικά. Μάλιστα, η κάμψη αυτή τη στιγμή ίσως να είναι μεγαλύτερη από εκείνη για την οποία η κεντρική τράπεζα προειδοποιούσε.

Επαναλαμβάνω, όμως, ότι και χωρίς τη διεθνή ύφεση ο ρυθμός ανέγερσης νέων ακινήτων όπως και οι γρήγορες αυξήσεις των τιμών τους δεν ήταν διατηρήσιμα και αναπόφευκτα σε κάποιο στάδιο θα έπρεπε να αναμένουμε διόρθωση των μεγάλων ανισορροπιών που δημιουργήθηκαν στην αγορά αυτή.

Με βάση τα δεδομένα αυτά, μια ήπια διορθωτική επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας, με συνεπακόλουθη σμίκρυνση των προαναφερθέντων ανισσοροπιών, δεν πρέπει να θεωρηθεί αρνητική για την οικονομία μας. Με συνετά μέτρα θα διατηρήσουμε την αειφόρο ανάπτυξη περιορίζοντας τις πληθωριστικές πιέσεις και τις μη διατηρήσιμες ελλειμματικές καταστάσεις που επιβαρύνουν τις νεότερες γενιές και τα ασθενέστερα στρώματα του λαού.

Θέλω, όμως, ταυτόχρονα να υπογραμμίσω πως σε περίπτωση επιδείνωσης της οικονομικής κατάστασης λόγω της διεθνούς ύφεσης η υλοποίηση συγκεκριμένων και προσεκτικά σχεδιασμένων μέτρων για μετριασμό των επιπτώσεων της κρίσης είναι θεμιτή. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να τονίσω πως έμφαση θα πρέπει να δοθεί στα αναπτυξιακά έργα που θα αποφέρουν τη μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία στην οικονομία και θα αυξήσουν την παραγωγικότητα των κυπριακών επιχειρήσεων.

Ας μην ξεχνάμε ότι οι συνέπειες των χρόνιων διαρθρωτικών προβλημάτων, που οι κυπριακές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν και μέχρι σήμερα συγκαλύπτονταν ως έναν βαθμό από τους υψηλούς ρυθμούς αύξησης του ΑΕΠ, αρχίζουν να εμφανίζονται εντονότερες.

Σε μια περίοδο μειωμένης ζήτησης, αυξημένου ανταγωνισμού και δυσκολότερου δανεισμού, η χαμηλή ανταγωνιστικότητα μπορεί να επιφέρει πλήγμα στις κυπριακές επιχειρήσεις, οι οποίες βασίζονται στη διεθνή ζήτηση, δείχνουν υψηλές αντιστάσεις στην εισαγωγή νέων τεχνολογιών και έχουν γενικά σκληρωτικές δομές.

Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι το εργατικό κόστος των επιχειρήσεων στην Κύπρο το πρώτο εξάμηνο του 2008 αυξήθηκε κατά 5,9%, ξεπερνώντας την αντίστοιχη άνοδο του εργατικού κόστους στην ευρωζώνη (3,1%) κατά 2,8 ποσοστιαίες μονάδες. Η αύξηση της παραγωγικότητας, αν και εξακολουθεί να βρίσκεται πιο πάνω από την αντίστοιχη στη ζώνη του ευρώ, εντούτοις δεν είναι αρκετή για να καλύψει το χάσμα της διαφοράς στο εργατικό κόστος.

Συνοπτικά, η ανταγωνιστικότητα της εγχώριας οικονομίας έχει μειωθεί τον τελευταίο χρόνο και αυτό πρέπει να προσεχθεί ιδιαίτερα τώρα λόγω του ότι το νόμισμά μας είναι πλέον κοινό με όλες τις άλλες χώρες της ζώνης του ευρώ. Μέτρα που αυξάνουν την παραγωγικότητα, όπως η υιοθέτηση καινοτομιών και νέας τεχνολογίας, πρέπει να αποτελούν προτεραιότητα για τον επιχειρηματικό κόσμο και την κυβέρνηση.

Περαιτέρω πρόοδος μπορεί επίσης να επιτευχθεί με την απλοποίηση διαδικασιών του Δημοσίου που έχουν να κάνουν με τις επιχειρήσεις και τη μείωση της γραφειοκρατίας.

Τα όποια μέτρα λαμβάνονται για την αντιμετώπιση της κρίσης πρέπει να είναι σχεδιασμένα προσεκτικά γιατί λανθασμένες αντιδράσεις ενδεχόμενα να επιδεινώσουν τις μακροπρόθεσμες προοπτικές της οικονομίας και να διαβρώσουν περισσότερο την ανταγωνιστικότητα των κυπριακών επιχειρήσεων.

Όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς οφείλουμε να παρουσιάζουμε την πραγματικότητα και τις εκτιμήσεις μας χωρίς ωραιοποιήσεις αλλά και χωρίς κινδυνολογίες. Αυτά που προέχουν είναι η κατανόηση των επιπτώσεων της κρίσης και η συστράτευση όλων για το ξεπέρασμά της.

Όσον φορά στον τραπεζικό μας τομέα, παρά την αναταραχή που έπληξε συθέμελα τον εν λόγω χώρο διεθνώς, και σε αντίθεση με τα προβλήματα που παρουσιάστηκαν σε αρκετές άλλες χώρες συμπεριλαμβανομένων και κρατών στη ζώνη του ευρώ, εξακολουθώ να διαπιστώνω πως παραμένει υγιής και ισχυρός.

Η καλή κατάσταση του τραπεζικού συστήματος αντικατοπτρίζει πρωταρχικά την ορθότητα διαχρονικά της εποπτικής πολιτικής της ΚΤΚ. Το ότι οι κυπριακές τράπεζες δεν έχουν εκτεθεί ούτε σε κινδύνους έλλειψης ρευστότητας ούτε σε υπέρμετρους επενδυτικούς κινδύνους οφείλεται στο εποπτικό πλαίσιο της ΚΤΚ, που αν και κατά καιρούς θεωρήθηκε αυστηρό, εντούτοις λειτούργησε σαν ασπίδα προστασίας του τραπεζικού μας συστήματος.

Όμως, η διεθνής αναταραχή, ιδιαίτερα μετά το αποκορύφωμά της τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο, έχει αναπόφευκτα επηρεάσει τις συνθήκες δανεισμού και στην Κύπρο. Όπως και σε πολλές άλλες χώρες, καταθετικά και δανειστικά επιτόκια αυξήθηκαν σημαντικά, μαζί με το διατραπεζικό επιτόκιο Euribor, το οποίο αποτελεί επιτόκιο αναφοράς σε πολλά δάνεια και καταθέσεις. Αυτές οι αυξήσεις των επιτοκίων, όμως, προβλέπεται ότι θα ανατραπούν σταδιακά, όπως διαφαίνεται ήδη από τη συνεχιζόμενη μείωση των επιτοκίων Euribor.

Οι δραστικές και αποφασιστικές κινήσεις των κεντρικών τραπεζών που ανέφερα πιο πάνω συνέβαλαν αποφασιστικά σε αυτή την πορεία ομαλοποίησης. Θεωρώ περιττό να τονίσω πως στο διοικητικό συμβούλιο της ΕΚΤ παρακολουθούμε στενά τις μακροοικονομικές εξελίξεις και είμαστε πάντα έτοιμοι για λήψη περαιτέρω μέτρων όποτε αυτό κριθεί θεμιτό.

Καταληκτικά, θα έλεγα πως η μεγάλη χρηματοοικονομική κρίση έδωσε κάποιο σημαντικό δίδαγμα στους εμπλεκόμενους φορείς και στις κυβερνήσεις: ότι χωρίς συντονισμό και χωρίς στενή συνεργασία καμία χώρα από μόνη της δεν μπορεί να αντεπεξέλθει στις συνέπειες μιας τέτοιας διεθνούς κρίσης.

Οι χώρες της ζώνης του ευρώ αντιλήφθηκαν την πραγματικότητα αυτή και σε στενή συνεργασία με την ΕΚΤ πήραν και παίρνουν τα κατάλληλα μέτρα για την όσο το δυνατόν ταχύτερη έξοδο από την οικονομική αστάθεια. Ιδιαίτερο δίδαγμα για την Κύπρο αποτελεί το γεγονός ότι λόγω της υιοθέτησης του ευρώ τα χειρότερα για τη χώρα μας, όσον αφορά στη διεθνή οικονομική κρίση, έχουν αποφευχθεί.

Βέβαια, οι κραδασμοί μιας τέτοιας αναταραχής δεν μπορούν να μας αφήσουν εντελώς ανέγγιχτους. Με σύνεση, όμως, και με κατάλληλο προγραμματισμό καθώς και με σαφή καθορισμό προτεραιοτήτων η χώρα μας έχει τις δυνατότητες να βρει τις κατάλληλες λύσεις για επάνοδο στην οικονομική ομαλότητα".